رازهای ۴ هزار ساله بینالنهرین آنلاین شد؛ آرشیو دیجیتال خط میخی در دسترس جهان
به نقل از archaeologymag؛ پژوهشگران در حال ایجاد و گسترش یک آرشیو دیجیتال بزرگ برای متون خط میخی بینالنهرین هستند؛ پروژهای که میتواند دسترسی جهانی به یکی از کهنترین نظامهای نوشتاری جهان را متحول کند.
خط میخی که بیش از پنج هزار سال پیش در بینالنهرین باستان، در محدوده عراق امروزی، شکل گرفت، یکی از نخستین شیوههای نوشتار در تاریخ بشر به شمار میرود. این نوشتهها روی لوحهای گلی ثبت میشدند و اطلاعات گستردهای درباره زندگی روزمره، قوانین، تجارت، ادبیات، علم و حکومت در تمدنهای باستانی ارائه میکنند.
پروژه جدید که با همکاری پژوهشگران و موسسات مختلف بینالمللی انجام میشود، با هدف دیجیتالیکردن و در دسترس قرار دادن این آثار شکل گرفته است. در قالب این طرح، هزاران لوح خط میخی اسکن، دستهبندی و بهصورت آنلاین منتشر میشوند تا پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان در سراسر جهان بتوانند به آنها دسترسی داشته باشند.
بخش مهمی از این پروژه به توسعه ابزارهای چندزبانه اختصاص دارد. پژوهشگران نسخه عربی «ابتکار کتابخانه دیجیتال خط میخی» یا CDLI را نیز راهاندازی کردهاند تا کاربران عربزبان بتوانند راحتتر به این منابع تاریخی دسترسی پیدا کنند.
کارشناسان میگویند بسیاری از این الواح اکنون در موزهها و مجموعههای خارج از خاورمیانه نگهداری میشوند؛ آثاری که طی حفاریها و در دوره استعمار از منطقه خارج شدهاند. دیجیتالیکردن این مجموعهها میتواند راهی برای دسترسی گستردهتر پژوهشگران و مردم کشورهای خاستگاه این آثار باشد.
این متون تنها شامل روایتهای مشهور باستانی مانند «حماسه گیلگمش» نیستند، بلکه طیف گستردهای از اسناد اداری، قوانین، متون پزشکی، قراردادهای تجاری و نوشتههای علمی را نیز دربرمیگیرند. برخی از قدیمیترین قوانین شناختهشده جهان، از جمله «قانون حمورابی»، نیز با همین خط نوشته شدهاند.
پژوهشگران معتقدند فناوریهای دیجیتال و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی میتوانند روند خوانش و بازسازی این متون را سرعت ببخشند. در سالهای اخیر، پروژههای مختلفی برای بازسازی بخشهای آسیبدیده الواح خط میخی با کمک یادگیری ماشین و مدلهای زبانی توسعه یافتهاند.
همزمان، فناوریهای تصویربرداری پیشرفته نیز امکان مطالعه لوحهای مهرومومشده را بدون باز کردن آنها فراهم کردهاند. پژوهشگران اخیراً با استفاده از اسکنهای CT موفق شدهاند متن برخی نامههای چهار هزار ساله پنهان در پوششهای گلی را بخوانند.
پژوهشگران امیدوارند گسترش این آرشیو دیجیتال، نهتنها مطالعه تمدنهای باستانی بینالنهرین را آسانتر کند، بلکه نسل جدیدی از مخاطبان را نیز با تاریخ و میراث فرهنگی این منطقه آشنا سازد.