هانتاویروس چیست؟ همهچیز درباره ویروسی که در کشتی کروز شیوع پیدا کرد
شیوع بیماریهای عفونی در کشتیهای کروز اتفاق تازهای نیست؛ اما بروز چندین مورد ابتلا به هانتاویروس در کشتی اکتشافی هلندی M.V. Hondius که از آرژانتین به مقصد جزایر قناری در حرکت بود، کارشناسان را غافلگیر کرده است. استیون برادفیوت، ایمنیشناس و پژوهشگر هانتاویروس در مرکز علوم سلامت دانشگاه نیومکزیکو، این اتفاق را «کاملا غیرمنتظره» توصیف کرده است.
به گزارش نشنال جئوگرافیک، در کشتیهای کروز معمولا عفونتهای گوارشی مانند نوروویروس و ایکولی شایعتر هستند و گاهی نیز بیماریهای تنفسی، مانند شیوع کووید-۱۹ در ابتدای همهگیری، باعث بحران میشوند. با این حال، این نخستین بار است که شیوع هانتاویروس در یک کشتی کروز گزارش میشود و مقامهای بهداشت عمومی وضعیت را با دقت زیر نظر دارند.
طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO) در تاریخ ۶ مه، ویروس شناساییشده در این خوشه ابتلا از نوع «ویروس آند» است؛ گونهای از هانتاویروس که برخلاف بیشتر انواع این خانواده ویروسی، قابلیت انتقال محدود بین انسانها را دارد.
تاکنون هشت مورد ابتلا در ارتباط با این کشتی ثبت شده که شامل سه فوتی، یک بیمار بدحال، سه بیمار با علائم خفیف و یک مورد تازه شناساییشده در سوئیس میشود که سابقه سفر با این کشتی را داشته است. بهجز بیمار تازه شناساییشده، سایر مبتلایان بین ۶ تا ۲۸ آوریل دچار علائمی مانند تب و مشکلات گوارشی شدند و در برخی موارد بیماری بهسرعت به ذاتالریه و نارسایی قلبیعروقی منجر شد.
همچنین براساس گزارش گاردین، کشتی MV Hondius حامل حدود ۱۴۷ مسافر و خدمه از ۲۳ ملیت مختلف بوده و در قالب یک سفر اکتشافی ۳۵ روزه در مناطق قطبی فعالیت کرده است. این کشتی پس از آغاز بحران اجازه پهلوگیری در کیپورد را دریافت نکرد و سپس جزایر قناری نیز در ابتدا از پذیرش آن خودداری کردند؛ اتفاقی که باعث شد کشتی برای چند روز در اقیانوس اطلس سرگردان بماند.
به نوشته الجزیره، مسافران باقیمانده در کابینهای خود قرنطینه شدهاند و عملیات کنترل بیماری با نظارت سازمان جهانی بهداشت و مقامهای اسپانیا ادامه دارد. برخی گزارشها نیز حاکی است کشتی قرار است در بندر تنریف پهلو بگیرد تا مسافران تحت نظارت پزشکی به کشورهایشان بازگردانده شوند.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروسها خانوادهای از ویروسها هستند که توسط جوندگان منتقل میشوند. این حیوانات بدون آنکه بیمار شوند، ویروس را از طریق ادرار، بزاق و مدفوع دفع میکنند. زمانی که این ترشحات در جریان نظافت، کشاورزی یا ورود به فضاهای آلوده در هوا پخش شوند، انسان ممکن است با استنشاق ذرات آلوده مبتلا شود. مصرف غذای آلوده یا تماس دست آلوده با دهان نیز از دیگر راههای انتقال است.
بیش از ۴۰ گونه هانتاویروس در طبیعت وجود دارد که به دو گروه «جهان قدیم» و «جهان جدید» تقسیم میشوند. گونههای جهان قدیم که بیشتر در اروپا و آسیا دیده میشوند، عمدتا باعث اختلالات خونریزیدهنده و آسیب کلیوی میشوند. در مقابل، گونههای جهان جدید که در قاره آمریکا رایجترند، اغلب موجب تجمع مایع در ریهها و مشکلات شدید تنفسی میشوند.
هانتاویروسها از انسان به انسان منتقل نمیشوند
شدت بیماری بسته به نوع ویروس متفاوت است. نرخ مرگومیر در آسیا و اروپا بین یک تا ۱۵ درصد برآورد میشود؛ اما در قاره آمریکا حدود نیمی از مبتلایان جان خود را از دست میدهند.
