بهنقل از Popular Science، باستانشناسان در یک اتاقک از مقبرهای باستانی در گورستان تبس در نزدیکی اقصر مصر، بقایای مومیاییشده دستکم ۲۰ انسان و یک سگ را پیدا کردهاند. بررسی این بقایا نشان میدهد که مردم مصر باستان طی بیش از ۳۰۰ سال، شیوههای دفن مردگان را تغییر دادهاند، اما توجه به آیینهای تدفین همچنان ادامه داشته است.
پژوهشگران دانشگاه لا لاگونا در اسپانیا نتایج این بررسی را در مجله Frontiers in Environmental Archaeology منتشر کردهاند. بقایا در اتاقک سوم مقبره TT 209 قرار دارند؛ مقبرهای در گورستان تبس که بیش از ۴۰۰ محل دفن را در خود جای داده است.
این مقبره در دوره دودمان بیستوپنجم مصر، بین سالهای ۷۵۴ تا ۶۵۶ پیش از میلاد، ساخته شد. این دوره را با نام امپراتوری نوبی یا کوشی نیز میشناسند. باستانشناسان در جریان بررسی TT 209، وضعیت قرارگیری هر مومیایی، جهت بدن، حالت دستها و ارتباط آن با دیگر اجساد را با دقت ثبت کردند. آنها در مجموع ۹ مرحله جداگانه تدفین را شناسایی کردند که شامل دفنهای فردی و گروهی و همچنین اشیای شخصی و وسایل آیینی میشد.
نتایج نشان میدهد که با گذشت نسلها، فضای داخل مقبره اهمیت بیشتری پیدا کرد و تدفینهای جدید بهگونهای انجام شدند که با اجساد قبلی تداخل کمتری داشته باشند.
جرد کاربالو-پرز، باستانشناس دانشگاه لا لاگونا و یکی از نویسندگان پژوهش، درباره این یافتهها گفت:
بررسی دقیق بدنها نه انباشت تصادفی اجساد را نشان میدهد و نه از بین رفتن آیینهای اولیه در طول زمان را. در عوض، نوعی منطق فضایی وجود داشت که در آن هر تدفین جدید با توجه به بدنهای قبلی انجام میشد؛ نوعی حافظه تدفینی در فرایند استفاده دوباره از مقبره.
مومیاییهایی که روی هم قرار گرفتند
قدیمیترین افرادی که در این بخش از مقبره دفن شدند، احتمالا جایگاه اجتماعی بالاتری داشتند. آنها در تابوتهایی همراه با تورهای تدفینی، طلسمها و مجموعهای از اشیای ارزشمند دفن شدند.
میگل آنخل مولینرو پولو، مصرشناس دانشگاه لا لاگونا و یکی دیگر از نویسندگان پژوهش، گفت:
بهنظر میرسد نخستین افرادی که اینجا دفن شدند، جایگاه اجتماعی بالایی داشتند؛ زیرا آنها را در تابوت، همراه با تورهای تدفینی و طلسمها و مجموعهای از اشیای گرانبها دفن کرده بودند.
اما با گذشت زمان، شیوه استفاده از فضای مقبره تغییر کرد. در یکی از جالبترین نمونهها، باستانشناسان یک سگ مومیاییشده را پیدا کردند که مستقیما روی قبر یک مرد و یک زن قرار گرفته بود.
کاربالو-پرز درباره این کشف گفت:
من این موضوع را بسیار زیبا میدانم. این وضعیت میتواند نشاندهنده رابطهای نزدیک میان این دو انسان و حیوان باشد؛ ایدهای که بهنظر من همدلی با آن چندان دشوار نیست.
قرار گرفتن اجساد روی یکدیگر در مراحل بعدی استفاده از مقبره بیشتر شد. پژوهشگران دریافتند که تقریبا دو سوم افراد دفنشده در TT 209 بهصورت عمودی روی یکدیگر قرار گرفته بودند.
این تغییر بهمعنای بیتوجهی به مردگان نبود. بسیاری از مومیاییهای دورههای بعد همچنان دستهای خود را روی سینه قرار داشتند؛ حالتی که به «وضعیت اوزیریسی» معروف است و ارتباطی نمادین با اوزیریس، خدای جهان مردگان در مصر باستان، دارد.
وقتی فضای مقبره کم شد، آیینها ادامه پیدا کردند
پژوهشگران میگویند در پایان دودمان بیستوپنجم و در دورههای بعدی، از جمله دوره ایران باستان در مصر، فضای خالی مقبره کمتر شد و تدفینکنندگان مجبور شدند از بخشهای باقیمانده با روشهای متفاوت استفاده کنند. در نتیجه، برخی مومیاییها را با حالتهای متفاوت دست و پا در کنار یا روی اجساد قبلی قرار دادند.
مولینرو پولو گفت:
اجسادی که بهصورت عمودی روی یکدیگر قرار گرفته بودند، تابوت نداشتند، اما با دقت مومیایی شده بودند. این اجساد همچنین با ظروفی ایستاده ارتباط داشتند که احتمالا به آیینی خاص اشاره میکنند؛ آیینی که در مراحل ابتدایی استفاده از مقبره دیده نمیشود.
این یافتهها با برخی نظریههای پیشین درباره مقبرههای مصر باستان تفاوت دارد. طبق یکی از این دیدگاهها، با پر شدن تدریجی مقبرهها، دفنهای جدید نظم کمتری پیدا میکردند و وضعیت اجساد بهمرور آشفتهتر میشد.
اما پژوهشگران TT 209 تصویر متفاوتی ارائه میدهند. بهنظر میرسد مصریان باستان حتی زمانی که فضای مقبره محدود میشد، همچنان برای آیینهای تدفین اهمیت قائل بودند و جایگاه اجساد را با توجه به ساختار موجود و باورهای مذهبی خود تنظیم میکردند.
کاربالو-پرز گفت:
یافتههای ما نشان میدهد دفنهایی که پیشتر بینظم تلقی میشدند، میتوانند از نو تفسیر شوند.
بررسی مقبره TT 209 در گورستان تبس میتواند اطلاعات تازهای درباره نحوه استفاده دوباره مصریان باستان از فضاهای تدفین و چگونگی انتقال سنتهای مذهبی میان نسلها در اختیار باستانشناسان قرار دهد.