در یکی از عجیبترین پروندههای جعل میراث تاریخی در ایتالیا، مردی در حومه ویچنزا یک تماشاخانه بهظاهر باستانی ساخت، آن را به یونانیها نسبت داد و سالها از گردشگران برای بازدید پول گرفت؛ اما این بنای «۲ هزار ساله» چیزی جز یک سازه مدرن و کاملا ساختگی نبود. (CNN)
یک «اثر باستانی» که از اول تا آخر ساختگی بود
در نزدیکی شهر کوچک آرکوگنانو در منطقه ونتوی شمال ایتالیا، بنایی قرار داشت که در نگاه اول میتوانست گردشگران را به یاد تماشاخانههای باستانی یونان و روم بیندازد. ردیفهای سنگی صندلیها روی دامنه تپه ساخته شده بود، ستونهایی در اطراف آن دیده میشد و مجسمههایی گچی نیز فضای محوطه را شبیه یک محوطه تاریخی کرده بودند؛ اما یک مشکل اساسی وجود داشت: هیچکدام از اینها باستانی نبود.
فرانکو مالوسو، مالک و سازنده این مجموعه که گاهی از نام «فون روزنفرانتس» نیز استفاده میکرد، تمام این محوطه را در قرن بیستویکم و با کمک یک شرکت ساختمانی محلی ساخته بود. او سپس بخشهایی از بنا را عمدا قدیمی جلوه داد تا بازدیدکنندگان تصور کنند با بقایای یک تماشاخانه یونانی یا رومی روبهرو هستند.
این مجموعه که در طول فعالیت خود با نامهایی مانند «آمفیتئاتر بریکو»، «آمفیتئاتر دریایی بریکو» و «آمفیتئاتر پورتا دلی آنجلی» معرفی میشد، حتی در سایتهایی مانند تریپادوایزر هم بازخوردهای بسیار مثبتی دریافت کرده بود. برخی بازدیدکنندگان آن را «مکانی افسونکننده»، «دنیایی خارج از زمان و مکان» و حتی «یکی از بهترین مکانهایی که دیدهاند» توصیف کرده بودند!
در واقع، این بنا حتی از نظر معماری هم با ادعای سازندهاش همخوانی نداشت. ساختار آن بیشتر شبیه یک تماشاخانه نیمدایرهای و بادبزنی بود، در حالی که آمفیتئاترهای واقعی ساختاری بیضیشکل دارند. عجیبتر اینکه در محوطه، به جای صحنهای که باید محل اجرای نمایشهای باستانی باشد، استخری کوچک ساخته شده بود.
ادعایی که با یک نگاه هم قابل تشخیص بود
داستانی که مالوسو برای این بنا تعریف میکرد، از این هم عجیبتر بود. او مدعی شده بود که این محوطه را پس از یک رانش زمین کشف کرده است و بقایای آن به بیش از دو هزار سال قبل بازمیگردد.
بازدیدکنندگان حتی با داستانهایی درباره حضور شخصیتهای تاریخی و ادبی در این مکان روبهرو میشدند. گفته میشد ژولیوس سزار و کلئوپاترا از این مکان دیدن کردهاند و حتی نام ژولیت کاپولت، شخصیت خیالی نمایشنامه رومئو و ژولیت، نیز در روایتهای مربوط به این مجموعه دیده میشد.
اما برای کارشناسان، تناقضها بسیار آشکار بود. یکی از مهمترین آنها موقعیت جغرافیایی بنا بود. یونانیان باستان در این بخش از شمال ایتالیا مستعمرهای ایجاد نکرده بودند و آثار یونانی شناختهشده ایتالیا عمدتا در مناطق جنوبیتر قرار دارند.
داریوس آریا، باستانشناس و مدیر Ancient Rome Live، در گفتوگو با CNN این پروژه را طرحی «دیوانهوار» توصیف کرده و گفته است که ساختگی بودن آن تقریبا بلافاصله قابل تشخیص بوده است.
ستونهای سیمانی، مجسمههای گچی و دیگر عناصر بنا نیز ظاهری کاملا مدرن داشتند. حتی در برخی تصاویر منتشرشده از این محوطه، ستونهایی دیده میشد که به وضوح با مصالح امروزی ساخته شده بودند.
کلاهبرداری که فقط یک تماشاخانه نساخت؛ آن را «باستانی» هم جلوه داد
بر اساس مدارک ارائهشده در دادگاه، مالوسو این بنا را روی زمینی ساخت که بخشی از چشمانداز حفاظتشده تپههای بریچی بود. او در ابتدا برای ساخت یک گاراژ مجوز گرفته بود، اما در نهایت به جای آن یک مجموعه بزرگ باستانینما در زمین ایجاد شد.
