خداحافظی با توریست بودن؛ چرا سفرهای اکتشافی ترند جهان شدند؟
در دهههای گذشته، سفر رفتن عمدتا در «دیدن» خلاصه میشد که در آن جابهجایی از نقطهای به نقطه دیگر با حداکثر سرعت و آسایش مد نظر بود. اما حالا ورق برگشته است. نسلی نوظهور از مسافران، دیگر به دنبال هتلهای لوکس تکراری نیستند؛ آنها میخواهند چکمه بپوشند، با دانشمندان همکلام شوند و جایی پا بگذارند که هنوز ردی از هجوم گردشگری انبوه در آن نیست. «سفرهای اکتشافی» (Expedition Travel) اکنون به موتور محرک صنعت گردشگری تبدیل شدهاند. (travelweekly)
بیش از نیم قرن پیش، مناطق دورافتاده جهان تنها قلمرو دانشمندان و ماجراجویان حرفهای بود. برای مردم عادی، سفر یعنی تماشای مناظر از دور، درست مثل دیدن یک فیلم سینمایی که خودشان نقشی در آن نداشتند. اما ایدهای که دههها پیش در سکوت شکل گرفت، امروز به یک ترند جهانی تبدیل شده است که بر طبق آن سفر باید آموزشی، عمیق و متصل به طبیعت باشد.
وقتی نقشه زیر پای شما جان میگیرد
یکی از کارشناسان باسابقه این حوزه میگوید در گذشته مسافران با لیوانی در دست روی عرشه کشتی مینشستند و عبور خط ساحلی را تماشا میکردند. او میگوید: «سفرهای اکتشافی، سناریو را عوض کردهاند. حالا مسافران ما بخشی از روایت داستان هستند. آنها به جای تماشای قطب جنوب از دور، سوار قایقهای بادی زودیاک میشوند تا از میان یخهای شناور عبور کنند و در نزدیکی کلونی پنگوئنها بایستند. این تفاوت تماشای نقشه با حس کردن زمین زیر پاست.»
در این مدل جدید، مسافر دیگر یک «توریست» نیست؛ او به یک «مشارکتکننده» تبدیل میشود که گاهی در پروژههای تحقیقاتی و علمی مسیر نیز سهم دارد.
چرا محبوبیت سفرهای اکتشافی رکورد میزند؟
گزارشهای اخیر انجمن بینالمللی خطوط کروز (CLIA) نشان میدهد که این سبک از سفر با سرعتی باورنکردنی در حال رشد است و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۲۹ شاهد رشدی ۱۵۰ درصدی باشد. اما چرا؟
- ارزشهای اخلاقی: مسافران امروز، بهویژه نسلهای جوانتر، به دنبال سفرهایی هستند که با ارزشهای زیستمحیطی آنها همخوانی داشته باشد. آنها میخواهند بدانند پولی که خرج میکنند، چگونه به جوامع محلی کمک میکند.
- پایداری: در دنیایی که تغییرات اقلیمی به یک نگرانی جدی تبدیل شده، تورگردانهایی که با گروههای کوچک سفر میکنند و کمترین ردپای کربنی را بهجا میگذارند، انتخاب اول مسافران آگاه هستند.
- فرار از کلیشهها: در سفرهای اکتشافی، مقصد تنها نیمی از ماجراست؛ نیم دیگر، درک عمیق زیستبوم و تاریخ آن منطقه است.
جادوی لحظات پیشبینینشده
برخلاف تورهای سنتی که همه چیز طبق ساعت پیش میرود، در سفرهای اکتشافی، «طبیعت» تعیینکننده برنامه است. آبوهوا، حرکت حیات وحش و شرایط محلی، مسیر را دیکته میکنند.
یکی از متخصصان سفر معتقد است که فراموشنشدنیترین خاطرات در همین لحظات از پیش برنامهریزی نشده شکل میگیرند: «ممکن است ناگهان گلهای از نهنگها در کنار کشتی ظاهر شوند یا یک دعوت غیرمنتظره از سوی یک قبیله محلی، کل برنامه روز را تغییر دهد. این همان چیزی است که هیجان سفر را دوچندان میکند.» در این سبک سفر، برنامه را با مداد مینویسند اما خاطراتش بر جان حک میشود.
کلاس درسی به وسعت یک سیاره
آموزش، ستون فقرات سفرهای اکتشافی مدرن است. مسافران دیگر به اطلاعات سطحی راضی نمیشوند. آنها همراه با تاریخنگاران، زیستشناسان و عکاسان حرفهای سفر میکنند تا «چراها» و «چگونهها» را بیاموزند.
این رویکرد که به «جنبش سفر آهسته» (Go-slow movement) معروف شده، به مسافر اجازه میدهد به جای فتح قلهها یا تیک زدن فهرست جاذبهها، با روح یک سرزمین پیوند برقرار کند.
آینده؛ عمق به جای سرعت
با ورود به هفتمین دهه از تاریخ سفرهای اکتشافی، به نظر میرسد این صنعت به بلوغ رسیده است. در جهانی که اطلاعات به صورت لحظهای در دسترس است و جاذبههای مشهور جهان بیش از حد شلوغ شدهاند، مسافران تشنه «معنا» هستند.
آینده این سفرها در گرو نوآوری و مسئولیتپذیری است. شرکتهایی در این بازار دوام میآورند که بتوانند ماجراجویی واقعی و بکر را بدون قربانی کردن راحتی و امنیت مسافر، در دورترین نقاط کره زمین فراهم کنند. حالا دیگر هدف سفر، دیدن جهان نیست؛ بلکه تبدیل شدن به یک «شهروند جهانی مسئول» است که پس از بازگشت، نگاهش به زمین برای همیشه تغییر کرده است.
شما چطور سفر میکنید؟ تماشای مناظر از پشت شیشه را ترجیح میدهید یا دوست دارید چکمه بپوشید و به دل ناشناختهها بزنید؟ اگر تجربه سفری دارید که نگاهتان را به دنیا عوض کرده، در کامنتها برای ما و دیگر مخاطبان کجارو از آنها بنویسید.
منبع عکس کاور: هوش مصنوعی