دریاچه‌هایی که کشتی‌ها را بلعیدند؛ روایت پنج غرق‌شدگی بزرگ تاریخ

به نقل از ورلداطلس؛ دریاچه‌های بزرگ، بزرگ‌ترین سامانه دریاچه‌های آب شیرین روی زمین هستند و حدود ۲۱ درصد از آب شیرین سطحی جهان را در خود جای داده‌اند. این مجموعه طی نزدیک به چهار قرن، به ستون فقرات تجارت در آمریکای شمالی تبدیل شده و نقش مهمی در جابه‌جایی محموله‌های فله‌ای از قلب صنعتی این قاره ایفا کرده است. با این حال، این مسیر تجاری همواره بهایی سنگین داشته است؛ هم از نظر جان انسان‌ها و هم از نظر از دست رفتن کشتی‌ها. برآوردهای موزه کشتی‌شکستگان دریاچه‌های بزرگ نشان می‌دهد دست‌کم ۶ هزار کشتی و حدود ۳۰ هزار نفر در این پهنه آبی جان خود را از دست داده‌اند. از سوی دیگر، مورخ مارک تامپسون در کتاب «قبرستان دریاچه‌ها» (۲۰۰۴) شمار کشتی‌های غرق‌شده را حتی بیش از ۲۵ هزار فروند نیز تخمین می‌زند.

پنج دریاچه بزرگ به‌طور مشترک بخش‌هایی از هشت ایالت آمریکا و یک استان کانادا را پوشش می‌دهند. ماه نوامبر در میان دریانوردان به‌عنوان مرگبارترین ماه سال شناخته می‌شود؛ زمانی که توده‌های هوای سرد قطبی با سطح هنوز نسبتا گرم دریاچه‌ها برخورد کرده و طوفان‌هایی با شدت اقیانوسی ایجاد می‌کنند. بزرگ‌ترین کشتی‌هایی که در دریاچه‌های بزرگ از دست رفته‌اند، پنج فروند فله‌بر عظیم هستند که برای حمل حجم گسترده‌ای از مواد خام ساخته شده بودند. هر پنج کشتی در نهایت قربانی ترکیب بی‌رحمانه طوفان‌های نوامبر، فرسودگی فولاد و توانایی دریاچه‌ها در تولید موج‌هایی هم‌سنگ امواج اقیانوسی شدند.

کشتی «ادموند فیتزجرالد» با طول ۷۲۹ فوت (۲۲۲ متر)، عرض ۷۵ فوت (۲۳ متر)، عمق ۳۹ فوت (۱۲ متر) و ظرفیت حمل ۲۶ هزار تن طولانی، در ۷ ژوئن ۱۹۵۸ در کارخانه Great Lakes Engineering Works در ریور روژ میشیگان به آب انداخته شد و در زمان خود بزرگ‌ترین کشتی فعال در دریاچه‌های بزرگ آمریکای شمالی بود. این کشتی همچنان بزرگ‌ترین شناوری است که تاکنون در این دریاچه‌ها غرق شده است.

این فله‌بر ارزشمند برای حمل گندوله‌های سنگ آهن از منطقه Iron Range در مینه‌سوتا به کارخانه‌های فولاد در نزدیکی دیترویت و تولدو به کار گرفته می‌شد و در طول فعالیت خود چندین رکورد حمل بار فصلی را ثبت کرد؛ از جمله حمل ۲۷ هزار و ۴۰۲ تن بار در یک سفر. کاپیتان پیتر پولسر نیز به پخش موسیقی از طریق سیستم داخلی کشتی هنگام عبور از Soo Locks مشهور بود؛ حرکتی که جمعیت زیادی را در ساحل جذب می‌کرد.

