جواهرات فضایی در یونان باستان؛ آهن شهابسنگی در حلقههای اشرافی کشف شد
Science News
بهگزارش ساینسنیوز؛ گروهی از پژوهشگران با بررسی شیمیایی ۹۱ شیء آهنی متعلق به عصر برنز، از کشف سرنخهایی خبر دادهاند که نشان میدهد برخی حلقههای ارزشمند یونان باستان احتمالا از آهن شهابسنگی ساخته شدهاند.
پژوهشگران در میان اشیای بررسیشده، در ۱۳ حلقه یا قطعاتی از حلقهها آثار نیکل پیدا کردند. وجود مقدار قابلتوجه نیکل یکی از نشانههایی است که میتواند منشأ شهابسنگی آهن را نشان دهد؛ زیرا آهن موجود در بسیاری از شهابسنگها برخلاف آهن استخراجشده از سنگ معدن، مقدار زیادی نیکل دارد.
این حلقهها از ۳۳ محوطه باستانشناسی در یونان و کرت به دست آمدهاند و قدمت آنها به حدود ۳ تا ۴ هزار سال پیش بازمیگردد. بسیاری از آنها در مقبرههای متعلق به افراد بلندپایه، خانههای اشرافی و یک معبد کشف شدهاند.
از میان ۱۳ حلقهای که آثار نیکل داشتند، پژوهشگران احتمال میدهند ۱۰ مورد با آهن شهابسنگی ساخته شده باشند؛ درباره سه نمونه دیگر هنوز به بررسیهای بیشتری نیاز است.
برخی از این حلقهها در کنار قطعات بزرگ و تختی از فلز حکاکیشده قرار داشتند و به نظر میرسد از نوع انگشترهای مُهر بودهاند؛ اشیایی که میتوانستند علاوه بر ارزش تزئینی، نشانهای از جایگاه اجتماعی صاحب خود باشند.
اِلنی مانتزورانی، باستانشناس پیشاتاریخی از دانشگاه آتن، میگوید این یافته نشان میدهد آهن شهابسنگی احتمالا فلزی بسیار ارزشمند بوده که برای ساخت اشیای خاص و متعلق به گروهی برخوردار از جایگاه اجتماعی بالا استفاده میشده است.
استفاده از آهن شهابسنگی در جهان باستان موضوع تازهای نیست. این فلز در تمدنهای مختلف ارزش زیادی داشت و بهویژه در مصر باستان نمونههای شناختهشدهای از آن پیدا شده است. یکی از مشهورترین نمونهها، خنجری است که در مقبره توتعنخآمون کشف شد و بررسیهای علمی منشأ شهابسنگی آهن آن را تأیید کردهاند.
اما درباره استفاده از چنین فلزی در یونان باستان، اطلاعات بسیار کمتری وجود داشت. مسئله مهم این بود که شهابسنگها در منطقه یونان و کرت نسبتا کمیاباند و بسیاری از سنگهایی که در نزدیکی مناطق ساحلی سقوط میکنند، ممکن است در دریا از بین بروند.
پژوهشگران بر همین اساس احتمال دادهاند آهن شهابسنگی مورد استفاده در این حلقهها از مناطق دیگری وارد شده باشد؛ از جمله مصر. اگر این فرض درست باشد، حلقهها میتوانند سرنخ دیگری از ارتباطات تجاری میان مصر و جوامع عصر برنز در یونان و کرت ارائه کنند.
پژوهشگران برای بررسی این اشیا از روش فلورسانس پرتو ایکس استفاده کردند. بیشتر نمونهها نیکل قابلتوجهی نداشتند و احتمالا از سنگ معدن آهن ساخته شده بودند؛ فرایندی که با فناوریهای ابتدایی ذوب فلز پیش از آغاز عصر آهن سازگار است.
در مقابل، ۱۳ حلقه دارای آثار نیکل بودند. از آنجا که آهن شهابسنگی معمولا مقدار زیادی نیکل دارد، این ویژگی میتواند نشانهای از منشأ فضایی فلز باشد. جالبتر اینکه آهن شهابسنگی در برخی از این حلقهها تنها فلز ارزشمند مورد استفاده نبود. نمونههایی با لایههایی از طلا و نقره نیز شناسایی شدهاند؛ ترکیبی که جایگاه ویژه این اشیا را در جامعه آن دوران بیشتر نشان میدهد.
شواهد مربوط به استفاده از آهن شهابسنگی برای ساخت حلقه در این منطقه پس از قرن دوازدهم پیش از میلاد دیگر دیده نمیشود. پژوهشگران معتقدند این سنت احتمالا در دوره فروپاشی عصر برنز متأخر از میان رفته است. این دوره با پایان تمدن میسنی در جنوب یونان همراه بود. تمدن مینوسی در کرت نیز پیشتر افول کرده بود و یکی از عوامل احتمالی آن، فورانهای آتشفشانی عنوان شده است.
در نتیجه، حلقههای مورد مطالعه تنها جواهراتی قدیمی نیستند؛ آنها میتوانند نشانهای از فناوری فلزکاری، شبکههای تجاری و حتی ارزشهای اجتماعی جوامع یونان و کرت در هزاران سال پیش باشند؛ زمانی که بخشی از فلز مورد استفاده برای زینت اشراف شاید واقعا از آسمان آمده بود.