خورشیدگرفتگی کامل ۲۰۲۶؛ آیا کسوف امسال از ایران هم مشاهده میشود؟
National Geographic
خورشیدگرفتگی کامل ۱۲ آگوست ۲۰۲۶ (۲۱ مرداد ۱۴۰۵) یکی از مهمترین رویدادهای نجومی سال است؛ پدیدهای که سایه ماه را از قطب شمال و ایسلند تا اسپانیا میکشاند و برای چند دقیقه روز را در بخشهایی از اروپا به تاریکی فرو میبرد. (Reuters)
این خورشیدگرفتگی برای سرزمین اصلی اروپای غربی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این منطقه از سال ۱۹۹۹ تاکنون شاهد خورشیدگرفتگی کامل نبوده است. مسیر سایه ماه از شمال سیبری و اقیانوس منجمد شمالی آغاز میشود، از گرینلند شرقی و ایسلند میگذرد و سپس به شمال اسپانیا میرسد.
در ادامه، بخش کوچکی از شمال شرق پرتغال نیز در مسیر کلی گرفت قرار میگیرد و سایه ماه در نهایت هنگام غروب خورشید بر فراز سواحل مدیترانهای اسپانیا و جزایر بالئاری به پایان میرسد.
بهترین نقاط برای تماشای خورشیدگرفتگی
یکی از بهترین نقاط برای تماشای گرفت کامل، ایسلند خواهد بود. در ریکیاویک، خورشیدگرفتگی کامل حدود ساعت ۵:۴۸ عصر به وقت محلی آغاز میشود.
اما اسپانیا جذابترین بخش مسیر را در خود جای داده است. شهرهایی مانند آ کورونیا و بیلبائو درست پیش از غروب خورشید وارد محدوده گرفت کامل میشوند. در شمالغرب اسپانیا، مرحله گرفت کامل حدود ساعت ۸:۲۸ شب به وقت محلی آغاز خواهد شد.
این زمانبندی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا خورشید در ارتفاع پایینی از افق قرار خواهد داشت و انتخاب محل مناسب برای تماشا میتواند تفاوت زیادی در تجربه این پدیده ایجاد کند.
در مقابل، شهرهای بزرگی مانند مادرید و بارسلونا در مسیر گرفت کامل قرار ندارند و ساکنان آنها تنها خورشیدگرفتگی جزئی را خواهند دید. بیشتر کشورهای اروپایی نیز همین وضعیت را تجربه میکنند.
۲۱ مرداد ۱۴۰۵، سایه ماه از بخشهایی از اروپا عبور میکند و برای چند دقیقه روز را به تاریکی فرو میبرد
فرانسه، ایتالیا، بریتانیا و ایرلند از جمله کشورهایی هستند که بخش قابلتوجهی از خورشید را در جریان گرفت خواهند دید. در شمال آفریقا نیز بخش بزرگی از خورشید پوشیده خواهد شد. در آمریکای شمالی، بخشهایی از کانادا، آلاسکا و شمال ایالات متحده شاهد گرفت جزئی خواهند بود.
چرا خورشیدگرفتگی کامل اینقدر متفاوت است؟
خورشیدگرفتگی زمانی رخ میدهد که ماه بین زمین و خورشید قرار بگیرد و بخشی از نور خورشید را مسدود کند، اما در خورشیدگرفتگی کامل، ماه آنقدر از نظر ظاهری بزرگ دیده میشود که میتواند قرص خورشید را کاملا بپوشاند.
اندازه ظاهری ماه در آسمان همیشه یکسان نیست. مدار ماه به دور زمین کاملا دایرهای نیست و به همین دلیل فاصله ماه تا زمین تغییر میکند. وقتی ماه به زمین نزدیکتر باشد، از دید ما بزرگتر دیده میشود و میتواند تمام قرص خورشید را بپوشاند.
در لحظه گرفت کامل، آسمان ناگهان تاریک میشود، دمای هوا کاهش پیدا میکند و درخشش ستارهها ممکن است در آسمان دیده شود. مهمتر از همه، ناظران میتوانند تاج خورشید یا همان لایه بیرونی جو خورشید را ببینند؛ بخشی که در حالت عادی درخشش شدید سطح خورشید آن را پنهان میکند.
بااینحال، بهجز چند دقیقه مرحله گرفت کامل، نگاه مستقیم به خورشید همچنان خطرناک است و باید از عینک مخصوص رصد خورشید استفاده کرد.
آیا خورشیدگرفتگی کامل در ایران هم قابل مشاهده است؟
خورشیدگرفتگی ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ در هیچ بخشی از ایران دیده نخواهد شد؛ حتی بهصورت جزئی. مسیر این گرفت از ایران فاصله دارد و کشورمان خارج از محدوده نیمسایه ماه قرار گرفته است. این پدیده در بخشهایی از آمریکای شمالی، اروپا، شمال غرب آفریقا و مناطق اقیانوسی اطراف این نواحی قابل مشاهده خواهد بود.
ایران از خورشیدگرفتگی کامل ۲۰۲۶ سهمی ندارد؛ خورشیدگرفتگی در هیچ نقطهای از ایران، حتی بهصورت جزئی، دیده نمیشود
برای ایرانیها، آخرین فرصت تماشای خورشیدگرفتگی کامل به سال ۱۳۷۸ برمیگردد؛ زمانی که مردم در شهرهایی مانند اصفهان شاهد پوشیده شدن کامل خورشید بودند. آن روزها هنوز خبری از شبکههای اجتماعی امروزی و گوشیهای هوشمند نبود تا تصاویر این پدیده را در چند ثانیه با دیگران به اشتراک بگذاریم.
