در نقاطی از جهان، بالا و پایین رفتن آب دریا چهره جزایر را تغییر میدهد؛ بعضی از آنها زیر آب میروند و برخی از خشکی جدا میشوند.
تصور کنید صبح از مسیری شنی به جزیرهای قدم میگذارید، اما چند ساعت بعد همان مسیر زیر آب ناپدید میشود و جزیره را در میان دریا تنها میگذارد. این منظره عجیب در بخشهایی از جهان اتفاق میافتد؛ جایی که تغییر سطح آب دریا با جزر و مد، شکل ساحل و دسترسی به جزایر را دگرگون میکند.
به این پدیده در جغرافیا «جزایر جزرومدی» میگویند. این جزایر هنگام پایین رفتن آب ممکن است به خشکی اصلی متصل شوند و با بالا آمدن آب دوباره در محاصره دریا قرار بگیرند. البته همه آنها واقعا زیر آب نمیروند؛ در بسیاری از موارد، فقط مسیر ارتباطی یا زمینهای کمارتفاع اطراف جزیره ناپدید میشوند. در ادامه با چند نمونه از این جزایر و پدیدههای طبیعی مشابه آشنا میشویم.
جزایر جزرومدی چگونه شکل میگیرند؟
جزر و مد به تغییر دورهای سطح آب دریاها و اقیانوسها گفته میشود. گرانش ماه و خورشید و حرکت زمین در شکلگیری این پدیده نقش دارند. وقتی سطح آب پایین میرود، بخشهایی از بستر دریا که پیشتر زیر آب قرار داشتند، نمایان میشوند؛ اما با بالا آمدن آب، همان قسمتها دوباره به زیر سطح دریا میروند.
در بعضی مناطق ساحلی، جزیرهای در نزدیکی خشکی اصلی قرار دارد و یک نوار باریک از شن، ماسه، سنگ یا رسوبات دریایی آن را به ساحل متصل میکند. هنگام جزر، این مسیر نمایان میشود و میتوان از خشکی به جزیره رفت؛ اما هنگام مد، آب روی مسیر را میپوشاند و ارتباط زمینی قطع میشود.
میزان تغییر سطح آب در همه سواحل یکسان نیست. شکل خط ساحلی، عمق دریا، ویژگیهای بستر و موقعیت جغرافیایی میتوانند دامنه جزر و مد را تغییر دهند. به همین دلیل، بعضی جزایر تنها در زمان مد از خشکی جدا میشوند و در برخی مناطق، با پایین رفتن آب تعداد زیادی جزیره کوچک و صخره از زیر آب بیرون میآیند.
جزایر و سواحل شگفتانگیزی که با جزر و مد تغییر میکنند
۱. جزایر ناز ایران؛ جایی که میتوان روی بستر دریا قدم زد
جزایر ناز در ساحل جنوبی جزیره قشم و در آبهای خلیج فارس قرار دارند. این مجموعه از جزایر کوچک صخرهای تشکیل شده است که با تغییر سطح آب دریا، ارتباط آنها با ساحل قشم تغییر میکند. هنگام جزر، آب عقب میرود و باریکهای از بستر دریا میان ساحل و جزایر نمایان میشود؛ مسیری که گردشگران میتوانند از آن پیاده عبور کنند و به جزایر برسند.
با بالا آمدن آب، این مسیر دوباره زیر آب میرود و جزایر ناز از ساحل جدا میشوند. همین تغییر منظره در فاصله چند ساعت، این منطقه را به یکی از جاذبههای طبیعی متفاوت قشم تبدیل کرده است. در زمان جزر، علاوه بر پیادهروی روی بستر نمایانشده دریا، میتوان چشمانداز خلیج فارس و جزیره لارک را از نزدیکی صخرهها تماشا کرد.
جزایر ناز بخشی از ژئوپارک جهانی قشم هستند و مجموعههای مرجانی اطراف آنها زیستگاه گونههای مختلف دریایی به شمار میروند. این محدوده در سال ۱۳۸۸ در فهرست آثار طبیعی ملی ایران ثبت شد.
