«ابر ال‌ نینو» چیست و چرا دانشمندان درباره پاییز امسال هشدار می‌دهند؟

به‌نقل از نشنال جئوگرافیک، دانشمندان می‌گویند احتمال شکل‌گیری یک «ابر ال‌نینو» در ماه‌های آینده بسیار بالا است؛ پدیده‌ای که می‌تواند به یکی از قدرتمندترین ال‌نینوهای دهه اخیر تبدیل شود و الگوی آب‌وهوای بسیاری از نقاط جهان را تغییر دهد.

پیش‌بینی‌های تازه اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) نشان می‌دهد دمای آب‌های بخش استوایی اقیانوس آرام اکنون بیش از دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین قرار دارد؛ وضعیتی که می‌تواند زمینه را برای خشکسالی‌های شدید، طوفان‌های قدرتمند و افزایش دمای جهانی فراهم کند.

بر اساس این پیش‌بینی‌ها، احتمال وقوع یک ال‌نینوی «بسیار قوی» در پاییز و زمستان ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ به ۹۰ درصد رسیده است. کارشناسان همچنین احتمال می‌دهند این پدیده تا ماه اکتبر به سطح «ابر ال‌نینو» برسد و اگر روند گرم شدن آب‌های اقیانوس ادامه پیدا کند، حتی به یکی از نیرومندترین ال‌نینوهای ثبت‌شده تبدیل شود.

ال‌نینو یکی از چرخه‌های طبیعی اقلیم زمین است که هزاران سال، بلکه میلیون‌ها سال، در سامانه آب‌وهوایی سیاره نقش داشته است. این پدیده معمولا هر دو تا هفت سال یک بار رخ می‌دهد و بین ۹ تا ۱۲ ماه ادامه پیدا می‌کند.

ماجرا از اقیانوس آرام استوایی آغاز می‌شود. در شرایط عادی، بادهای شرقی آب‌های گرم سطح اقیانوس را به سمت اندونزی و غرب اقیانوس آرام می‌رانند. اما وقتی این بادها ضعیف می‌شوند، آب‌های گرم به سمت شرق و سواحل اکوادور و پرو حرکت می‌کنند.

این جابه‌جایی، دمای سطح آب را افزایش می‌دهد و گردش جو را تغییر می‌دهد؛ تغییری که می‌تواند الگوهای بارش، طوفان و دما را در بسیاری از نقاط جهان دگرگون کند.

پژوهشگران فقط به اندازه‌گیری دمای سطح دریا اکتفا نمی‌کنند. ماهواره‌ها تغییرات دمای اقیانوس را به طور مداوم رصد می‌کنند و شبکه‌ای از بویه‌های تحقیقاتی نیز با حسگرهایی که تا صدها متر زیر آب فرو می‌روند، گرمای لایه‌های عمیق‌تر اقیانوس را اندازه می‌گیرند.

وقتی گرمای ذخیره‌شده در زیر سطح آب به‌تدریج به لایه‌های بالاتر می‌رسد، احتمال شکل‌گیری ال‌نینوی قدرتمند افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، کارشناسان می‌توانند چند ماه پیش از رسیدن پدیده به اوج خود، نشانه‌های آن را تشخیص دهند و پیش‌بینی‌های فصلی دقیق‌تری ارائه کنند.

اصطلاح «ابر ال‌نینو» تعریف رسمی علمی ندارد، اما هواشناسان آن را برای ال‌نینوهای بسیار قدرتمند به کار می‌برند؛ زمانی که دمای آب‌های استوایی اقیانوس آرام دست‌کم دو درجه سانتی‌گراد بیشتر از میانگین شود. چنین رویدادهایی نادر هستند. یکی از معروف‌ترین نمونه‌های اخیر در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ رخ داد و آثار گسترده‌ای بر آب‌وهوای جهان گذاشت.

آن دوره با فصلی کم‌سابقه از توفندهای اقیانوس آرام، کمبود آب در پورتوریکو، خشکسالی شدید در اتیوپی و ثبت رکورد بالاترین میانگین دمای جهانی در آن زمان همراه شد.

قدرت واقعی ال‌نینو در این است که فقط یک منطقه را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهد. تغییر دمای اقیانوس آرام می‌تواند مسیر جریان‌های جوی را تغییر دهد و پیامدهای متفاوتی در نقاط مختلف جهان ایجاد کند.

