چرا میلیون‌ها سالمون خلاف جریان رودخانه شنا می‌کنند؟ راز بزرگ‌ترین مهاجرت آبزیان

هر سال، میلیون‌ها ماهی سالمون سفری را آغاز می‌کنند که همزمان یکی از شگفت‌انگیزترین و خطرناک‌ترین رویدادهای طبیعی آمریکای شمالی است. آن‌ها پس از سال‌ها زندگی در اقیانوس آرام، صدها و گاهی هزاران کیلومتر خلاف جریان رودخانه‌ها شنا می‌کنند تا به همان جایی برسند که در آن متولد شده‌اند؛ سفری که بسیاری از آن‌ها هرگز از آن جان سالم به در نمی‌برند. (National Geographic)

در جنگل‌های سرسبز شمال غرب اقیانوس آرام، آب رودخانه‌ها ناگهان با برق نقره‌ای، صورتی و قرمز بدن سالمون‌ها جان می‌گیرد. ماهی‌ها با تمام توان از آبشارها بالا می‌پرند، از جریان‌های خروشان عبور می‌کنند و در همین لحظه، خرس‌های قهوه‌ای منتظرند تا آن‌ها را میان هوا شکار کنند.

این پدیده که به «مهاجرت سالمون» یا Salmon Run شهرت دارد، هر سال هزاران گردشگر و طبیعت‌دوست را از سراسر جهان به پارک‌های ملی آمریکا، کانادا و آلاسکا می‌کشاند. حتی کسانی که امکان سفر ندارند، می‌توانند این صحنه‌ها را از طریق دوربین‌های زنده SalmonCam تماشا کنند.

در آمریکای شمالی پنج گونه اصلی سالمون اقیانوس آرام زندگی می‌کنند: چینوک یا سالمون شاه، کوهو، ساک‌آی، چام و پینک.

زیستگاه این گونه‌ها از کالیفرنیا آغاز می‌شود، از بریتیش کلمبیا می‌گذرد و تا آلاسکا ادامه پیدا می‌کند. هر کدام نیز در زمان متفاوتی از سال، از اواخر بهار تا زمستان، سفر بازگشت خود را آغاز می‌کنند.

سالمون‌ها زندگی خود را در آب شیرین آغاز می‌کنند، اما مدتی بعد وارد مرحله‌ای به نام «اسمولت» می‌شوند؛ دوره‌ای که بدن آن‌ها برای زندگی در آب شور تغییر می‌کند. در این مرحله، آبشش‌های ماهی به‌جای جذب نمک، آن را دفع می‌کنند. اگر این تغییر اتفاق نیفتد، ماهی پس از ورود به اقیانوس دچار کم‌آبی می‌شود و از بین می‌رود.

کویین درباره دلیل این مهاجرت می‌گوید:

دلیل اصلی رفتن سالمون‌ها به دریا، غذا است. در رودخانه‌هایی که در آن متولد شده‌اند، غذای زیادی وجود ندارد.

بسته به گونه، سالمون‌ها بین یک تا هفت سال در اقیانوس زندگی می‌کنند و سپس دوباره به همان رودخانه یا جویبار زادگاهشان بازمی‌گردند.

وقتی سالمون‌ها به رودخانه‌های آب شیرین می‌رسند، یکی از عجیب‌ترین بخش‌های چرخه زندگی آن‌ها آغاز می‌شود. ماده‌ها با دم خود گودالی در بستر رودخانه حفر می‌کنند؛ لانه‌ای که از تخم‌ها محافظت می‌کند و آن‌ها را در میان سنگ‌ریزه‌هایی قرار می‌دهد که آب پر از اکسیژن از میانشان عبور می‌کند.

مت اسلوت، مدیر علمی Wild Salmon Center و پژوهشگر نشنال جئوگرافیک، می‌گوید:

ماهی ماده تلاش می‌کند گودالی امن در بستر رودخانه ایجاد کند و سنگ‌ها را تمیز کند تا تخم‌ها در جای مناسبی قرار بگیرند.

نرها هم برای جلب توجه ماده‌ها رفتاری شبیه رقص انجام می‌دهند. بدن خود را کنار ماده می‌لرزانند، از بالای او عبور می‌کنند و این حرکت را دوباره تکرار می‌کنند؛ اما این نمایش آرام همیشه ادامه پیدا نمی‌کند.

نرها برای به دست آوردن حق جفت‌گیری با دندان‌هایی که مخصوص همین نبرد رشد کرده‌اند، به جان هم می‌افتند. اسلوت می‌گوید:

از هم جدا می‌شوند، با یک نر دیگر می‌جنگند و بعد دوباره برمی‌گردند و رقصشان را ادامه می‌دهند.

پس از تخم‌ریزی، بیشتر سالمون‌های اقیانوس آرام می‌میرند و همین پایان زندگی آن‌ها، آغاز فصل تازه‌ای برای کل اکوسیستم است.

شاید عجیب به نظر برسد، اما مرگ میلیون‌ها سالمون یکی از مهم‌ترین منابع تغذیه طبیعت شمال غرب اقیانوس آرام است. وقتی سالمون‌ها از اقیانوس به رودخانه برمی‌گردند، مواد مغذی مانند کربن، فسفر و نیتروژن را با خود وارد اکوسیستم آب شیرین می‌کنند. پس از مرگ، بدن آن‌ها تجزیه می‌شود و این مواد مغذی وارد زنجیره غذایی می‌شوند.