در ۹ نوامبر ۱۹۷۵، کشتی با ۲۶ هزار و ۱۱۶ تن تaconite از سوپریور ویسکانسین به سمت جزیره Zug در نزدیکی دیترویت حرکت کرد. تا بعدازظهر روز بعد، در شرق دریاچه سوپریور با شرایط طوفانی در حد توفان روبه‌رو شد؛ بادهایی با سرعت ۵۰ گره دریایی، امواجی بیش از ۳۵ فوت (۱۰٫۷ متر) و یک سامانه کم‌فشار در حال تشدید، وضعیت را بحرانی کرد. در ساعت ۷:۱۰ عصر ۱۰ نوامبر، کاپیتان ارنست مک‌سورلی به کشتی SS Arthur M. Anderson پیام داد:

ما در حال مقاومت هستیم.

این آخرین پیام ثبت‌شده از کشتی بود. چند دقیقه بعد، فیتزجرالد از رادار ناپدید شد. در ۱۴ نوامبر، یک هواپیمای نیروی دریایی آمریکا بقایای آن را در دو بخش بزرگ در عمق ۵۳۰ فوت (۱۶۱ متر) در آب‌های کانادا، حدود ۱۷ مایلی شمال‌غربی Whitefish Point میشیگان کشف کرد. هر ۲۹ خدمه جان باختند و هیچ پیکری هرگز پیدا نشد. علت رسمی حادثه هیچ‌گاه مشخص نشد.

در سال ۱۹۷۶، گوردون لایت‌فوت این فاجعه را در ترانه معروف «The Wreck of the Edmund Fitzgerald» جاودانه کرد. امروزه لاشه کشتی تحت قانون میراث انتاریو محافظت می‌شود و محدوده‌ای ۵۰۰ متری برای آن تعیین شده است که ورود غیرمجاز به آن می‌تواند تا یک میلیون دلار جریمه داشته باشد. زنگ کشتی که در سال ۱۹۹۵ بازیابی شد، اکنون در موزه کشتی‌شکستگان در Whitefish Point نگهداری می‌شود.

۹ سال پیش از فیتزجرالد، فاجعه‌ای مشابه در دریاچه هورون رخ داد. کشتی «دنیل جی. مورل» با طول ۶۰۳ فوت (۱۸۴ متر) و عرض ۵۸ فوت (۱۸ متر) در سال ۱۹۰۶ در وست بی سیتی میشیگان ساخته شد و در زمان خود عنوان «ملکه دریاچه‌ها» را به‌عنوان طولانی‌ترین کشتی فعال در اختیار داشت.

در سال ۱۹۶۶، این کشتی ۶۰ ساله که محموله‌هایی شامل سنگ آهک، زغال‌سنگ و سنگ آهن حمل می‌کرد، با بدنه‌ای از فولاد پیش از ۱۹۴۸ فعالیت داشت. در ۲۸ نوامبر و در آخرین سفر فصل، این کشتی همراه با کشتی هم‌خانواده خود SS Edward Y. Townsend در شمال Pointe Aux Barques میشیگان با طوفانی شدید مواجه شد؛ بادهایی بیش از ۱۱۰ کیلومتر در ساعت و امواجی بین ۶ تا ۷٫۶ متر.

کشتی Townsend به سمت پناهگاه در St. Clair River تغییر مسیر داد، اما مورل به مسیر خود ادامه داد. در ساعت ۲ بامداد ۲۹ نوامبر، بدنه کشتی دچار شکست شد و کشتی از وسط دو نیم شد. هیچ پیام اضطراری ارسال نشد. خدمه روی عرشه در آب نزدیک به انجماد تلاش کردند جان خود را حفظ کنند. دقایقی بعد، بخش جلویی غرق شد. بخش عقبی که همچنان نیروی محرکه داشت، نزدیک به دو ساعت دیگر به حرکت ادامه داد تا در نهایت آن نیز غرق شد و تنها یک قایق نجات روی آب باقی ماند.

تنها یک نفر، دیده‌بان عرشه دنیس هیل، با چسبیدن به قایق نجات در دمای زیر صفر به مدت نزدیک به ۴۰ ساعت زنده ماند. از ۲۸ خدمه، ۲۶ پیکر بعدها بازیابی شد. گارد ساحلی آمریکا اعلام کرد علت حادثه شکست ترد در فولاد فرسوده بوده است.

