راز عجیب اسکلتهای ۴ هزار ساله؛ آیا شاهدختهای مصر جنگجو بود؟
به نقل از لایوساینس؛ پژوهشی جنجالی بر چند اسکلت سلطنتی نزدیک به ۴ هزار ساله نشان میدهد که چند زن از خاندان پادشاهی مصر باستان بارها از عضلات خود استفاده کردهاند. نویسندگان این تغییرات را به تیراندازی با کمان و تمرین با سلاح نسبت میدهند، اما متخصصان بیرونی میگویند برای چنین نتیجهای باید با احتیاط بیشتری پیش رفت.
چند شاهزادهخانم مصر باستان که همراه با کمان، تیر و یک خنجر دفن شده بودند، شاید در زمان زندگیشان با همین ابزارها تمرین کرده باشند و حتی هنگام شکار یا تمرین تیراندازی از آنها استفاده کرده باشند. پژوهشگران بقایای شش فرد سلطنتی را بررسی کردند که در دوران پادشاهی میانه مصر، نزدیک به ۴ هزار سال پیش میزیستند. پس از تحلیل محلهای اتصال عضله روی این استخوانها، آنان پیشنهاد کردند که بعضی برجستگیهای آشکار میتواند به فعالیتهای تکرارشوندهای مانند تیراندازی و کار با سلاح مربوط باشد.
زینب هاشش، باستانشناس دانشگاه بنیسویف در مصر و نویسندهی نخست مطالعه، در بیانیهای گفت:
اعضای خاندان سلطنتی، بهویژه زنان، مشارکتکنندگان فعالی در فعالیتهای ماهرانه و از نظر جسمی دشواری مانند تیراندازی با کمان و شکار بودند.» یافتههای این پژوهش که روز جمعه، ۱۷ ژوئیه، در مجلهی فرانتیرز این انوایرونمنتال آرکیالوجی منتشر شد، این فرض را به چالش میکشد که سلاحهای قرارگرفته در آرامگاه زنان عمدتا آیینی بودهاند. این نتایج همچنین میتواند دادههای تازهای دربارهی سلامت و فعالیتهای جسمانی زنان سلطنتی در اختیار پژوهشگران بگذارد.
با وجود این کارشناس دیگری به لایوساینس گفتند که تغییرات اسکلتی را نمیتواند با اطمینان به یک فعالیت مشخص مرتبط دانست. از نگاه آنها، سن، اندازه بدن، ژنتیک و دیگر حرکتهای تکراری هم میتوانند الگوهای مشابهی ایجاد کنند.
این بقایا در دهه ۱۸۹۰، زمانی که باستانشناس فرانسوی ژاک دو مورگان محوطهای نزدیک آرامگاه فرعونهای آمنمحات دوم و آمنمحات سوم را کاوش میکرد، دوباره کشف شد. دو مورگان در جریان این کاوشها افراد سلطنتی گوناگونی را پیدا کرد و بقایای ناقص آنها بعدتر در موزه مصر در قاهره نگهداری شد. این استخوانها دههها فراموش شده بودند تا اینکه در سال ۲۰۲۰، کارکنان موزه آنها را در جریان یک پروژه ساماندهی دوباره یافتند.
این مجموعه شامل هور، شاهزادهخانم ایتا، خنمت، ایتاوَرِت و نوبهوتپ، بههمراه زنی شناسایینشده بود که شاید همان شاهزادهخانم ساتاثورمِریت باشد؛ نامی که بهصورت سیتاتوریونت هم نوشته میشود. باور بر این است که چهار زن از این گروه دختران فرعون آمنمحات دوم بودهاند. با این حال، هویت اسکلتها بهشدت به همان برچسبهای سدهی نوزدهمی وابسته است؛ برچسبهایی که سونیا زاکژفسکی، باستانزیستشناس دانشگاه ساوتهمپتون در بریتانیا و از پژوهشگران غیرمشارکتکننده در این کار، گفت باعث میشوند نتوانیم از میزان دقت آنها مطمئن باشیم.
زاکژفسکی در ایمیلی به لایوساینس گفت بیشتر جمجمههای این افراد وجود نداشت و فقط حدود ۲۲ تا ۵۸ درصد از هر اسکلت باقی مانده بود. بافتهای نرم نیز تا حد زیادی به گرد و غبار تبدیل شده بودند، اما استخوانهای باقیمانده به تیم اجازه داد سن و جنس را تخمین بزند و بهدنبال آسیبها، بیماریها و نشانههای فعالیت جسمانی بگردد.
شاهزادهخانم ایتا که میان ۲۸ تا ۳۴ سالگی درگذشت، در بخشهایی از شانه، بازو و دست راست خود محلهای اتصال عضلانی برجستهای داشت. تیم پژوهش پیشنهاد کرد که این تغییرها میتواند بازتابِ گرفتنهای تکراری و کار با سلاح باشد، شاید حتی با همان خنجر تزیینی که در آرامگاه او پیدا شد. شاهزادهخانم نوبهوتپ نیز که در اوایل دههی ۴۰ زندگیاش درگذشت، محلهای اتصال بسیار رشدکردهای در ساعدها و دست راست خود نشان میداد. دو مورگان در آرامگاه این شاهزادهخانم «تیرهایی با پَرهایی که در شگفتآورترین وضعیتِ حفظشدگی بودند» پیدا کرده بود.
هنوز معلوم نیست چرا اشیایی مانند تیرها در آرامگاهها قرار داده شده بودند. شاید آنها برای استفاده افرادی که با فرد درگذشته مرتبط بودند. اسکات هَدو، باستانزیستشناس دانشگاه تورین در ایتالیا که در این مطالعه نقشی نداشت، نیز گفت برخی تغییرات اسکلتی در هر دو سوی بقایا دیده میشد. او در ایمیلی به لایوساینس نوشت:
تیراندازی با کمان فعالیتی بسیار نامتقارن است؛ پیدا کردن استحکام عمومی و دوطرفه در برخی استخوانها، با وجود مشاهدهی اندکی نامتقارنی در استخوانهای دیگر، برای اینکه بگوییم این افراد تیراندازی با کمان میکردهاند، شواهد چندان محکمی فراهم نمیکند.
سن افراد هنگام مرگ هم میتواند تفاوتها را توضیح دهد. خنمت هنگام مرگ میان ۳۵ تا ۴۵ سال داشت و نوبهوتپ حدود ۴۰ تا ۴۴ ساله بود. هَدو گفت محلهای اتصال عضلات هم تحت تاثیر پیری قرار میگیرند و هم از اندازهی بدن و ژنتیک اثر میپذیرند.
یکی از بزرگترین محدودیتهای مطالعه نبود گروه مقایسهای بود؛ گروهی که نشان میداد این تغییرات در مقایسه با دیگر مصریان همان دوره تا چه اندازه غیرعادی بودهاند.