بهنقل از لایو ساینس، استانشناسان در منطقه بوهمیای مرکزی جمهوری چک سازهای پیشاتاریخی کشف کردهاند که حدود ۶٬۵۰۰ سال قدمت دارد و به نظر میرسد برای اهداف آیینی و مشاهده چرخههای خورشید و ماه ساخته شده باشد.
این سازه در محوطهای نزدیک روستای Chleby قرار دارد و حدود ۱۰۰۰ سال قدیمیتر از استونهنج در بریتانیا است. باستانشناسان آن را محوطهای دایرهای و بسیار بزرگ توصیف میکنند که در مرکز آن احتمالا مراسم آیینی برگزار میشده است.
قطر این سازه حدود ۲۳۰ متر بوده و خندقی با عمق تقریبی ۲٫۵ متر آن را احاطه میکرده است. در نقاط مختلف این خندق نیز ۱۲ ورودی قرار داشته است که به فضای داخلی سازه راه پیدا میکردند.
پژوهشگران احتمال میدهند دیوارههای محوطه با ردیفی از تیرکهای چوبی ساخته شده بوده باشد. بقایای استخوان حیوانات نیز در خندق پیدا شده و همین موضوع احتمال استفاده از جمجمه و شاخ گاو برای تزئین ورودیها را مطرح کرده است.
۱۲ ورودی که تصادفی ساخته نشده بودند
آنچه این محوطه را از بسیاری از سازههای مشابه دوره نوسنگی متمایز میکند، نحوه قرارگیری ورودیها است. پژوهشگران پس از بررسی دقیق موقعیت ۱۲ ورودی متوجه شدند که چیدمان آنها ظاهرا تصادفی نبوده است. هندسه این سازه به گونهای طراحی شده بود که افراد حاضر در داخل آن بتوانند برخی از مهمترین رویدادهای چرخه خورشید و ماه را مشاهده کنند.
یکی از این رویدادها به انقلاب تابستانی مربوط میشود؛ زمانی که خورشید در طولانیترین روز سال طلوع میکند. ورودیهای دیگر نیز امکان مشاهده غروب خورشید در انقلاب زمستانی را فراهم میکردند.
جهتگیری سازه حتی با یکی از چرخههای طولانی ماه نیز ارتباط داشته است. بر اساس بررسیهای انجامشده، برخی ورودیها به گونهای قرار گرفته بودند که موقعیتهای بسیار دور از مرکز ماه در افق، در چرخه ۱۸٫۶ ساله آن، قابل مشاهده باشد.
این یافته باعث شده است باستانشناسان احتمال دهند سازه فقط یک محوطه محصور معمولی نبوده، بلکه بخشی از نظام آیینی و نجومی جوامع کشاورز آن دوره محسوب میشده است.
گاوها چه نقشی در آیینهای این محوطه داشتند؟
وجود بقایای استخوان حیوانات در خندق، سرنخ دیگری درباره کاربرد این محوطه به دست میدهد. پژوهشگران احتمال میدهند جمجمهها و شاخهای گاو در اطراف ورودیها قرار گرفته باشند. گاو در بسیاری از جوامع کشاورز نخستین اروپا جایگاه مهمی داشت و میتوانست نمادی از قدرت و باروری باشد.
بنابراین، ترکیب سازه دایرهای، جهتگیری نجومی و نشانههای مرتبط با گاو، تصویری از یک محوطه آیینی پیچیده ارائه میدهد؛ محوطهای که احتمالا آسمان، کشاورزی و باورهای مذهبی را به یکدیگر پیوند میداده است.
استونهنج تنها بنای باستانی برای رصد آسمان نبود
ارتباط این سازه با خورشید و ماه، شباهت جالبی با استونهنج دارد. محور اصلی استونهنج نیز با رویدادهای مرتبط با انقلابهای خورشیدی هماهنگ شده است؛ اما محوطه Chleby بسیار قدیمیتر است. قدمت آن حدود ۶٬۵۰۰ سال برآورد شده، در حالی که ساخت بخشهای اصلی استونهنج قرنها بعد آغاز شد. این تفاوت زمانی نشان میدهد توجه انسانهای پیشاتاریخی اروپا به حرکت اجرام آسمانی بسیار قدیمیتر از ساخت بناهای سنگی مشهور بریتانیا است.
البته پژوهشگران هنوز این سازه را یک «رصدخانه» به معنای امروزی نمیدانند. شواهد بیشتر از کاربرد آیینی و مذهبی آن حمایت میکند و ارتباط با خورشید و ماه احتمالا بخشی از همین نظام اعتقادی بوده است.
محوطهای که در طول زمان تغییر کاربری داد
کاربرد آیینی این مکان برای همیشه ادامه پیدا نکرد. بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد قرنها بعد، این محوطه دوباره مورد استفاده قرار گرفت.
در دوره فرهنگ اونیتیسی، که حدود ۲۳۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد را دربرمیگیرد، دستکم ۱۸ نفر در این منطقه دفن شده بودند. برخی از این تدفینها ممکن است نشان دهند که محوطه هنوز تا حدی اهمیت آیینی خود را حفظ کرده بود؛ اما در عصر آهن، تقریبا از ۸۰۰ پیش از میلاد، یک سکونتگاه معمولی روی محوطه ساخته شد. خندق نیز به تدریج پر شد و سازهای که احتمالا زمانی محل برگزاری آیینها و مشاهده رویدادهای آسمانی بود، سرانجام جای خود را به محل زندگی روزمره مردم داد.
رازهای بیشتری هنوز زیر خاک باقی مانده است
پژوهش درباره این محوطه همچنان ادامه دارد و باستانشناسان قصد دارند خاک آن را نیز بررسی کنند. خاک یک محوطه باستانی میتواند حاوی ردپای شیمیایی فعالیتهای انسانی باشد؛ از بقایای مواد غذایی و آتش گرفته تا نشانههایی که میتوانند اطلاعاتی درباره نحوه استفاده از فضا ارائه دهند.
پژوهشگران امیدوارند این بررسیها مشخص کند مردم در دورههای مختلف دقیقا چگونه از این محوطه استفاده میکردند و آیا کاربرد آیینی آن در طول زمان تغییر کرده است یا نه.
آنچه تاکنون مشخص شده، وجود یک سازه عظیم و کمسابقه در اروپای مرکزی است که حدود ۶٬۵۰۰ سال پیش ساخته شده است و ورودیهای آن با دقتی قابل توجه نسبت به چرخههای خورشید و ماه جهتگیری داشتهاند؛ بنایی که نشان میدهد توجه انسان به آسمان، آیین و زمانسنجی بسیار پیشتر از استونهنج آغاز شده بود.