کشف طلسم باستانی در ازمیر؛ رازهای «گره سلیمان» در یک موزاییک رومی
به نقل از هریتیجدیلی؛ در دل خاکهای شهر باستانی اسمیرنا (Smyrna)، جایی که امروز بخشی از بافت متراکم شهر ازمیر ترکیه است، باستانشناسان به یافتهای دست پیدا کردهاند که بیش از آنکه یک اثر هنری باشد، یک سپر دفاعی است. یک اتاق موزاییککاری شده نادر که در مرکز آن، نقش معروف «گره سلیمان» (Solomon’s Knot) خودنمایی میکند که نمادی است از دوران باستان متأخر. این نقش برای زیبایی صرف نبوده است و بهعنوان محافظی در برابر شیطان و بدشانسی خلق شده بود.
هدف این پروژه حفاظت از سایتهای باستانی کلیدی است که بسیاری از آنها زیر ساختوسازهای مدرن شهری مدفون ماندهاند. موزاییک کشفشده متعلق به ساختمانی است که تاریخ آن به قرن چهارم تا ششم میلادی بازمیگردد. در این دوره باورهای کهن با تغییرات جدید مذهبی در هم آمیخته بودند.
کفپوش تازه کشفشده ابعادی حدود سه در چهار متر دارد و از پنلهای هندسی دوازدهضلعی درهمتنیده تشکیل شده است که سبکی رایج در دوره روم متأخر به شمار میرود. اما آنچه این اثر را منحصربهفرد میکند، همان گره سلیمان در مرکز است. حلقههای درهمتنیده این گره که در فرهنگهای متعدد تاریخی دیده میشود، از نظر باستانشناسان یک ابزار آپوتروپائیک (Apotropaic) و وسیلهای نمادین بوده است برای دفع نیروهای زیانبار، حسادت و آنچه مردم آن زمان «چشمزخم» مینامیدند.
در کنار نقوش گیاهی و هندسی، چهره کوچک صلیبهایی نیز در اطراف گره مرکزی دیده میشود. اگرچه این صلیبها بعدها با سنتهای یکتاپرستی پیوند خوردند، اما حضور همزمان آنها با نمادهای قدیمیتر، نشاندهنده یک سیستم اعتقادی لایهلایه است. در واقع، این اتاق بازتابی از دورانی است که معانی نمادین پیشین همچنان در کنار شمایلنگاریهای مذهبی نوظهور حفظ میشدند و مردم برای محافظت از خود، به ترکیبی از باورها متوسل میشدند.
یکی از شگفتانگیزترین جنبههای این سایت، شواهدی است که نشان میدهد این اتاق در قرن نوزدهم میلادی مجددا مورد استفاده قرار گرفته است. سازههایی مرتبط با یک بیمارستان غیرمسلمان یا اقامتگاههای نزدیک به آن، دقیقا روی این کف باستانی بنا شده بودند و ردپای گچ دیوار روی موزاییکها باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد که طرح مذکور در آن زمان دوباره کشف و تحسین شده است و در ساختمانهای جدید ادغام شده است. این اتفاق عمر دیداری این اثر را نزدیک به ۱۵۰۰ سال افزایش داد.
اگرچه هنوز بهروشنی نمیدانیم این فضا بخشی از یک عمارت شخصی بوده یا فضایی نیمهعمومی، اما با آغاز سال ۲۰۲۶، دامنه کاوشها فراتر خواهد رفت. باستانشناسان بر این باورند که با پیشروی حفاریها، اتاقها و سازههای مجاور نیز از زیر آوار تاریخ سر برمیآورند تا دریچهای روشنتر به زیست روزمره و جهانبینی مردمان اسمیرنا در هزارههای گذشته بگشایند.