یکی از کارگران ساختمانی که در دادگاه شهادت داد، گفته بود مالوسو از آنها خواسته بود بنا را طوری بسازند که «قدیمی به نظر برسد». برای ساخت ردیفهای صندلی و پلهها از سنگ تازه استخراجشده از منطقه پولیا و سیمان استفاده شده بود. بخشهایی از سازه نیز با موادی مانند پلیاستایرن ساخته شده بود. سپس با روشهایی تلاش شده بود ظاهر این مصالح جدید، قدیمی و فرسوده به نظر برسد.
به گفته کارشناسان، حتی اگر چنین سازهای واقعا در زیر خاک مدفون شده بود، کشف آن به این سرعت امکانپذیر نبود. مائورو پودو، باستانشناس متخصص جهان روم، توضیح داده که در یک کاوش اصولی و کنترلشده، باستانشناسان ممکن است برای آشکار کردن هر ردیف از صندلیها به یک سال زمان نیاز داشته باشند.
در ایتالیا نیز فردی نمیتواند به سادگی در زمین شخصی خود شروع به حفاری کند و ادعا کند که یک محوطه باستانی پیدا کرده است. چنین کشفی باید به مقامهای مربوط گزارش شود و مراحل قانونی و علمی کاوش را طی کند.
گردشگران برای دیدن این «اثر باستانی» پول میدادند
با وجود تمام این نشانهها، پروژه برای مدتی موفق بود. مالوسو از گردشگران برای بازدید از این مجموعه هزینه دریافت میکرد و حتی تورهای خصوصی نیز برگزار میشد.
بر اساس گزارش رسانههای محلی، هزینه ورود برای گردشگران خارج از منطقه حدود ۱۲ یورو بود، در حالی که برای افراد محلی مبلغی نزدیک به ۴۰ یورو دریافت میشد. تورهای خصوصی ۴۵ دقیقهای نیز با هزینهای حدود ۶۰۰ یورو ارائه میشدند. این هزینهها به عنوان «کمکهزینه حداقلی برای نگهداری از محوطه» معرفی میشد.
مالوسو همچنین در تلاش بود پروژه خود را به عنوان یک جاذبه گردشگری جدی مطرح کند. او حتی به شهردار آرکوگنانو نامه نوشته بود و درباره ظرفیت اقتصادی این مجموعه برای منطقه توضیح داده بود؛ اما این داستان حدود دو سال پس از آغاز فعالیت مجموعه، در سال ۲۰۱۶، به پایان رسید.
پلیس در همان یک روز فهمید با یک جعل بزرگ روبهرو است
ماموران محلی در اکتبر ۲۰۱۶ متوجه این محوطه شدند و موضوع را به مقامهای مسئول میراث فرهنگی گزارش کردند. پس از آن، نمایندگان اداره میراث فرهنگی و نیروهای واحد حفاظت از میراث هنری کارابینری ایتالیا از محل بازدید کردند. بررسی آنقدر واضح بود که بازرسی در همان یک روز به پایان رسید.
جوزپه مارسلینا، فرمانده واحد مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی در شمال ایتالیا، این پروژه را تلاشی «واقعا زننده» برای جعل توصیف کرده است. او حتی تاکید کرده که در ۲۵ سال فعالیت خود در این نیرو، هرگز نمونهای ندیده است که در آن یک محوطه باستانشناسی کامل از ابتدا ساخته و سپس به عنوان اثری تاریخی معرفی شده باشد.
به گفته او، این پرونده حتی از بسیاری از جعلهای معمول آثار باستانی عجیبتر بود؛ چون در اینجا فقط یک مجسمه یا شیء تاریخی جعل نشده بود، بلکه کل یک محوطه باستانی از صفر ساخته شده بود.
پرونده ۱۰ سال طول کشید
با وجود کشف ساختگی بودن بنا، پایان ماجرا فوری نبود. پرونده حقوقی حدود یک دهه ادامه پیدا کرد. مالوسو در سال ۲۰۱۹ محکوم شد و در سال ۲۰۲۰ نیز نخستین درخواست تجدیدنظر او رد شد. او سپس پرونده را به دیوان عالی ایتالیا برد و تلاش کرد حکم را تغییر دهد.
یکی از استدلالهای او این بود که جعل آنقدر واضح بوده است که هیچ فرد منطقیای نمیتوانسته آن را واقعی تصور کند، اما دادگاه این استدلال را نپذیرفت و حکم قبلی را تأیید کرد.
در نهایت، مالوسو به ۲۸ ماه زندان محکوم شد و باید سه هزار یورو جریمه و حدود سه هزار و ۵۰۰ یورو هزینه حقوقی پرداخت کند. قوانین ایتالیا درباره جعل آثار هنری و تاریخی نیز از زمان آغاز این پرونده سختگیرانهتر شدهاند.
