دانشمندان از «عصر طلایی زبان‌ها» پرده برداشتند؛ زمانی که جهان ده‌ها هزار زبان داشت

پژوهش تازه‌ نشریه Science نشان می‌دهد جهان در گذشته دوره‌ای از تنوع زبانی بی‌سابقه را تجربه کرده و بین هزار تا سه هزار سال پیش، ده‌ها هزار زبان در نقاط مختلف جهان رواج داشته است.

این مطالعه که با مشارکت پژوهشگرانی از دانشگاه ییل و چند مرکز علمی بین‌المللی انجام شده است، دیدگاه رایج درباره آغاز نابودی زبان‌ها را به چالش می‌کشد. برخلاف تصور عمومی که گسترش استعمار اروپایی در حدود ۵۰۰ سال گذشته را عامل اصلی کاهش زبان‌ها می‌داند، پژوهشگران معتقدند این روند هزاران سال پیش و هم‌زمان با شکل‌گیری دولت‌ها و امپراتوری‌های بزرگ آغاز شده بود.

به گفته پژوهشگران، گسترش تمدن‌هایی مانند امپراتوری روم باعث شد زبان، فرهنگ و قدرت سیاسی جوامع بزرگ بر مناطق وسیعی مسلط شود و زبان‌های جوامع کوچک‌تر به‌تدریج از میان بروند.

امروزه حدود ۷٬۶۰۰ زبان گفتاری و اشاره در جهان وجود دارد، اما پژوهش اخیر نشان می‌دهد این تعداد تنها بخش کوچکی از تنوع زبانی تاریخ بشر است.

ازآنجاکه پیش از اختراع خط، شواهد مستقیمی از زبان‌ها وجود ندارد، پژوهشگران با استفاده از داده‌های مردم‌نگاری، برآورد جمعیت انسان در دوره هولوسن و مدل‌های آماری، تاریخ تنوع زبانی را بازسازی کردند. نتایج نشان می‌دهد در آغاز هولوسن حدود ۴٬۵۰۰ تا ۶٬۲۰۰ زبان وجود داشته و با گسترش کشاورزی و افزایش جمعیت، شمار زبان‌ها طی هزاران سال به ده‌ها هزار زبان رسیده است.

به گفته کلر باورن، استاد زبان‌شناسی دانشگاه ییل، زبان همواره تحت تأثیر تحولات سیاسی و جمعیتی بوده است و یافته‌های پژوهش اخیر نشان می‌دهد این روند بسیار قدیمی‌تر از چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد.

محققان همچنین تأکید می‌کنند که از بین رفتن زبان‌ها نتیجه یک گلوگاه تاریخی بزرگ است؛ به همین دلیل بسیاری از ویژگی‌های مشترک زبان‌های امروزی، لزوما به دلیل برتری آن‌ها نیست، بلکه به این علت است که زبان‌های متعلق به جوامع قدرتمندتر شانس بیشتری برای بقا داشته‌اند.

به باور پژوهشگران، درک این روند تاریخی می‌تواند به حفاظت از زبان‌های در معرض خطر در دنیای امروز کمک کند.