ماسک چوبی هزارساله با موی انسان؛ یادگاری شگفتانگیز از تمدن چانکای
بهنقل از لایو ساینس؛ ماسک چوبی متعلق به حدود هزار سال پیش که با موی واقعی انسان و رنگدانه سرخ شنگرف (Cinnabar) ساخته شده است، در پرو کشف شد. این اثر که به فرهنگ چانکای تعلق دارد، بخشی از آیینهای تدفین این تمدن پیش از اینکا بهشمار میرود و اکنون در موزه هنر والترز آمریکا نگهداری میشود.
قوم چانکای بین سالهای ۱۰۰۰ تا ۱۴۵۰ میلادی در سواحل مرکزی پرو زندگی میکرد. یکی از رسوم رایج آنها، پیچیدن پیکر متوفی در چندین لایه پارچه، الیاف گیاهی و پوست حیوانات بود؛ بستههایی تدفینی که همراه با اشیایی مانند ابزار، خوراک و پیکرههای کوچک درون گودال دفن میشدند.
از آنجا که اجساد معمولا به حالت جنینی قرار میگرفتند، تشخیص محل دقیق سر در این بستهها همیشه آسان نبود. به همین دلیل، مردم چانکای گاهی «سرهای نمادین» از چوب یا پارچه میساختند و روی بسته تدفینی قرار میدادند تا محلی برای بزرگداشت و احترام به نیاکان باشد.
این ماسک چوبی حدود ۳۰ در ۲۰ سانتیمتر اندازه دارد و چهرهای کاملا نمادین را به تصویر میکشد. چشمهای لوزیشکل، بینی مثلثی و لبخند کوچک U شکل، از ویژگیهای رایج هنر چانکای هستند و هدف از طراحی آنها، بازآفرینی واقعگرایانه چهره انسان نبوده است. بررسیهای میکروسکوپی موزه والترز نشان داد کلاهگیس متصل به این ماسک تقریبا صددرصد از موی واقعی انسان ساخته شده است.
سطح ماسک با رنگدانه سرخ شنگرف پوشانده شده است؛ مادهای معدنی که از سولفید جیوه تشکیل میشود و به دلیل وجود جیوه، سمی محسوب میشود.
شنگرف در بسیاری از آیینهای تدفین تمدنهای آند کاربرد داشت و رنگ سرخ آن نمادی از پاکسازی، بزرگداشت و مناسک تدفین بود. بااینحال، آثار باقیمانده روی سطح ماسک نشان میدهد که این شیء احتمالا در بیرونیترین لایه بسته تدفینی قرار نداشته و پس از نصب، دوباره در پارچههای دیگری پیچیده شده است.
اگرچه فرهنگ چانکای به اندازه امپراتوری اینکا شناختهشده نیست، پژوهشهای سالهای اخیر روی سفالینهها و حتی خالکوبیهای مومیاییهای این قوم نشان میدهد که آنها جامعهای پیشرفته با مهارتهای هنری چشمگیر بودهاند.
ماسک کشفشده نمونهای از هنر و باورهای آیینی مردمانی است که قرنها پیش از گسترش امپراتوری اینکا در سواحل پرو زندگی میکردند.