کشتی «کارل دی. برادلی» به مدت ۲۲ سال عنوان «ملکه دریاچه‌ها» را در اختیار داشت؛ طولانی‌تر از هر کشتی دیگری در تاریخ دریاچه‌های بزرگ. این کشتی در سال ۱۹۲۷ توسط American Ship Building Company در لورین اوهایو ساخته شد و طول آن ۶۳۹ فوت (۱۹۴ متر) و ظرفیت ناخالص آن ۱۰ هزار و ۲۸ تن بود.

این کشتی به‌عنوان فله‌بر سنگ آهک خودتخلیه‌گر برای بخش Michigan Limestone از U.S. Steel طراحی شده بود و سنگ خردشده را از معادن Rogers City میشیگان به کارخانه‌های سیمان در گَری ایندیانا و دیگر بنادر حمل می‌کرد.

در ۱۸ نوامبر ۱۹۵۸، کشتی در مسیر بازگشت بدون بار در دریاچه میشیگان با طوفانی شدید با بادهایی ۱۰۵ کیلومتر در ساعت و امواجی تا ۷٫۶ متر روبه‌رو شد. در ساعت ۵:۳۱ عصر، افسر اول الوِر فلمنگ پیام اضطراری ارسال کرد:

Mayday! Mayday! ما در وضعیت خطر جدی هستیم.

کشتی در نزدیکی Boulder Reef در عمق حدود ۱۱۳ متری از وسط شکست و غرق شد. از ۳۵ خدمه، ۳۳ نفر جان باختند و تنها دو نفر، فلمنگ و ملوان فرانک میس، زنده ماندند. آن‌ها بیش از ۱۵ ساعت در آب نزدیک به انجماد به یک قایق نجات چسبیده بودند تا گارد ساحلی رسید. ۲۳ نفر از قربانیان اهل راجرز سیتی بودند و این حادثه تقریبا تمام جامعه کوچک شهر را تحت تاثیر قرار داد. گارد ساحلی اعلام کرد علت احتمالی حادثه شکست ساختاری ناشی از تردی فولاد بوده است. فرانک میس، آخرین بازمانده، سال‌ها بعد در سال ۱۹۹۵ با یک زیردریایی دو نفره به محل غرق شدن بازگشت و کشتی را از نزدیک دید.

کشتی «هنری بی. اسمیت» با طول ۵۴۵ فوت (۱۶۶ متر) در سال ۱۹۰۶ در لورین اوهایو ساخته شد و ظرفیت ناخالص آن ۶ هزار و ۶۳۱ تن بود. این کشتی متعلق به Acme Transit Company بود و برای حمل سنگ آهن در دریاچه‌های بزرگ استفاده می‌شد.

طوفان بزرگ دریاچه‌های بزرگ در سال ۱۹۱۳ که با نام «White Hurricane» شناخته می‌شود، مرگبارترین طوفان ثبت‌شده در تاریخ این منطقه بود. این طوفان از ۷ تا ۱۰ نوامبر با بادهایی تا ۱۶۰ کیلومتر در ساعت و امواجی بیش از ۱۰٫۷ متر، ۱۹ کشتی را نابود کرد و بیش از ۲۵۰ دریانورد را کشت.

کشتی اسمیت در مارکت میشیگان پهلو گرفته بود، اما یخ‌زدگی باعث شد بارگیری با مشکل مواجه شود. در ۹ نوامبر، کشتی در لحظه‌ای کوتاه از آرامش نسبی از بندر خارج شد و در طوفان ناپدید شد. هیچ پیام اضطراری ارسال نشد. دو روز بعد، بقایای آن در ساحل پیدا شد و تنها دو پیکر بازیابی شد. لاشه کشتی برای بیش از یک قرن کشف نشده باقی ماند.

در مه ۲۰۱۳، تیمی از جست‌وجوگران لاشه را در عمق ۱۶۳ متری و حدود ۳۰ مایلی مارکت پیدا کردند؛ کشتی از وسط شکسته و محموله سنگ آهن آن در کف دریاچه پراکنده شده بود.

