ثبت جهانی شاهکارهای معماری مدرن تاشکند؛ ۱۰ بنا در فهرست میراث جهانی
بهنقل از یورونیوز؛ یونسکو ۱۰ بنای شاخص معماری مدرنیستی تاشکند، پایتخت ازبکستان، را در فهرست میراث جهانی ثبت کرد؛ مجموعهای که بهعنوان نمونهای برجسته از تلفیق معماری مدرن با سنتهای آسیای مرکزی شناخته میشود.
این مجموعه با عنوان «معماری مدرنیستی تاشکند؛ مدرنیته و سنت در آسیای مرکزی» شامل ساختمانها و مجموعههایی است که از دهه ۱۹۶۰ تا اوایل دهه ۱۹۹۰ ساخته شدهاند. کمیته میراث جهانی یونسکو این پرونده را در چهلوهشتمین نشست خود در شهر بوسان کره جنوبی و بر اساس معیار چهارم میراث جهانی به ثبت رساند؛ معیاری که به آثار شاخص معماری و شهرسازی در دورههای مهم تاریخ اختصاص دارد.
روند دگرگونی تاشکند پیش از زلزله ویرانگر سال ۱۹۶۶ آغاز شده بود، اما این زمینلرزه بازسازی گسترده شهر را سرعت بخشید. در این دوره خیابانهای عریض، میدانهای عمومی، مجموعههای مسکونی، موزهها و مراکز فرهنگی با الهام از معماری مدرن ساخته شدند؛ اما معماران در کنار اصول بینالمللی مدرنیسم، از حیاطهای سنتی، ایوانها، تزئینات هندسی و هنرهای بومی ازبکستان نیز بهره گرفتند.
طراحی این ساختمانها علاوه بر جنبههای زیباییشناختی، با شرایط اقلیمی و خطر زلزله نیز سازگار بود. استفاده از نماهای عمیق، سایهبانها و فضاهای نیمهباز به کاهش گرمای شدید تابستان کمک میکرد و فناوریهای جدید ساختمانی نیز مقاومت بناها را در برابر زمینلرزه افزایش میداد.
آثار ثبتشده شامل ساختمان مسکونی «مروارید»، موزه دولتی تاریخ، تالار مرکزی نمایشگاه آکادمی هنر، ایستگاه متروی «کاسموناوتلار»، مجموعه خورشیدی بزرگ (Big Solar Furnace)، کاخ دوستی ملتها، موزه دولتی هنر، سیرک دولتی، بازار چارسو و کاخ سینمای علیشیر نوایی هستند. بهجز مجموعه خورشیدی که در نزدیکی شهر پارکنت قرار دارد، سایر بناها در محورهای اصلی بازسازیشده تاشکند واقع شدهاند.
این مجموعه طیف گستردهای از کاربریهای شهری را در بر میگیرد؛ از مسکن و حملونقل گرفته تا مراکز فرهنگی، بازار، پژوهشهای علمی و فضاهای تفریحی. به همین دلیل، یونسکو آن را بازتابی از نگاه معماران به زندگی شهری، هویت جمعی و آینده در قرن بیستم توصیف کرده است.
سعیده میرضیایوا، رئیس اداره ریاستجمهوری ازبکستان، این ثبت جهانی را «بهرسمیت شناختن ارزش یک دوره کامل از تاریخ معماری» دانست و گفت این بناها ترکیبی از طراحی مدرن، سنتهای آسیای مرکزی و راهکارهای سازگار با اقلیم منطقه هستند.
گایانه عمراوا، رئیس بنیاد توسعه هنر و فرهنگ ازبکستان، نیز اعلام کرد ثبت این مجموعه، جایگاه معماری معاصر ازبکستان را در تاریخ جهانی معماری مدرن تثبیت میکند و مسئولیت حفاظت از این بناها برای نسلهای آینده را دوچندان خواهد کرد.
با این ثبت، شمار آثار فرهنگی ازبکستان در فهرست میراث جهانی یونسکو به ۶ اثر رسید. خیوه، بخارا، شهر تاریخی شهرسبز، سمرقند و کریدور زرافشان–قرهقوم از مسیرهای جاده ابریشم دیگر آثار فرهنگی این کشور در فهرست یونسکو هستند. ازبکستان همچنین دو میراث طبیعی ثبتشده شامل تیانشان غربی و بیابانهای سرد توران را نیز در اختیار دارد.