حالا درحالیکه ساکنان سرزمین اصلی اروپا پس از ۲۷ سال دوباره در مسیر یک خورشیدگرفتگی کامل قرار میگیرند، ایرانیها باید مدت بیشتری منتظر بمانند. این انتظار سرانجام در ۳۰ اسفند ۱۴۱۲ (۲۰ مارس ۲۰۳۴) به پایان میرسد؛ زمانی که مسیر گرفت کامل از بخشهایی از ایران عبور خواهد کرد.
البته در آن روز نیز همه نقاط ایران تاریکی کامل را تجربه نمیکنند و فقط شهرها و مناطقی که در نوار باریک سایه ماه قرار دارند، شاهد گرفت کامل خواهند بود. شیراز، بوشهر، کازرون، شهربابک و رفسنجان از جمله شهرهای داخل این مسیر هستند. بخشهایی از جنوب استان یزد، از جمله هرات و مروست نیز در محدوده گرفت کامل قرار میگیرند.
جزیره خارک یکی از بهترین نقاط ایران برای خورشیدگرفتگی ۱۴۱۲ خواهد بود؛ جایی که تاریکی کامل حدود ۳ دقیقه و ۷ ثانیه دوام میآورد
جزیره خارک هم یکی از بهترین نقاط ایران برای تماشای این رویداد خواهد بود. در این جزیره، مرحله گرفت کامل حدود ۳ دقیقه و ۷ ثانیه ادامه پیدا میکند؛ زمانی که برای تماشای یکی از نادرترین جلوههای آسمان، فرصت قابلتوجهی محسوب میشود.
خورشیدگرفتگی کامل بعدی چه زمانی رخ میدهد؟
در سال ۲۰۲۸، مسیر یک خورشیدگرفتگی کامل از استرالیا و نیوزیلند عبور میکند. دو سال بعد، در ۲۰۳۰، بخشهایی از جنوب آفریقا میزبان این پدیده خواهند بود و در سال ۲۰۳۵ نوبت به ژاپن میرسد.
آمریکای شمالی نیز در دهههای آینده شاهد دو خورشیدگرفتگی کامل مهم خواهد بود. در سال ۲۰۴۴، سایه ماه از غرب کانادا و غرب ایالات متحده عبور میکند و یک سال بعد، در ۲۰۴۵، خورشیدگرفتگی کامل مسیری گسترده از کانادا و ایالات متحده را طی خواهد کرد.
اما در اروپا شرایط متفاوت است. بریتانیا تا سال ۲۰۹۰ برای خورشیدگرفتگی کامل بعدی صبر خواهد کرد، درحالیکه فرانسه در سال ۲۰۸۱ دوباره شاهد چنین پدیدهای خواهد بود. آلمان نیز تا قرن آینده خورشیدگرفتگی کامل دیگری را تجربه نخواهد کرد.
اسپانیا؛ سه خورشیدگرفتگی پشت سر هم
اسپانیا در این میان شرایط کمنظیری دارد. خورشیدگرفتگی کامل ۲۰۲۶ نخستین مورد از سه گرفت متوالی است که طی سه سال در این کشور دیده میشود.
پس از خورشیدگرفتگی کامل آگوست اوت ۲۰۲۶، در ۲ آگوست ۲۰۲۷ بار دیگر سایه ماه از اسپانیا عبور خواهد کرد. این بار مسیر گرفت کامل از جنوب اسپانیا میگذرد و سپس به کشورهای شمال آفریقا از جمله مراکش، الجزایر، تونس، لیبی و مصر میرسد و تا عربستان سعودی و یمن ادامه پیدا میکند. سپس در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۸، یک خورشیدگرفتگی حلقوی نیز از اسپانیا قابل مشاهده خواهد بود.
خورشیدگرفتگی حلقوی چیست؟
در خورشیدگرفتگی حلقوی، ماه از زمین دورتر است و در نتیجه از دید ناظر زمینی کمی کوچکتر از خورشید دیده میشود. بنابراین نمیتواند تمام قرص خورشید را بپوشاند.
در این حالت، لبههای خورشید همچنان از پشت ماه دیده میشوند و حلقهای درخشان اطراف آن تشکیل میدهند؛ پدیدهای که به «حلقه آتش» معروف است.
در خورشیدگرفتگی حلقوی، آسمان تاریکتر میشود، اما مانند گرفت کامل به تاریکی کامل فرو نمیرود.
خورشیدگرفتگی کامل از نادرترین پدیدههای نجومی نیست، اما دیدن آن از یک مکان مشخص روی زمین، شانس چندانی ندارد. مسیر سایه کامل ماه باریک است و هر بار تنها بخش کوچکی از سطح زمین را دربرمیگیرد.
به همین دلیل، ممکن است یک کشور دهها سال منتظر بماند تا دوباره در مسیر گرفت کامل قرار بگیرد. خورشیدگرفتگی ۱۲ آگوست ۲۰۲۶ نیز از همین نظر برای اروپای غربی اهمیت دارد؛ رویدادی که پس از نزدیک به سه دهه، دوباره روز را برای چند دقیقه در بخشهایی از این منطقه تاریک خواهد کرد.
در واقع، برای تماشای چنین پدیدهای فقط دانستن تاریخ کافی نیست؛ محل قرار گرفتن شما روی زمین، ساعت دقیق، وضعیت افق و حتی آبوهوا میتوانند تعیین کنند که آیا فقط بخشی از خورشید را میبینید یا شاهد لحظه نادر ناپدید شدن کامل آن خواهید بود.
