تصویری منتسب به یزدگرد سوم در آتشکده باستانی بازه هور شناسایی شد

پژوهشگران دانشگاه تهران در یک کاوش باستان‌شناسی تازه، موفق به شناسایی تصویری شدند که براساس مستندات تاریخی و باستان‌شناسی، چهره یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است.

به گزارش ایرنا از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، نتایج این کاوش‌ها که با سرپرستی میثم لباف‌خانیکی، عضو هیئت علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران انجام شده، در قالب مقاله‌ای با عنوان «آخرین تصویر از آخرین پادشاه» در مجله معتبر East and West موسسه IsMEO ایتالیا منتشر شده است.

میثم لباف‌خانیکی، سرپرست این کاوش، درباره اهمیت این کشف گفت:

در کاوش‌های اخیر آتشکده «بازه هور» در شمال شرق ایران، پانلی گچبری متعلق به اواخر دوره ساسانی کشف شد که تنها بخش پایینی آن باقی مانده است. این پانل که در اتاق ورودی آتشکده نصب بوده، تصویر چهار شخصیت را نشان می‌دهد: یک فرد نشسته در سمت راست و سه فرد ایستاده در مقابل او. ویژگی‌های کفش، شلوار و تزئینات فرد نشسته که با نشانه‌های پادشاهی ساسانی مطابقت دارد، او را از دیگران متمایز می‌کند.

وی افزود:

بر اساس شواهد باستان‌شناسی شامل کشف قطعاتی از گچبری تاج پادشاه ساسانی، ناتمام ماندن گچبری، و پنهان شدن پانل در پشت دیوار خشتی، و همچنین منابع تاریخی از جمله گزارش فتوح‌البلدان درباره آخرین روزهای یزدگرد سوم در خراسان، این پژوهش احتمال می‌دهد شخصیت نشسته بر تخت، یزدگرد سوم باشد؛ واپسین شاهنشاه ساسانی که به این آتشکده (احتمالاً آذر برزین مهر) پناه آورده و روزهای پایانی عمر خود را در آن گذرانده است.

گفتنی است آتشکده بازه هور در ۷۰ کیلومتری جنوب مشهد و در مسیر یکی از مهم‌ترین راه‌های باستانی ایران قرار دارد که خراسان را به سیستان، کرمان و بخش‌های مرکزی فلات ایران مرتبط می‌کرده است.

کاوش‌های باستان‌شناسی دانشگاه تهران که از سال ۱۳۹۲ در قالب ۸ فصل و به سرپرستی میثم لباف‌خانیکی در این محوطه دنبال شده، منجر به کشف آتشکده‌ای بزرگ از دوره ساسانی شده است که فضای داخلی آن با گچ‌بری‌های نفیس و نقاشی‌های دیواری تزئین شده بوده است.

نتایج مطالعات نشان می‌دهد این مجموعه معماری در اواخر دوره اشکانی تاسیس شده و تا قرون ابتدایی دوره اسلامی به حیات خود ادامه داده است. همچنین مضمون تعدادی از دیوارنوشته‌های فارسی میانه یافت‌شده در این بنا، نشان‌دهنده اهمیت تاریخی آتشکده و مراجعه افراد متعدد به این مجموعه بوده است.

به نظر می‌رسد وقوع زلزله‌ای شدید در اواخر قرن سوم تا اوایل قرن چهارم هجری موجب ویرانی و ترک این آتشکده شده است.

نتایج این کاوش با عنوان The last image of the last king: A Sasanian scene from the Bāzeh Hūr Fire Temple در شصت‌وپنجمین شماره نشریه East and West منتشر شده است.

نشریه East and West مجله‌ای معتبر در حوزه مطالعات شرق و باستان‌شناسی آسیاست که در سال ۱۹۵۰ توسط «جوزپه توچی» بنیان‌گذاری شد. این نشریه پس از احیا در سال ۲۰۲۰ با ساختاری علمی و داوری همتا، به‌ویژه در مستندسازی کاوش‌های مهم ایران، افغانستان و آسیای مرکزی نقش مهمی داشته و از معتبرترین مجلات این حوزه به شمار می‌رود.