بازدید از جزایر ناز به زمانبندی جزر و مد وابسته است. ساعت پایین رفتن و بالا آمدن آب هر روز تغییر میکند؛ بنابراین پیش از حرکت باید جدول جزر و مد همان روز را بررسی کرد و پیش از بازگشت آب، مسیر را ترک کرد. ورود به این محدوده بدون توجه به زمان مد میتواند خطرناک باشد.
۲. جزایر چائوزی فرانسه؛ از ۳۶۵ جزیره تا ۵۲ جزیره
مجمعالجزایر چائوزی (Chausey Islands) در کانال مانش و در نزدیکی ساحل نرماندی فرانسه قرار دارد. این منطقه یکی از نمونههای شگفتانگیز تأثیر جزر و مد بر چشمانداز جزایر است. در زمان جزر، حدود ۳۶۵ جزیره و برآمدگی سنگی در این مجمعالجزایر دیده میشود؛ اما با بالا آمدن آب، فقط حدود ۵۲ جزیره بالاتر از سطح دریا باقی میمانند.
اختلاف ارتفاع آب در این منطقه چشمگیر است. دامنه متوسط جزر و مد حدود ۸٫۲ متر گزارش شده و در زمان مدهای بهاری میتواند از ۱۴ متر هم فراتر برود. همین تغییر ارتفاع باعث میشود صخرهها و جزایر کوچک زیادی در زمان جزر نمایان شوند و هنگام مد دوباره زیر آب بروند.
در میان جزایر چائوزی، جزیره بزرگ یا Grande Île تنها جزیره مسکونی این مجموعه است و گردشگران میتوانند با قایق به آن برسند. هنگام پایین رفتن آب نیز امکان پیادهروی میان بعضی از جزایر گرانیتی از روی زمینهای شنی نمایانشده وجود دارد.
۳. مون سن میشل فرانسه؛ جزیرهای در محاصره آب
مون سن میشل (Mont-Saint-Michel) یکی از مشهورترین جاذبههای تاریخی فرانسه است که در ساحل نرماندی و در خلیجی به همین نام قرار دارد. صومعه تاریخی و ساختمانهای سنگی این جزیره روی برآمدگی صخرهای ساخته شدهاند و منظره آن در میان آبهای خلیج، تصویری تماشایی ایجاد میکند.
مون سن میشل در گذشته هنگام مد بهطور کامل با آب احاطه میشد و هنگام جزر، پهنههای شنی اطراف آن نمایان میشدند. به این ترتیب، جزیره در بعضی ساعتها از خشکی جدا و در زمانهای دیگر از مسیرهای طبیعی قابلدسترسی بود.
امروزه یک پل باریک و مرتفع، دسترسی به مون سن میشل را امکانپذیر کرده است؛ بنابراین گردشگران برای رسیدن به آن به پایین رفتن آب وابسته نیستند. بااینحال، تغییر سطح آب همچنان منظره خلیج را دگرگون میکند و در زمان مدهای بزرگ، آب بخش گستردهای از زمینهای اطراف را میپوشاند.
۴. جزیره سنت مایکلز مونت انگلستان؛ مسیری که زیر آب میرود
سنت مایکلز مونت (St Michael's Mount) در منطقه کورنوال انگلستان قرار دارد و یکی از نمونههای شناختهشده جزایر جزرومدی است. این جزیره صخرهای با قلعهای تاریخی و باغهایی زیبا شناخته میشود و در نزدیکی ساحل مارازیون قرار گرفته است.
در زمان جزر، مسیر سنگفرششدهای به نام Causeway از ساحل تا جزیره نمایان میشود و بازدیدکنندگان میتوانند پیاده از آن عبور کنند. اما با بالا آمدن آب، مسیر زیر دریا میرود و رفتوآمد با قایق انجام میشود.
زمان عبور از این مسیر به وضعیت جزر و مد بستگی دارد و ساعت دسترسی آن در روزهای مختلف تغییر میکند. سطح سنگفرش نیز ممکن است خیس و لغزنده باشد؛ بنابراین گردشگران باید پیش از حرکت، زمانهای مجاز عبور را از وبسایت رسمی جزیره بررسی کنند.
