بهنقل از لایو ساینس؛ باستانشناسان در نزدیکی وین اتریش گور دستهجمعی عجیبی متعلق به دوران امپراتوری روم کشف کردهاند که بقایای دستکم ۱۲۹ مرد جوان در آن قرار دارد. بررسی اسکلتها نشان میدهد بسیاری از این افراد اندکی پیش از مرگ، در ناحیه لگن و کشاله ران هدف سلاحهای پرتابی قرار گرفتهاند؛ بااینحال هنوز مشخص نیست این مردان در چه نبردی کشته شدهاند و به کدام گروه تعلق داشتهاند.
این گور در سال ۲۰۲۴ در محله هازنلایتنگاسه (Hasenleitengasse) در حومه وین، یعنی جایی که در دوران روم باستان «ویندوبونا» (Vindobona) نام داشت، کشف شد. قدمت آن به سدههای اول تا دوم میلادی میرسد و بقایای دستکم ۱۲۹ فرد را در خود جای داده است. نحوه دفن اسکلتها بسیار نامنظم بوده و هیچیک از اشیای معمول تدفین در آن پیدا نشده است؛ هرچند باستانشناسان چند قبضه یا قطعه سلاح نیز در محل یافتهاند.
آیا گورها متعلق به قربانیان یک درگیری نظامی بودند؟
بررسیهای جدید نشان میدهد دستکم دو سوم افراد دفنشده نشانههایی از جراحت خشونتآمیز داشتهاند؛ آسیبهایی که تقریبا همزمان با مرگ به وجود آمدهاند. همه ۱۲۹ اسکلت متعلق به مردانی بین ۱۸ تا ۳۵ سال تشخیص داده شدهاند؛ ویژگیای که فرضیه کشتهشدن آنها در یک رویداد خشونتآمیز گسترده را تقویت میکند.
شریدان استرنگ، زیستباستانشناس شرکت باستانشناسی Novetus، این یافته را «کشفی خارقالعاده» توصیف کرده است. او در ارائه پژوهش جدید خود گفت شواهد موجود نشان میدهد این افراد به احتمال زیاد سرباز بودهاند و در جریان نوعی رویداد خشونتآمیز گسترده، مانند نبرد یا یک کارزار نظامی، جان باختهاند.
بااینحال یک معمای بزرگ باقی مانده است: هیچ مدرک تاریخی یا باستانشناسی شناختهشدهای از وقوع نبردی در این محل و در این دوره وجود ندارد.
جراحتهایی غیرعادی در کشاله ران
یکی از عجیبترین یافتههای پژوهش، محل جراحتهای ناشی از پرتابهها است. باستانشناسان روی اسکلتها آثار بریدگی ناشی از سلاحهای تیز، مانند شمشیر یا خنجر، در نقاط مختلف بدن پیدا کردند. ضربههای ناشی از سلاحهای غیرتیز نیز عمدتا روی جمجمهها دیده میشد؛ اما جراحتهای ناشی از پرتابه بیشتر در ناحیه لگن و کشاله ران متمرکز بودند.
به گفته استرنگ، محتملترین توضیح این است که مهاجمان هنگام نبرد، بهویژه در رویارویی با سوارکاران، از نیزههای پرتابی استفاده کرده و بخشهایی از بدن را هدف قرار دادهاند که احتمالا با زره بهخوبی محافظت نمیشدند.
او درباره یکی از اسکلتها گفته است:
وقتی او را از خاک بیرون آوردیم، سرنیزه هنوز داخل لگنش بود.
پاتریک راندولف-کوئینی، انسانشناس زیستی دانشگاه اوپسالا که در این پژوهش مشارکت نداشته است، میگوید تمرکز جراحتهای ناشی از پرتابه بر کشاله ران و اندامهای تحتانی میتواند نشاندهنده نبود محافظت کافی در این قسمتهای بدن باشد. از سوی دیگر، این الگو احتمالا نشان میدهد مهاجمان میدانستند چگونه با هدف قرار دادن بخشهای حساس بدن، دشمن را از پا دربیاورند.
