توپ مروارید زیر دست مرمتگران رفت؛ راز سازنده و داستانهای عجیب توپ معروف تهران (+تصاویر)
عملیات حفاظت و مرمت توپ مروارید، یکی از شناختهشدهترین آثار تاریخی پایتخت، وارد مرحله مطالعات تخصصی و اقدامات حفاظتی شده است. این پروژه از اسفند سال گذشته با همکاری وزارت امور خارجه و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری آغاز شد و علاوه بر توپ مروارید، دو توپ تاریخی دیگر مستقر در محوطه ساختمان شماره ۷ وزارت امور خارجه را نیز شامل میشود.
به گفته مسئولان پروژه، در مرحله نخست، مطالعات آسیبشناسی، مستندسازی دقیق، بررسی وضعیت خوردگی فلز، شناسایی لایههای رنگ و ارزیابی شرایط حفاظتی اثر انجام شده است. در ادامه نیز اقدامات مرمتی با هدف حفظ اصالت تاریخی و جلوگیری از فرسایش بیشتر این اثر دنبال میشود.
اثری از دوره فتحعلیشاه
برخلاف روایتهای عامیانهای که ساخت توپ مروارید را به شاهعباس صفوی، نادرشاه یا حتی غنیمت جنگی از پرتغالیها نسبت میدهند، شواهد تاریخی نشان میدهد این توپ به فرمان فتحعلیشاه قاجار در سال ۱۲۳۳ قمری (۱۸۱۷ میلادی) و به دست استاد اسماعیل، از ریختهگران برجسته آن دوره، ساخته شده است. این موضوع از روی کتیبه و اشعار حکشده روی بدنه توپ قابل تشخیص است.
از میدان ارگ تا وزارت امور خارجه
توپ مروارید سالها در میدان ارگ تهران قرار داشت و یکی از شناختهشدهترین نمادهای شهر به شمار میرفت. در دوره رضاشاه پهلوی، این اثر به محوطه باشگاه افسران وزارت جنگ، یعنی ساختمان کنونی شماره ۷ وزارت امور خارجه، منتقل شد و تاکنون نیز در همان محل نگهداری میشود.
جایگاهی فراتر از یک سلاح تاریخی
اهمیت توپ مروارید تنها به ارزش تاریخی یا نظامی آن محدود نمیشود. این اثر طی بیش از یک قرن به بخشی از فرهنگ عامه تهران تبدیل شده و روایتها و باورهای فراوانی پیرامون آن شکل گرفته است. در دوره قاجار، بسیاری از زنان و دختران برای برآورده شدن آرزوها، بختگشایی یا حاجتروایی به توپ مروارید دخیل میبستند یا آیینهایی را در کنار آن برگزار میکردند. همین جایگاه فرهنگی بعدها الهامبخش صادق هدایت برای نگارش کتاب مشهور «توپ مرواری» نیز شد.
با پایان مرمت، انتظار میرود این یادگار ارزشمند قاجاری با شرایط حفاظتی مناسبتری نگهداری شود؛ اثری که علاوه بر قدمت بیش از ۲۰۰ سال، یکی از شناختهشدهترین نمادهای تاریخی و فرهنگی تهران به شمار میرود.