بهشت ممنوعه در اقیانوس هند؛ چالش لندن و واشنگتن دردسر شد!
به نقل از بیبیسی، در میان پهنه بیکران و فیروزهای اقیانوس هند، مجمعالجزایری واقع شده است که بهرغم زیباییهای خیرهکننده و طبیعت بکرش، یکی از دستنیافتنیترین و بحثبرانگیزترین نقاط زمین محسوب میشود. مجمعالجزایر «چاگوس» (Chagos Archipelago)، مجموعهای از ۶۰ جزیره دورافتاده، دهههاست که نه به عنوان یک مقصد گردشگری، بلکه به عنوان کانون یکی از پیچیدهترین مناقشات بینالمللی میان بریتانیا، ایالات متحده و موریس (Mauritius) شناخته میشود؛ منطقهای که ورود توریستها به آن ممنوع است و سرنوشت آن در اتاقهای در بسته قدرتهای جهانی رقم میخورد.
میراث استعمار و اخراج اجباری ساکنان بومی
داستان مدرن چاگوس با یک تصمیم استراتژیک در اوج جنگ سرد آغاز شد. در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی، دولت بریتانیا برای اجابت درخواست ایالات متحده جهت احداث یک پایگاه نظامی استراتژیک در بزرگترین جزیره این منطقه یعنی «دیهگو گارسیا» (Diego Garcia)، اقدام به اخراج اجباری تمامی ساکنان بومی کرد.
حدود ۲,۰۰۰ نفر از مردم چاگوس که نسلها در این جزایر به صید ماهی و کشت نارگیل مشغول بودند، به اجبار سوار بر کشتیها شده و در موریس و سیشل (Seychelles) رها شدند. مقامات وقت بریتانیا برای فرار از مسئولیتهای حقوقی، این مردم را در اسناد رسمی خود «کارگران موقت» نامیدند؛ و دههها طول کشید که این برچسب خط بطلان بخورد.
پایگاه نظامی فوقمحرمانه در قلب ذخیرهگاه مرجانی
امروزه جزیره «دیهگو گارسیا» میزبان یکی از حیاتیترین و مخفیترین پایگاههای هوایی و دریایی ایالات متحده در جهان است. در حالی که این نقطه از مجمعالجزایر به شدت نظامی شده، سایر جزیرهها به دلیل نبود سکنه، به شکلی ناخواسته به یکی از سالمترین اکوسیستمهای مرجانی سیاره زمین تبدیل شدهاند.
در سال ۲۰۱۰، بریتانیا با اعلام این منطقه به عنوان «ذخیرهگاه دریایی»، محدودیتهای ورود را تشدید کرد. اکنون تنها تعداد معدودی از دریانوردان یا پژوهشگران، آن هم پس از عبور از هفتخوان دریافت مجوزهای امنیتی، ارزیابیهای پزشکی سختگیرانه و تهیه بیمههای خاص «رفع لاشه کشتی»، اجازه دارند برای مدتی بسیار کوتاه در این آبها پهلو بگیرند.
معامله ناکام و اعتراض واشینگتن به واگذاری حاکمیت
پس از سالها فشار دیپلماتیک و احکام دادگاههای بینالمللی، بریتانیا سرانجام در سال ۲۰۲۵ با امضای توافقی تاریخی پذیرفت که حاکمیت مجمعالجزایر را به کشور موریس واگذار کند؛ با این شرط که پایگاه نظامی «دیهگو گارسیا» به مدت ۹۹ سال دیگر تحت کنترل مشترک لندن و واشنگتن باقی بماند؛ اما در ژانویه ۲۰۲۶، این توافق با مداخله مستقیم دولت جدید ایالات متحده به بنبست رسید. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با انتقاد تند از این معامله و احمقانه خواندن آن، مدعی شد که واگذاری حاکمیت میتواند امنیت پایگاه نظامی را به خطر اندازد. این مخالفت باعث شد دولت بریتانیا روند قانونی واگذاری را متوقف کرده و بار دیگر وارد مذاکرات پیچیده با واشنگتن شود.
رویای بازگشت به خانهای که دیگر وجود ندارد
در حالی که رهبران جهان بر سر موقعیت استراتژیک این جزایر چانه میزنند، صدای اصلی یعنی مردم تبعیدشده چاگوس همچنان در حاشیه باقی مانده است. بومیانی که اکنون در غربت پیر شدهاند، نگرانند که این بازیهای سیاسی باز هم حق بازگشت آنها به وطنشان را نادیده بگیرد.
برای آنها، چاگوس نه یک پایگاه نظامی بر روی نقشه و نه یک آزمایشگاه زیستمحیطی، بلکه خانهای است که خاطرات نسلهایشان در میان ویرانههای کلیساها و قبرستانهای متروکهاش در حال نابودی است. آینده این «بهشت ممنوعه» میان نبرد قدرتهای بزرگ و آرزوی مردمی که تنها میخواهند در خاک اجدادی خود به خاک سپرده شوند، اکنون بیش از هر زمان دیگری در هالهای از ابهام قرار دارد.
منبع عکس کاور: BBC | عکاس: Diane Selkirk