کشتی «ماتاآفا» قدیمی‌ترین کشتی این فهرست است و از این نظر منحصر‌به‌فرد است که در فاصله‌ای بسیار نزدیک از ساحل و در برابر چشمان حدود ۱۰ هزار نفر در بندر دولوث دچار سانحه شد.

این کشتی در سال ۱۸۹۹ با نام SS Pennsylvania توسط Cleveland Shipbuilding Company ساخته شد. طول آن ۴۳۰ فوت (۱۳۱ متر) و ظرفیت ناخالص آن ۴ هزار و ۸۴۰ تن بود.

طوفان ۲۷ تا ۲۸ نوامبر ۱۹۰۵ بدترین طوفان ثبت‌شده در دریاچه سوپریور تا آن زمان بود و بیش از ۲۰ کشتی را نابود یا به‌شدت آسیب زد و ۳۶ دریانورد را کشت. بادها به ۱۰۹ کیلومتر در ساعت رسیدند و سطح آب در دولوث ۰٫۷ متر بالاتر از حد معمول افزایش یافت.

در ۲۷ نوامبر، ماتاآفا با بار سنگ آهن و همراه یدک‌کش James Nasmyth از دولوث خارج شد. با وخیم شدن شرایط، کاپیتان R. F. Humble تصمیم به بازگشت گرفت. اما هنگام ورود به کانال بندر، دو کشتی دیگر پیش‌تر دچار سانحه شده بودند. بدون آگاهی از این موضوع، کشتی با سرعت وارد کانال شد.

موجی عظیم کشتی را به اسکله شمالی کوبید، سکان را جدا کرد و آن را به اسکله جنوبی انداخت. کشتی در آب کم‌عمق شکست و بخش عقبی آن تنها ۷۰۰ فوت (۲۱۳ متر) از ساحل قرار گرفت. ۱۲ نفر در بخش عقب گرفتار شدند. ۹ نفر در سرمای حدود منفی ۲۵ درجه جان باختند. ۳ نفر توانستند خود را به بخش جلویی برسانند و ۱۵ نفر دیگر روز بعد نجات یافتند.

کشتی بعدها نجات داده شد، تعمیر شد و نزدیک به ۶۰ سال دیگر در خدمت باقی ماند تا در سال ۱۹۶۵ در هامبورگ اوراق شد. این طوفان تاثیر مهمی بر ایمنی دریانوردی گذاشت و به ساخت فانوس دریایی Split Rock در ساحل دریاچه سوپریور منجر شد؛ یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای مینه‌سوتا.

با کنار هم قرار دادن این پنج روایت، الگوی مشخصی دیده می‌شود. چهار مورد از پنج کشتی در ماه نوامبر غرق شده‌اند؛ ماهی که دریانوردان آن را «جادوی نوامبر» می‌نامند. در این دوره، هوای سرد قطبی با آب نسبتا گرم دریاچه‌ها برخورد می‌کند و طوفان‌هایی در حد گال‌های اقیانوسی ایجاد می‌شود.

این دریاچه‌ها به‌دلیل عمق کم، امواج کوتاه، تند و شکننده تولید می‌کنند؛ امواجی که می‌توانند پیش از هر واکنشی یک کشتی را از کار بیندازند. دریاچه سوپریور به‌تنهایی با طول ۳۵۰ مایل قادر است موج‌هایی تا ارتفاع ۱۰٫۷ متر ایجاد کند.

در سه مورد—فیتزجرالد، مورل و برادلی—کشتی‌ها در اثر فشار موج از وسط شکسته‌اند؛ نشانه‌ای از فشار شدید بر بدنه‌های فولادی در شرایط بارگذاری سنگین.

این فجایع در نهایت به تغییر مقررات گارد ساحلی آمریکا، استانداردهای بازرسی کشتی‌های فولادی و توسعه سیستم‌های مدرن پیش‌بینی هوا و مسیریابی منجر شد. آخرین کشتی بزرگ از دست‌رفته در این دریاچه‌ها، ادموند فیتزجرالد در سال ۱۹۷۵ بود. با این حال، خود دریاچه‌ها همچنان توان تولید همان شرایط مرگبار گذشته را دارند.