بهنقل از لایو ساینس، یک کلاه مخروطی طلایی که حدود ۳ هزار سال پیش در اروپا ساخته شده، ممکن است شواهدی از دانش نجومی پیشرفته در عصر برنز باشد. پژوهشگران معتقدند نقشهای پیچیده روی این کلاه احتمالا نوعی تقویم را نشان میدهند که چرخههای خورشید و ماه و حتی زمان وقوع برخی ماهگرفتگیها را محاسبه میکرد.
این اثر که با نام «کلاه طلایی برلین» شناخته میشود، حدود ۱۰۰۰ تا ۸۰۰ پیش از میلاد ساخته شده و از یک ورقه طلای چکشکاریشده شکل گرفته است. این کلاه حدود ۷۴ سانتیمتر ارتفاع و نزدیک به ۴۸۰ گرم وزن دارد.
کلاه طلایی برلین اکنون در موزه پیشاتاریخ و تاریخ آغازین برلین نگهداری میشود؛ اما محل دقیق کشف آن مشخص نیست. موزه در سال ۱۹۹۶ این اثر را پس از حضور آن در بازار آثار باستانی به دست آورد. باستانشناسان با توجه به شباهت آن با سه کلاه طلایی دیگر که در جنوب آلمان و غرب فرانسه پیدا شدهاند، احتمال میدهند کلاه برلین نیز به یکی از جوامع عصر برنز اروپای مرکزی تعلق داشته باشد.
نقشهای هندسی روی این کلاه، مهمترین سرنخ درباره کاربرد احتمالی آن هستند. سطح کلاه با نوارهایی از دایرههای متحدالمرکز، دیسکها، بیضیها و نمادهای دیگر پوشیده شده است.
ویلفرید منگین، باستانشناس آلمانی، در پژوهشی که سال ۲۰۰۸ منتشر کرد، پیشنهاد داد این نقشها ارزشهای عددی مشخصی را نشان میدهند. بر اساس این فرضیه، ترکیب برخی از نوارهای روی کلاه میتواند برای محاسبه چرخههای ماه، سال خورشیدی و تبدیل تاریخهای قمری و خورشیدی به یکدیگر استفاده شود.
حتی احتمال دارد این الگوها امکان پیشبینی ماهگرفتگی را نیز فراهم میکردند. اگر این تفسیر درست باشد، سازندگان کلاه حدود ۳ هزار سال پیش از روشی برای ثبت و محاسبه چرخههای نجومی استفاده میکردند که دانش قابلتوجهی درباره حرکت اجرام آسمانی میطلبید.
باستانشناسان احتمال میدهند این کلاه را یک کاهن در مراسم مذهبی مرتبط با خورشید بر سر میگذاشته است. ماتیاس وِمهوف، مدیر موزه پیشاتاریخ و تاریخ آغازین برلین، پیشتر گفته بود فردی که چنین کلاهی را میپوشید، احتمالا حامل «دانشی مخفی و بسیار ویژه» بوده است.
احتمالا زیر ورقه طلایی کلاه، لایهای از پشم یا نمد قرار میگرفت تا به نگه داشتن آن روی سر کمک کند؛ هرچند هیچ اثری از این لایه تاکنون باقی نمانده است. یک نوار برنزی نیز بخش پایینی کلاه را احاطه کرده و سیمی برنزی لبه آن را پوشانده است.
کلاه طلایی برلین تنها نمونه از این نوع نیست. تاکنون چهار کلاه طلایی متعلق به عصر برنز در اروپای مرکزی و غربی شناسایی شدهاند. سه نمونه دیگر در جنوب آلمان و غرب فرانسه پیدا شدهاند و شباهت ساختاری آنها با کلاه برلین احتمال ارتباط این آثار با یک سنت مشترک را تقویت میکند.
البته پژوهشگران هنوز نمیتوانند با قطعیت بگویند کلاه برای پیشبینی ماهگرفتگی استفاده میشده است و هیچ متن تاریخیای از جوامع اروپایی عصر برنز وجود ندارد که کاربرد این کلاهها یا شیوه خواندن نقشهای آنها را توضیح دهد.
بااینحال، آثار دیگری مانند گردونه خورشیدی تروندولم و دیسک آسمانی نبرا نشان میدهند که پدیدههای آسمانی برای جوامع پیشاتاریخی اروپا اهمیت زیادی داشتهاند. به همین دلیل، کلاه طلایی برلین میتواند سرنخ مهمی درباره میزان دانش نجومی این جوامع در اختیار باستانشناسان قرار دهد.