ششمین روز خاموشی سراسری ارتباطات؛ گردشگری چقدر تاب میآورد؟
گردشگری شاید این روزها دغدغه هیچکس نباشد؛ همانطور که وزرات مربوط و وزیرش این روزها در حال دید و بازدیدهای معمول خود هستند و کوچکترین واکنشی به تعطیلی گسترده کسبوکارهای گردشگری نشان ندادهاند. وزارتخانه متولی میراث فرهنگی و گردشگری در روزهای تاریکی ارتباطات، حتی خبر تعطیلی سراسری موزههای کشور را هم بهطور رسمی اعلام نکرده است و احتمالا تصمیمگیران این وزارتخانه به بازتاب منفی این خبر در افکار عمومی فکر میکردند؛ اما اثرات منفی بر پیکره گردشگری با تصمیمهای اینچنینی و سکوت مسئولان مربوط قابلکتمان نیست.
در روزهای اخیر، نه تنها اینترنت که تمامی دسترسیهای بینالمللی در کشور قطع شده است و بررسیهای کجارو نشان میدهد که برخی از کسبوکارهای گردشگری تنها برای پاسخگویی و مدیریت وضعیت موجود، مجبور به فرستادن نیروهای خود به خارج از کشور شدند. هرچند که برخی از سرویسهای بلیط و اقامت فعال هستند، این تنها گوشه کوچکی از زنجیره عظیم کسبوکارهای گردشگری است و نمیتوان فعالیت آن را نشانهای از تابآوری صنعت گردشگری تصور کرد. پیش از این «حرمتالله رفیعی»، رئیس انجمن آژانسهای مسافرتی به کجارو گفته بود که تعداد محدودی از پلفترمها فعال هستند و از سوی دیگر ۵,۰۰۰ آژانس گردشگری در بلاتکلیفی بهسر میبرند.
برخی از کسبوکارهای گردشگری تنها برای پاسخگویی و مدیریت وضعیت موجود، مجبور به فرستادن نیروهای خود به خارج از کشور شدند.
پیگیریهای کجارو از دیگر بازیگران صنعت گردشگری نیز نشان میدهد که آنها هم وضعیت مناسبی ندارند. برخی از پلتفرمهای اقامتی که روی تعطیلات رسمی هفتههای اخیر حساب کرده بودند تا پس از آن پرتوان به پیشواز تعطیلات نوروز بروند، حالا با کاهش شدید مسافر روبهرو هستند و تنها امیدوارند که بتوانند این روزها را پشت سر بگذارند. بخشهای دیگر زنجیره صنعت گردشگری از هتلها و اقامتدارها تا راهنمایان گردشگری نیز شرایط متفاوتی ندارند و برخی از جمله راهنمایان گردشگری با تعطیلی مطلق فعالیتهای خود روبهرو شدند؛ نوعی تعطیلی که برنامههای ماههای آینده و سفرهای نوروزی را نیز تحتتاثیر قرار داده است.
در حالی که صنعت گردشگری اینروزها در تلاش برای بقا بهسر میبرد و نگاهی به آیندهای فراتر از چند روز ندارند، وزارت گردشگری بهجای رسیدگی به وضعیت کسبوکارها در تدارک برپایی نمایشگاه سالانه گردشگری است؛ نمایشگاهی که مشخص نیست در صورت برگزاری در چنین شرایط اقتصادی، چه آوردهای برای فعالان عرصه گردشگری خواهد داشت.
چرا گردشگری در خط مقدم آسیب است؟
با قطع پروازها حتی پیش از قطع اینترنت، چالشها برای کسبوکارهای گردشگری آغاز میشود.
این نخستین بار نیست که با اتفاقات ناگهانی گردشگری ایران دچار بحران میشود. صنعت گردشگری ایران همواره در خط مقدم آسیب بوده و هر گونه اتفاقات سیاسی و ناآرامی حتی در منطقه خاورمیانه، این صنعت را دچار مشکل کرده است. تجربه ۱۲ روز جنگ نیز نشان داد که با قطع پروازها، حتی پیش از قطع اینترنت، چالشها برای کسبوکارهای گردشگری آغاز میشود؛ چالشهایی که با قطع ارتباطات مانند اینترنت بر دامنه آنها افزوده شده و کسبوکارها را وارد بحران میکند.