چه کسانی در این گور دفن شدهاند؟
در دوران روم باستان، ویندوبونا یکی از پایگاههای مهم نظامی در مرز امپراتوری روم بود. این اردوگاه نظامی در اواخر سده اول میلادی و در استان پانونیا شکل گرفت و موقعیت آن در کنار رود دانوب، اهمیت استراتژیک زیادی داشت.
رومیها از این منطقه برای دفاع از مرزهای امپراتوری در برابر قبایل ژرمنی، از جمله مارکومانها، استفاده میکردند. همچنین میدانیم که در سده دوم میلادی و بهویژه در جریان جنگهای مارکومانیک، یعنی حدود سالهای ۱۶۶ تا ۱۸۰ میلادی، درگیریهای نظامی مهمی در نزدیکی ویندوبونا رخ داده است.
اما هیچ سند تاریخی یا شواهد باستانشناختی شناختهشدهای وجود ندارد که از وقوع نبردی در محل کشف گور هازنلایتنگاسه خبر دهد. به همین دلیل، پژوهشگران هنوز نمیدانند مردان دفنشده دقیقا چه کسانی بودهاند. آیا همه آنها سربازان رومی بودند؟ آیا بخشی از آنها به قبایل ژرمنی تعلق داشتند؟ یا این گور دربرگیرنده کشتهشدگان دو طرف یک درگیری بوده است؟
استرنگ میگوید هنوز نمیتوان با اطمینان مشخص کرد که این افراد رومی بودهاند، مارکومان بودهاند یا به قبیله ژرمنی دیگری تعلق داشتهاند.
DNA سرنخ تازهای به دست میدهد
بررسی اولیه DNA از ۲۵ اسکلت نشان داده است که تمام این افراد از نظر کروموزومی مرد بودهاند. اما نکته مهمتر، تنوع تبار ژنتیکی آنها است. بر اساس این تحلیل، برخی از مردان احتمالا از شبهجزیره ایتالیا آمده بودند، برخی دیگر تبار اروپای مرکزی داشتند و سه نفر نیز ریشههایی در شرق مدیترانه و شام نشان دادهاند.
این تنوع میتواند با ماهیت چندقومیتی ارتش روم سازگار باشد؛ امپراتوری روم از نیروهایی با پیشینههای جغرافیایی و قومی مختلف استفاده میکرد. بااینحال پژوهشگران تأکید دارند که دادههای فعلی برای تعیین هویت دقیق قربانیان کافی نیست و حتی این احتمال وجود دارد که گور شامل افرادی از دو طرف یک درگیری باشد.
گوری که میتواند داستان یک نبرد گمشده را آشکار کند
نحوه قرارگیری اسکلتها نیز با یک تدفین معمولی تفاوت دارد. بقایا به شکلی «بسیار نامنظم» کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و نبود اشیای تدفینی معمول نیز نشان میدهد این افراد احتمالا در شرایط عادی دفن نشدهاند.
ترکیب تعداد زیاد مردان جوان، جراحات شدید، آثار متعدد خشونت و احتمال ارتباط آنها با نیروهای نظامی، تصویری از یک رویداد مرگبار را ترسیم میکند؛ اما هنوز نمیتوان گفت این رویداد دقیقا چه بوده است.
پژوهشگران اکنون در حال بررسی بیشتر بقایا هستند. تحلیل استخوانها و DNA میتواند اطلاعات بیشتری درباره سلامت، رژیم غذایی، بیماریها، خاستگاه جغرافیایی و سبک زندگی این افراد ارائه کند.
این بررسیها شاید در نهایت مشخص کند چه کسانی در این گور دفن شدهاند و مهمتر از آن، آیا بقایای پیدا شده در حومه وین متعلق به قربانیان یک نبرد ناشناخته در مرزهای امپراتوری روم است یا نتیجه رویدادی متفاوت.
فعلا هویت جنگجویان و علت دقیق مرگ آنها همچنان یک معمای باستانشناسی باقی مانده است؛ معمایی که ممکن است با ادامه مطالعه اسکلتها، سرنخهای بیشتری از جنگهای فراموششده روم باستان ارائه کند.