۵. جزیره مقدس لیندیسفارن انگلستان؛ جزیرهای که جادهاش ناپدید میشود
جزیره مقدس لیندیسفارن (Holy Island of Lindisfarne) در ساحل شمال شرقی انگلستان و در دریای شمال قرار دارد. این جزیره بهدلیل صومعه تاریخی، قلعه و چشماندازهای ساحلیاش شناخته میشود؛ اما ویژگی جالب آن، جادهای است که در زمان جزر و مد از آب بیرون میآید و دوباره زیر آب میرود.
جادهای به نام Causeway لیندیسفارن را به خشکی اصلی متصل میکند. هنگام پایین رفتن آب، خودروها میتوانند از این مسیر عبور کنند؛ اما با بالا آمدن آب دریا، جاده زیر آب میرود و جزیره برای مدتی از خشکی جدا میشود. این اتفاق معمولا دو بار در روز رخ میدهد.
مسافران برای بازدید از لیندیسفارن باید زمانهای مجاز عبور را از جدول رسمی جزر و مد بررسی کنند. عبور در ساعتهای نامناسب خطرناک است؛ زیرا آب میتواند بهسرعت جاده را بپوشاند. حتی برای مسیر پیادهروی زائران از میان شنزارها نیز رعایت زمانبندی و همراهی راهنمای آشنا با منطقه ضروری است.
۶. جزیره جیندو کره جنوبی؛ وقتی دریا راهی میان دو جزیره باز میکند
جزیره جیندو (Jindo) در جنوب غربی کره جنوبی قرار دارد و به پدیدهای طبیعی شهرت دارد که بسیاری آن را به شکافتهشدن دریا تشبیه میکنند. در زمان جزر، مسیری باریک از میان آب نمایان میشود و جیندو را به جزیره کوچکتر مودو (Modo) متصل میکند.
این مسیر طبیعی حدود ۲٫۸ کیلومتر طول دارد و در بخشهایی نزدیک به ۴۰ متر عرض پیدا میکند. با پایین رفتن آب، گردشگران میتوانند برای مدت کوتاهی از میان دریا عبور کنند؛ اما با بازگشت آب، مسیر دوباره زیر سطح دریا قرار میگیرد.
این پدیده در کره جنوبی با نام «راه دریایی اسرارآمیز جیندو» شناخته میشود و هر سال جشنوارهای برای تماشای آن برگزار میکنند. زمان ظهور مسیر به وضعیت جزر و مد بستگی دارد و فقط در روزهای مشخصی از سال امکان مشاهده آن فراهم میشود. بنابراین، جیندو نمونهای از جزایری است که خودشان ناپدید نمیشوند، بلکه مسیر طبیعی ارتباط میان آنها با تغییر سطح آب پدیدار و پنهان میشود.
آیا بازدید از جزایر جزرومدی خطرناک است؟
بازدید از این جزایر میتواند تجربهای متفاوت و جذاب باشد؛ اما نادیدهگرفتن زمان جزر و مد خطرهای جدی به همراه دارد. در بعضی سواحل، آب با سرعت زیادی بالا میآید و مسیرهای شنی یا سنگی را میپوشاند. گردشگری که زمان بازگشت را بهدرستی محاسبه نکرده باشد، ممکن است در جزیره گرفتار شود یا ناچار به عبور از جریانهای خطرناک آب شود.
برای بازدید ایمن از این مناطق بهتر است چند نکته را رعایت کنید:
- پیش از حرکت، جدول رسمی جزر و مد و ساعتهای مجاز عبور را بررسی کنید.
- برای بازگشت، زمان کافی در نظر بگیرید و عبور را به آخرین دقایق موکول نکنید.
- به مسیرهای مشخصشده و هشدارهای محلی توجه کنید.
- از عبور پیاده از پهنههای گلی و شنی ناشناخته خودداری کنید؛ زیرا بعضی قسمتها ممکن است باتلاقی یا دارای شن روان باشند.
- در صورت نامساعد بودن هوا یا اعلام هشدار محلی، بازدید را به زمان دیگری موکول کنید.