مالیات گردشگری سالها یکی از ابزارهای مقصدهای محبوب اروپا برای مقابله با ازدحام گردشگران بوده است؛ اما حالا برخی شهرها و مناطق این قاره، مسیر متفاوتی را امتحان میکنند. در کپنهاگ، برلین، نرماندی و اگزموور، گردشگران در ازای انتخابهایی مانند دوچرخهسواری، استفاده از حملونقل عمومی، جمعآوری زباله یا کمک به پروژههای محیطزیستی میتوانند تخفیف، تجربههای رایگان و مزایای دیگری دریافت کنند. (Forbes)
این رویکرد بر یک ایده ساده استوار است: بهجای اینکه گردشگران برای حضور در یک مقصد هزینه بیشتری بپردازند، میتوان آنها را تشویق کرد که در طول سفر اثر منفی کمتری بر محیطزیست و جامعه محلی بگذارند.
بر اساس پژوهشی که Booking.com در سال ۲۰۲۵ انجام داد، ۶۹ درصد گردشگران تمایل دارند در مقصدی که از آن بازدید میکنند، اقدامی مثبت انجام دهند. همین تغییر نگرش باعث شده است برخی مقصدها بهجای تکیه صرف بر مالیات، محدودیت یا جریمه، به سراغ سیستمهای تشویقی بروند.
کپنهاگ؛ سفر سبز با جایزه
کپنهاگ یکی از شناختهشدهترین نمونههای این رویکرد را اجرا میکند. برنامه CopenPay که سازمان رسمی گردشگری این شهر در سال ۲۰۲۴ بهصورت آزمایشی راهاندازی کرد، ابتدا قرار بود یک طرح تابستانی کوتاهمدت باشد؛ اما استقبال از آن باعث شد به برنامهای دائمی تبدیل شود. اکنون بیش از ۹۰ جاذبه و کسبوکار در این طرح مشارکت دارند و گردشگران میتوانند با انتخاب شیوههای پایدارتر برای جابهجایی یا مشارکت در فعالیتهای محیطزیستی، پاداش دریافت کنند.
دوچرخهسواری و استفاده از حملونقل عمومی از جمله اقدامهایی هستند که در این برنامه امتیاز دارند. گردشگران همچنین میتوانند با جمعآوری زباله، کمک به حذف گونههای مهاجم یا مشارکت در باغهای اجتماعی، از مزایایی مانند تور رایگان قایق، تجربه سونا، اجاره دوچرخه یا حتی غذای رایگان بهرهمند شوند. این طرح حتی برای اقامت طولانیتر نیز مشوقهایی در نظر گرفته است و مسافرانی که چهار شب یا بیشتر در شهر بمانند، میتوانند از مزایای دیگری استفاده کنند.
در واقع، کپنهاگ تلاش کرده است پایداری را از یک توصیه کلی به بخشی از تجربه سفر تبدیل کند؛ یعنی گردشگر بهجای اینکه احساس کند برای رفتار نادرست جریمه میشود، در ازای انتخاب بهتر چیزی به دست میآورد.
برلین؛ پاداش برای انتخابهای سبز
برلین نیز در سال ۲۰۲۶ به این جریان پیوسته است. برنامه آزمایشی BerlinPay با هدف تشویق گردشگران به انتخابهای سازگارتر با محیطزیست طراحی شده است و به مسافرانی که از دوچرخه یا حملونقل عمومی استفاده میکنند، زباله جمع میکنند یا در فعالیتهای محیطزیستی و اجتماعی مشارکت دارند، پاداش میدهد.
این پاداشها میتواند شامل تخفیف و تجربههای فرهنگی باشد. هرچند BerlinPay هنوز در مرحله آزمایشی قرار دارد، راهاندازی آن نشان میدهد مدل کپنهاگ توجه مقصدهای دیگری را نیز به خود جلب کرده است.
اگزموور؛ تخفیف در ازای مراقبت از طبیعت
در پارک ملی اگزموور در بریتانیا، رویکرد مشابهی با برنامه Pay with Exmoor Care دنبال میشود. این طرح که در تابستان ۲۰۲۶ آغاز شده است، بهجای افزایش هزینه سفر، برای گردشگرانی که در حفظ محیطزیست مقصد مشارکت میکنند، تخفیف در نظر میگیرد.
مسافرانی که با دوچرخه یا حملونقل عمومی به منطقه سفر کنند، زبالههای موجود در مسیر را جمع کنند، مشاهدات مربوط به حیاتوحش را ثبت کنند یا در ترویج گردشگری مسئولانه مشارکت داشته باشند، میتوانند ۲۰ درصد تخفیف از مراکز بازدیدکنندگان مشارکتکننده دریافت کنند. این برنامه آزمایشی تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد و یکی از جدیدترین نمونههای تلاش مقصدهای اروپایی برای جایگزین کردن مشوق با مالیات گردشگری است.
نرماندی؛ تخفیف برای مسافرانی که خودرو را کنار میگذارند
نرماندی فرانسه نیز از سال ۲۰۲۴ تلاش کرده است گردشگران را به استفاده از روشهای حملونقل کمکربن ترغیب کند. در این منطقه، مسافرانی که با قطار، اتوبوس یا دوچرخه سفر میکنند، میتوانند دستکم ۱۰ درصد تخفیف برای ورود به بیش از ۱۱۰ موزه، بنای تاریخی و جاذبه فرهنگی دریافت کنند.
هدف برنامه این است که سفر بدون خودرو برای گردشگران جذابتر شود و درعینحال، بازدیدکنندگان فرصت بیشتری برای کشف میراث فرهنگی نرماندی پیدا کنند. این طرح بهجای آنکه رانندگی را با هزینه بیشتر تنبیه کند، برای انتخاب شیوه حملونقل پایدارتر یک منفعت مالی مستقیم در نظر میگیرد.
آیا مدل کپنهاگ در حال گسترش است؟
موفقیت CopenPay باعث شده است شهرها و سازمانهای گردشگری دیگری نیز به این مدل علاقهمند شوند. به گفته سورن تِگن پترسن، مدیرعامل Wonderful Copenhagen، از زمان آغاز این برنامه، بیش از ۱۰۰ شهر و سازمان گردشگری از اروپا، آسیا و آمریکای شمالی درباره تجربه کپنهاگ و امکان استفاده از این مدل پرسوجو کردهاند.
شهرهایی مانند هلسینکی و برمن نیز در حال بررسی یا توسعه نمونههایی مشابه هستند. جذابیت این مدل در آن است که مقصدها میتوانند بدون تکیه کامل بر مالیات، محدودیت یا جریمه، گردشگران را به مشارکت در فعالیتهای محیطزیستی و اجتماعی ترغیب کنند.
البته هنوز مشخص نیست که این مشوقها تا چه اندازه میتوانند رفتار گردشگران را در بلندمدت تغییر دهند. بااینحال، گسترش علاقه به مدل CopenPay نشان میدهد که پاداش دادن به رفتار مسئولانه ممکن است به یکی از ابزارهای مهم آینده گردشگری پایدار تبدیل شود؛ رویکردی که بهجای اینکه گردشگر را به پرداخت هزینه بیشتر وادار کند، او را برای انتخاب بهتر تشویق میکند.