قدیمیترین سلاح شناختهشده جهان؛ راز نیزهای ۴۰۰ هزار ساله
سلاحها هزاران سال است که بخشی از زندگی انسان را تشکیل میدهند، اما نخستین نمونههای آن هیچ شباهتی به شمشیر، نیزههای فلزی یا سلاحهای گرم امروزی نداشتند. بهنقل از لایو ساینس، قدیمیترین سلاح شناختهشده جهان، بخشی از یک نیزه چوبی است که بیش از ۴۰۰ هزار سال پیش ساخته شده و احتمالا برای شکار حیوانات بزرگ به کار میرفته است.
بااینحال، پاسخ به این پرسش که قدیمیترین سلاح جهان چیست، هنوز قطعی نیست. پژوهشگران سه کشف باستانشناسی را به عنوان اصلیترین نامزدهای این عنوان معرفی میکنند که هر کدام شواهد متفاوتی درباره نخستین سلاحهای ساختهشده به دست انسان ارائه میدهند.
به گفته پژوهشگران، هر شیئی که با هدف آسیب رساندن به موجودات زنده ساخته شده باشد، میتواند سلاح محسوب شود. البته، باستانشناسان برای تشخیص کاربری اشیا تنها به شکل ظاهری آنها اکتفا نمیکنند و عواملی مانند آثار فرسایش، بقایای شکار، مواد سازنده و محل کشف را نیز بررسی میکنند. این شواهد نشان میدهد انسانهای نخستین صدها هزار سال پیش از شکلگیری تمدنها، ابزارهایی تخصصی برای شکار و احتمالا درگیریهای میانگروهی ساخته بودند.
مهمترین مدعی عنوان قدیمیترین سلاح جهان، نیزه کلاکتون (Clacton Spear) است که سال ۱۹۱۱ در منطقه کلاکتون-آن-سی در شهرستان اسکس انگلستان کشف شد. این اثر در واقع نوک شکسته یک نیزه بلند از چوب سرخدار است که بیش از ۴۰۰ هزار سال قدمت دارد.
پژوهشگران معتقدند این نیزه احتمالا به دست انسان هایدلبرگی یا نئاندرتالها ساخته شده است؛ گونههایی که پیش از انسان خردمند روی زمین زندگی میکردند. بررسی ساختار این نیزه نشان میدهد برای حمله از فاصله نزدیک طراحی شده و احتمالا در شکار گروهی حیوانات بزرگ کاربرد داشته است. این اثر اکنون در موزه تاریخ طبیعی لندن نگهداری میشود و قدیمیترین قطعه چوبی یک نیزه حفظشده در جهان به شمار میرود.
در کنار نیزه کلاکتون، نیزههای شونینگن در آلمان نیز از مهمترین یافتههای باستانشناسی در این زمینه هستند. از سال ۱۹۹۲ تاکنون بیش از ۲۰ سلاح چوبی شامل نیزه و چوب پرتابی در این محوطه کشف شده است که قدمت آنها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار سال برآورد میشود.
این سلاحها تقریبا بهطور کامل سالم باقی ماندهاند و شواهد نشان میدهد برای شکار اسبهای وحشی و دیگر جانوران بزرگ استفاده میشدهاند. برخی از آنها نیز آثار حرارتدیدگی دارند که نشان میدهد سازندگان برای افزایش استحکام چوب از آتش بهره گرفته بودند.
سومین نامزد این فهرست، سرنیزههای سنگی کاتو پن ۱ در آفریقای جنوبی است. این ابزارهای سنگی حدود ۵۰۰ هزار سال قدمت دارند و برخی پژوهشگران معتقدند در گذشته به دستههای چوبی متصل بودهاند و به عنوان نیزه مورد استفاده قرار میگرفتند.
بااینحال، از آنجا که بخش چوبی این ابزارها از بین رفته است، هنوز میان پژوهشگران درباره اینکه این آثار واقعا سلاح بودهاند یا تنها ابزارهای سنگی، اتفاق نظر وجود ندارد.
پژوهشگران میگویند یکی از مهمترین دلایل دشواری پاسخ به این پرسش، تجزیه مواد آلی مانند چوب، الیاف گیاهی و چسبهای طبیعی در گذر زمان است. به همین دلیل احتمال دارد سلاحهایی بسیار قدیمیتر وجود داشته باشند که هیچ اثری از آنها باقی نمانده باشد.
با وجود این، بسیاری از باستانشناسان معتقدند بر اساس شواهد موجود، نیزه کلاکتون همچنان مطمئنترین گزینه برای عنوان قدیمیترین سلاح شناختهشده جهان به شمار میرود.
کشف این سلاحهای ابتدایی تنها اطلاعات تازهای درباره تاریخ شکار و درگیریهای انسانهای نخستین ارائه نمیدهد، بلکه نشان میدهد آنها صدها هزار سال پیش از شکلگیری تمدنها، توانایی برنامهریزی، ساخت ابزارهای پیچیده و همکاری گروهی را به دست آورده بودند؛ تواناییهایی که نقش مهمی در مسیر تکامل بشر ایفا کرد.