کویین توضیح می‌دهد که حتی لایه‌های ریز جلبکی روی سنگ‌ها از بقایای سالمون تغذیه می‌کنند. حشرات آبزی این جلبک‌ها را می‌خورند و سپس ماهی‌ها، پرندگان و دیگر جانوران از آن‌ها تغذیه می‌کنند؛ اما مهم‌ترین نقش را خرس‌ها بازی می‌کنند. خرس‌های قهوه‌ای و سیاه سالمون‌ها را شکار می‌کنند و لاشه آن‌ها را به داخل جنگل می‌برند؛ کاری که مواد مغذی دریایی را وارد خاک جنگل می‌کند و حتی به رشد درختان کمک می‌کند. پژوهشگران حتی رد این مواد مغذی را در انگور تاکستان‌های نزدیک رودخانه‌ها هم پیدا کرده‌اند.

کویین درباره نقش خرس‌ها می‌گوید:

خرس‌ها تقریبا مثل پلیس راهنمایی مواد مغذی عمل می‌کنند. آن‌ها بهترین وسیله نقلیه برای انتقال لاشه سالمون به خشکی هستند.

اگر مقصدی برای دیدن مهاجرت سالمون وجود داشته باشد، بدون تردید آلاسکا یکی از بهترین گزینه‌ها است. مت اسلوت می‌گوید:

در آلاسکا باید عمدا تلاش کنید که سالمون نبینید.

پارک ملی کاتمای با آبشار معروف بروکس فالز، یکی از مشهورترین مکان‌های جهان برای تماشای این پدیده است. در اینجا سالمون‌ها از آبشار بالا می‌پرند و خرس‌ها آن‌ها را وسط هوا شکار می‌کنند.

آبشار روسین ریور در شبه‌جزیره کنای، ویلیوا کریک نزدیک انکوریج و پرنس ویلیام ساوند هم از دیگر نقاط مشهور آلاسکا هستند.

کویین می‌گوید:

تقریبا هر جویبار کوچکی در سواحل بریتیش کلمبیا و جنوب شرق آلاسکا پر از سالمون‌های در حال تخم‌ریزی می‌شود.

در واشینگتن، سالمون‌های کوهو در ماه سپتامبر به آبشارهای Salmon Cascades می‌رسند و در اورگن نیز سالمون‌های چینوک وارد رودخانه‌های شهرستان کلاکاماس می‌شوند.

یکی از خاص‌ترین رویدادها هم هر چهار سال یک‌بار در رودخانه آدامز بریتیش کلمبیا رخ می‌دهد؛ زمانی که میلیون‌ها سالمون ساک‌آی رودخانه را کاملا سرخ‌رنگ می‌کنند و مردم منطقه نیز همزمان جشن‌های محلی برگزار می‌کنند.

همه برای دیدن این صحنه‌ها نیازی به سفر ندارند. دوربین‌های زنده SalmonCam در ایالت واشینگتن و آلاسکا، شبانه‌روز مهاجرت سالمون‌ها را پخش می‌کنند.

به گفته اسلوت، بعضی از کوچک‌ترین جویبارها بهترین فرصت را برای دیدن ماهی‌ها از نزدیک فراهم می‌کنند، اما اگر به‌دنبال صحنه‌های دراماتیک هستید، بروکس فالز همچنان بی‌رقیب است.

او می‌گوید:

در بروکس فالز هم سالمون‌هایی را می‌بینید که از آبشار می‌پرند و هم خرس‌هایی که آن‌ها را وسط هوا می‌گیرند.

این نمایش طبیعی امروز با تهدیدهای جدی روبه‌رو است. رابرت لاکی، استاد علوم شیلات دانشگاه ایالتی اورگن، می‌گوید آلودگی، صید بی‌رویه، توسعه شهری، ساخت سدها و حتی معدن‌کاری طلا طی بیش از یک قرن گذشته جمعیت سالمون‌های وحشی را کاهش داده؛ بااین‌حال، پروژه‌های بزرگی برای احیای زیستگاه آن‌ها آغاز شده است.

یکی از مهم‌ترین آن‌ها حذف چهار سد بزرگ رودخانه کلاماث در مرز کالیفرنیا و اورگن است؛ پروژه‌ای که بزرگ‌ترین طرح حذف سد در تاریخ جهان محسوب می‌شود.

اسلوت می‌گوید:

بعد از برداشتن آخرین سد، حدود ۱۰ هزار سالمون چینوک دوباره از بخش‌هایی عبور کردند که نزدیک به صد سال برایشان بسته بود.

با وجود این موفقیت‌ها، سالمون‌هایی که مسیرهای طولانی‌تری تا مناطق داخلی طی می‌کنند، همچنان آسیب‌پذیرتر از بقیه هستند.

لاکی می‌گوید بازگرداندن جمعیت سالمون‌ها به وضعیت مطلوب ممکن است، اما فقط زمانی که جامعه حاضر باشد تصمیم‌های سخت اما مؤثر برای حفاظت از زیستگاه‌های آن‌ها بگیرد.

کویین هم که چند روز پیش همراه پسرش مهاجرت سالمون‌ها را در جنوب شرق آلاسکا تماشا کرده بود، معتقد است این تلاش ارزشش را دارد؛ چون دیدن سالمون‌هایی که پس از سال‌ها دوباره راه خانه را پیدا می‌کنند، یکی از تماشایی‌ترین صحنه‌های طبیعت است.