برخلاف وضعیت برخی از کشورهای تراز اول حوزه گردشگری که حتی در شرایط بحران، سهم بازار خود را حفظ میکنند؛ صنعت گردشگری ایران هنوز حتی نزدیک به شرایطی نیست که بتواند از بحرانها، بدون چالش و آسیب خارج شود.
از ابتدای ۱۴۰۴ چه بر گردشگری گذشته است؟
کسب و کارهای گردشگری با توجه به استقرار دولت جدید، سال ۱۴۰۴ را با اندک امیدی به بهبود شرایط آغاز کردند و نوروز را پشت سر گذاشتند. پیک سفرهای سه ماهه نخست سال در حال اتمام بود که آغاز جنگ ۱۲ روزه شرایط را بسیار پیچیده کرد. قطع پروازها و دسترسی به اینترنت و شرایط جنگی باعث شد که بسیاری از کسبوکارهای گردشگری با چالشهای گسترده روبهرو شوند؛ چالشهایی که تبعات آن ماهها ادامه داشت. بسیاری از کسبوکارهای گردشگری به روشهای مختلف در زمانه جنگ در کنار مردم بودند و با وجود آسیبها اقتصادی تنوانستهاند روزهای سخت را پشت سر بگذارند.
پایان تابستان وضعیت گردشگری دوباره اندک رونقی را تجربه کرد؛ البته این رونق از جنس آمار و ارقامهایی فارغ از مرجع وزارت گردشگری نبود. اطلاعات کجارو از وضعیت بازار گردشگری در پایان تابستان نشان میدهد که برخی از زنجیرههای این صنعت به ویژه در حوزه اقامت، تابستانی را که با جنگ آغاز شده بود، با وضعیت مناسبی به پایان رساندند.
پاییز با موجی از گرانی، وضعیت گردشگری را دوباره وارد هالهای از ابهام کرد. گرانی ارز، بلیط هواپیما، بنزین، ارز مسافرتی و خبرهای گرانی عوارض خروج در سال آینده به طور مداوم روی بازار گردشگری تاثیر منفی گذاشته بود. هر چند برخی کارشناسان معتقد بودند با از دور خارج شدن حجم بالایی از سفرهای خارجی به دلایل اقتصادی، شاهد رونق در بخش داخلی خواهیم بود، این رونق ادعایی نیز با سر رسیدن زمستان، فرصتی برای رخ دادن پیدا نکرد.
اکنون بیش از پنج روز است که کسبوکارهای گردشگری برای امور روزمره خود با مشکلات متعدد روبهرو هستند؛ قطعی اینترنت، پیامک، درگاههای پرداخت، تماسهای بینالمللی و غیره شرایطی را به وجود آورده است که پیش از این کمتر تجربه شده بود و کسبوکارهای گردشگری هنوز در مرحله پیدا کردن راهحل مواجه به این وضعیت ماندهاند.
گردشگری چقدر تاب خواهد آورد؟
گفتوگو با فعالان کسبوکارهای گردشگری در روزها اخیر نشان میدهد که آنان اینبار اوضاع را متفاوت با بحرانهای پیشین قلمداد میکنند. علت این وضعیت البته فراتر از ناآرامیهای اخیر کشور است. نشانههای این بحران با افزایش قیمتها، بهویژه افزایش قیمت ارز و بلیط هواپیما، از مدتی پیش نمایان شده بود. بحرانهای اقتصادی بهطور کلی سفر را از سبد خانوار حذف کرده و این وضعیت گردشگری داخلی را تحت تاثیر قرار داده است. کسب و کارهای گردشگری داخلی فارغ از مشکلات اقتصادی، با چالشهای متنوع دیگری مانند پلمبهای گاهوبیگاه و سختگیرهای بیضابطه هم روبهرو بودند.
از سوی دیگر، گردشگر ورودی کشور نیز پس از جنگ با مشکلات متعددی روبهرو بوده است؛ تا جایی که معاون گردشگری وزارتخانه حتی پاسخگوی وضعیت صدور ویزا برای گردشگران نیست و به طور کلی، وظایف معاونت خود را تا حد مسئول تبلیغات گردشگری کاهش داده است.
تجمیع مشکلاتی که از گذشته وجود داشت با شرایط فعلی، تابآوری اندک این صنعت را به پایینترین حد خود رسانده و به نظر میرسد با فرض تداوم وضعیت فعلی، صنعت گردشگری همچنان با هوشیاری نصف ونیمه در کما باقی خواهند ماند.