چرا مردم دروغهای کلاهبردار را باور کردند؟
شاید عجیبترین بخش پرونده این باشد که چرا برخی گردشگران واقعا تصور کردند این محوطه باستانی است. پیتر ماتائس، مدیر موزه هنر و علم میلان، معتقد است یکی از عوامل مهم، داستانی بوده که در جریان بازدید برای گردشگران تعریف میشده است. بازدیدکنندگان فقط یک سازه را نمیدیدند؛ بلکه یک روایت کامل درباره تاریخ آن میشنیدند.
او معتقد است همین روایت میتواند در شکل دادن به برداشت مخاطب بسیار قدرتمند باشد. وقتی یک راهنما با اعتمادبهنفس درباره قدمت یک مکان صحبت میکند و اطراف آن نیز تابلوهایی وجود دارد که همان داستان را تأیید میکنند، بسیاری از افراد ممکن است دیگر به جزئیات ظاهری بنا دقت نکنند. به بیان دیگر، مالوسو فقط یک ساختمان جعلی نساخته بود؛ او برای آن گذشته هم ساخته بود.
حتی نام «آمفیتئاتر» هم درست نبود
کارشناسان میگویند حتی نامگذاری این مجموعه نیز پرسشبرانگیز بود. بنایی که مالوسو ساخته بود، از نظر معماری بیشتر یک تماشاخانه بود تا آمفیتئاتر.
از طرف دیگر، واژه «Marittimo» به معنای دریایی نیز با موقعیت مکانی آن هیچ تناسبی نداشت. آرکوگنانو حدود ۸۰ کیلومتر با ساحل فاصله دارد.
نام «Porta degli Angeli» نیز به یک دروازه تاریخی فرضی اشاره میکرد که هیچ مدرک معتبری برای وجود آن در این مکان پیدا نشده است.
حتی وجود استخر در وسط محوطه نیز برای باستانشناسان سوالبرانگیز بود. اگر بنا واقعا یک تماشاخانه باستانی بود، چرا باید به جای فضای اجرای نمایش، یک حوض مصنوعی در مرکز آن قرار میگرفت؟
آریا این بخش از طراحی را نوعی «فانتزی معماری» میداند؛ چیزی که بیشتر به یک بنای تفریحی مدرن شباهت دارد تا یک محوطه باستانی واقعی.
این بنا حالا باید کاملا تخریب شود
امروز دیگر کسی نمیتواند این تماشاخانه را به عنوان یک اثر تاریخی معرفی کند. محوطه توقیف شده و دادگاه دستور تخریب آن را صادر کرده است.
با این حال، هنوز مشخص نیست چه زمانی و چگونه این کار انجام خواهد شد. تخریب سازهای که در زمینی حفاظتشده ساخته شده است، هزینه و پیچیدگی زیادی دارد.
شهردار آرکوگنانو نیز اخیرا گفته است که حاضر نیست برای تخریب آن از بودجه عمومی استفاده کند. به این ترتیب، سرنوشت بنایی که یک دهه پیش با ادعای کشف یک میراث باستانی ساخته شد، همچنان نامعلوم است.
نکته عجیب اینجا است که اگر تخریب آن انجام شود، ماجرا بار دیگر به حفاری نیاز خواهد داشت؛ با این تفاوت که این بار قرار نیست باستانشناسان چیزی را از دل خاک بیرون بیاورند. آنها باید بقایای چیزی را بررسی کنند که اصلا در دوران باستان وجود نداشته است.
ایتالیا هنوز پر از آثار واقعی است
این ماجرا شاید باعث شود ارزش نمونههای واقعی میراث باستانی ایتالیا بیشتر به چشم بیاید. در فاصله نهچندان زیادی از آرکوگنانو، بناهایی وجود دارند که برخلاف تماشاخانه مالوسو، تاریخشان به کمک اسناد، کاوشهای باستانشناسی و شواهد معماری قابل اثبات است.
ورونا یکی از شناختهشدهترین نمونهها است و آمفیتئاتر رومی این شهر هنوز هم میزبان اجراهای بزرگ اپرا است. آکوئیلیا در شمال شرقی ایتالیا نیز بقایای ارزشمندی از یک شهر رومی و موزاییکهای مسیحی اولیه را در خود جای داده است.
در خود منطقه آرکوگنانو نیز آثار تاریخی واقعی کم نیست. دریاچه فیمون زمانی محل سکونت جوامعی بوده است که خانههای چوبی خود را روی پایههای ساختهشده در کنار آب بنا میکردند. غارهای پیشاتاریخی تپههای بریچی و بقایای واقعی دوره روم نیز بخشی از میراث تاریخی این منطقه هستند.
شاید عجیبترین پایان برای داستان «آمفیتئاتر جعلی بریکو» همین باشد: بنایی که قرار بود گردشگران را به گذشته ببرد، حالا خودش به بخشی از تاریخ معاصر کلاهبرداری و جعل در ایتالیا تبدیل شده است.