به گزارش نشنال جئوگرافیک، سالانه بین ۱۰ هزار تا ۱۰۰ هزار مورد ابتلا به هانتاویروس در جهان رخ میدهد که بیشتر آنها مربوط به آسیا و اروپا است. در قاره آمریکا تنها ۱۵۰ تا ۳۰۰ مورد در سال گزارش میشود و آرژانتین، برزیل، شیلی و بولیوی بیشترین سهم را دارند. در آمریکا نیز سالانه بین ۱۵ تا ۵۰ مورد شناسایی میشود.
انتقال بین انسانها چقدر محتمل است؟
زمانی که هانتاویروس از حیوان به انسان منتقل میشود، معمولا فرد در معرض ادرار، مدفوع یا لانه جوندگان آلوده قرار گرفته است؛ برای مثال هنگام تمیز کردن انبار، مزرعه یا ورود به مکانهای متروکه. ویروس همچنین میتواند از طریق تماس ترشحات آلوده با زخمهای پوستی یا چشم، بینی و دهان منتقل شود.
اغلب هانتاویروسها از انسان به انسان منتقل نمیشوند و علت دقیق این موضوع هنوز مشخص نیست. با این حال، ویروس آند استثنایی مهم در این میان به شمار میرود. این گونه که عامل اصلی موارد ابتلا در آرژانتین، شیلی و اروگوئه است، قابلیت انتقال محدود بین انسانها را دارد.
دانشمندان هنوز بهطور قطعی نمیدانند چرا ویروس آند چنین قابلیتی دارد؛ اما برخی پژوهشها نشان میدهد این ویروس در برابر ترکیبات ضدویروسی موجود در بزاق انسان مقاومتر از سایر گونههای هانتاویروس است.
با این حال، کارشناسان تاکید میکنند انتقال این ویروس مانند بیماریهایی نظیر سرخک یا کووید-۱۹ آسان نیست. برادفیوت در گفتوگو با نشنال جئوگرافیک توضیح داده است:
این ویروس مانند کرونا در هوا معلق نمیماند و بهراحتی منتقل نمیشود. انتقال معمولا در تماسهای نزدیک رخ میدهد؛ مثلا میان افرادی که در یک تخت میخوابند، شریک عاطفی هستند یا غذا را با هم به اشتراک میگذارند.
نمونهای از این انتقال در شیوع سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ آرژانتین مشاهده شد؛ زمانی که یک فرد پس از ابتلا از طریق جوندگان، بیماری را به چند نفر در یک جشن تولد منتقل کرد و در نهایت زنجیره انتقال به ۳۴ ابتلا و ۱۱ مرگ منجر شد.
منشا احتمالی شیوع در کشتی
برخی رسانهها و گزارشهای اولیه، از جمله اطلاعات منتشرشده در ویکیپدیای حادثه، حاکی است یکی از فرضیههای اصلی درباره منشا آلودگی این است که نخستین مبتلایان احتمالا در جریان برنامه پرندهنگری در نزدیکی مناطق آلوده به جوندگان در اوشوآیای آرژانتین در معرض ویروس قرار گرفتهاند.
در همین حال، مجله تایم گزارش داده مقامهای بهداشتی کشورهای مختلف از جمله هلند، اسپانیا، سوئیس، آمریکا، بریتانیا و آفریقای جنوبی در حال ردیابی مسافران و افرادی هستند که با مبتلایان تماس داشتهاند.
برخی رسانهها از جمله نیویورکپست نیز مدعی شدهاند مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC) برای این پرونده وضعیت اضطراری سطح ۳ اعلام کرده است؛ هرچند سازمان جهانی بهداشت همچنان تاکید دارد خطر این ویروس برای عموم مردم پایین ارزیابی میشود.
ماریا ون کرخوف، رئیس بخش آمادگی و پیشگیری از همهگیریها در سازمان جهانی بهداشت، اعلام کرده احتمال انتقال گسترده این ویروس پایین است؛ زیرا حتی ویروس آند نیز در انتقال میان انسانها چندان کارآمد عمل نمیکند.
برادفیوت نیز با اشاره به پژوهشی در نیومکزیکو گفته است حدود یکچهارم جوندگان بررسیشده در این ایالت آلوده به هانتاویروس بودهاند؛ اما با وجود این، هر سال تنها تعداد محدودی مورد ابتلای انسانی ثبت میشود.
او تاکید میکند:
این ویروسها با وجود خطرناک بودن، بهراحتی و در مقیاس گسترده میان انسانها پخش نمیشوند.
کارشناسان معتقدند این حادثه بار دیگر موضوع ایمنی سفرهای دریایی، آمادگی کشتیهای کروز در برابر بیماریهای واگیردار و مدیریت بحران در گردشگری بینالمللی را به یکی از بحثهای مهم صنعت سفر تبدیل کرده است؛ موضوعی که بسیاری آن را یادآور چالشهای گسترده دوران همهگیری کرونا میدانند.