در برخی مناطق، بارندگی افزایش پیدا می‌کند و احتمال وقوع سیل و طوفان بیشتر می‌شود. در مقابل، برخی مناطق دیگر با خشکسالی، گرمای شدید و کاهش منابع آب روبه‌رو می‌شوند.

گرم‌تر شدن آب‌های مرکز و شرق اقیانوس آرام انرژی بیشتری در اختیار سامانه‌های طوفانی قرار می‌دهد. همین موضوع می‌تواند شدت و تعداد برخی توفندهای این منطقه را افزایش دهد.

در جریان سوپر ال‌نینوی حدود یک دهه پیش، برای نخستین بار سه توفند رده ۴ به‌‌طور هم‌زمان در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام شکل گرفتند.

در جنوب آفریقا، ال‌نینو معمولا با گرمای بیشتر و بارش کمتر همراه می‌شود. این شرایط به محصولات کشاورزی آسیب می‌زند و می‌تواند خطر کمبود غذا را افزایش دهد؛ اتفاقی که در برخی دوره‌های گذشته نیز رخ داده است.

کاهش بارندگی و افزایش دما در استرالیا و اندونزی نیز معمولا خطر آتش‌سوزی‌های گسترده را بالا می‌برد و فشار بیشتری بر اکوسیستم‌های این مناطق وارد می‌کند.

ال‌نینو به تنهایی عامل گرمایش جهانی نیست، اما می‌تواند دمای میانگین کره زمین را به‌طور موقت افزایش دهد.

وقتی آب‌های اقیانوس آرام گرم‌تر می‌شوند، گرمای بیشتری وارد جو می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود سال‌های ال‌نینو اغلب در میان گرم‌ترین سال‌های ثبت‌شده قرار بگیرند.

در شرایطی که تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی نیز روند گرمایش زمین را تشدید کرده است، وقوع یک ابر ال‌نینوی قدرتمند می‌تواند رکوردهای دمایی تازه‌ای رقم بزند.

تغییرات ال‌نینو فقط به انسان‌ها محدود نمی‌شود. بسیاری از گونه‌های جانوری نیز از تغییر دمای اقیانوس‌ها آسیب می‌بینند. برای مثال، پژوهش‌ها نشان داده‌اند جمعیت پنگوئن‌های جزایر گالاپاگوس پس از دو ال‌نینوی بسیار قوی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به‌شدت کاهش پیدا کرد. گرم‌تر شدن آب‌ها مواد مغذی و ذخایر ماهی را کاهش داد و همین موضوع منابع غذایی این پرندگان را محدود کرد.

یکی از پیامدهای جالب ال‌نینو این است که برخلاف افزایش فعالیت طوفان‌ها در اقیانوس آرام، می‌تواند فصل توفندهای اقیانوس اطلس را آرام‌تر کند.

کارشناسان دانشگاه ایالتی کلرادو معتقدند افزایش برش عمودی باد در اقیانوس اطلس، شکل‌گیری و تقویت توفندها را دشوارتر می‌کند. این عامل، همراه با دمای نسبتا پایین‌تر برخی بخش‌های اقیانوس اطلس، احتمال یک فصل طوفانی کم‌فعال‌تر را افزایش می‌دهد.

با وجود پیامدهای گسترده، دانشمندان تأکید می‌کنند که توانایی پیش‌بینی ال‌نینو یکی از مزیت‌های مهم علم هواشناسی امروز است.

امیلی بکر، پژوهشگر دانشگاه میامی و عضو گروه پیش‌بینی ال‌نینوی NOAA، می‌گوید این پدیده به دانشمندان کمک می‌کند از چند ماه قبل، احتمال وقوع برخی رویدادهای جوی را بهتر برآورد کنند و فرصت بیشتری برای آمادگی در اختیار جوامع قرار دهند.

او همچنین یادآوری می‌کند که ال‌نینو و لانینا ذاتا پدیده‌های «خوب» یا «بد» نیستند؛ آن‌ها بخشی از چرخه طبیعی اقلیم زمین هستند، اما در جهانی که هر سال گرم‌تر می‌شود، آثارشان می‌تواند شدیدتر و گسترده‌تر از گذشته احساس شود.