برج کج پیزا چرا هنوز فرو نریخته است؟

به نقل از thecollector؛ برج کج پیزا با شیب معروفش به سمت جنوب، یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای جهان است؛ سازه‌ای که شهرت جهانی خود را نه به خاطر ارتفاع یا معماری، بلکه به‌دلیل انحراف عجیبش به دست آورده است.

در سال ۱۹۹۰، برج کج پیزا به‌دلیل نگرانی از احتمال فروریختن، به روی بازدیدکنندگان بسته شد. این برج از اواخر قرن بیستم به‌تدریج بیشتر به سمت جنوب نشست می‌کرد و مهندسان هشدار داده بودند که ممکن است در آستانه سقوط باشد. البته مشکل انحراف برج از همان آغاز ساخت مشخص بود. در قرن دوازدهم، زمانی که برج تنها سه طبقه داشت، نشانه‌های کج شدن دیده می‌شد. تلاش‌های بعدی برای اصلاح آن هم موفق نبود و در نهایت، سازه حالتی شبیه به «موز خمیده» پیدا کرد.

بررسی‌های زمین‌شناسی نشان می‌دهد علت اصلی انحراف برج، مشکل در پی‌سازی آن بوده است. خاک زیر میدان محل ساخت برج، مانند بخش زیادی از شهر پیزا، از رسوبات باتلاقی و ساحلی تشکیل شده؛ ترکیبی از رس، سیلت و ماسه‌های نرم که تحمل وزن سنگین سازه را نداشتند.

مهندسان ژئوتکنیک چهار لایه مختلف در خاک زیر برج شناسایی کرده‌اند. لایه‌های بالایی که از خاک رس نرم تشکیل شده‌اند، مهم‌ترین عامل نشست برج محسوب می‌شوند. پروفسور جان برلند، یکی از مهندسان پروژه مرمت، خاک زیر برج را به «فرشی نرم» تشبیه کرده بود که با افزایش وزن، به‌آرامی فشرده می‌شود و باعث ناپایداری سازه خواهد شد.

برج از همان مراحل ابتدایی ساخت، ابتدا کمی به شمال و سپس به جنوب متمایل شد. توقف ناگهانی ساخت‌وساز به‌دلیل جنگ‌های آن دوران، احتمالا مانع فروریختن طبقات اولیه شد؛ زیرا فرصت داد تا پی برج کمی تثبیت شود.

برج کج پیزا در شهر پیزا، در منطقه توسکانی ایتالیا و حدود ۸۰ کیلومتری غرب فلورانس قرار گرفته است. پیزا که ابتدا یک مستعمره رومی بود، در قرون وسطی به یکی از مهم‌ترین قدرت‌های دریایی ایتالیا تبدیل شد و با شهرهایی مثل ونیز و جنوا رقابت می‌کرد.

با افزایش قدرت و ثروت شهر، ساخت کلیسای جامع پیزا در سال ۱۰۶۳ آغاز شد؛ مجموعه‌ای که بعدها به نام «میدان معجزه‌ها» یا Piazza dei Miracoli شناخته شد. برج کج پیزا نیز به‌عنوان برج ناقوس این مجموعه ساخته شد.

نام «میدان معجزه‌ها» از رمان «شاید بله، شاید نه» اثر گابریله دانونزیو گرفته شده و این مجموعه در سال ۱۹۸۷ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

بر اساس نوشته‌های تاریخی، ساخت برج در اوت ۱۱۷۳ آغاز شد. معمار و مجسمه‌ساز ایتالیایی «بونانو پیزانو» طراحی اولیه آن را برعهده داشت. سه طبقه نخست بین سال‌های ۱۱۷۳ تا ۱۱۷۸ ساخته شدند، اما پس از تکمیل طبقه سوم، برج شروع به نشست نامتقارن کرد و انحراف آن به‌وضوح دیده شد.

در دهه ۱۲۸۰، معمار دیگری به نام «جووانی دی سیمونه» تلاش کرد با بلندتر ساختن بخش کوتاه‌تر برج، انحراف را جبران کند؛ اما این کار نتیجه معکوس داشت و برج بیشتر در زمین فرو رفت. همین تلاش‌ها باعث شد برج شکل خمیده و معروف امروزی را پیدا کند.

در نهایت، ساخت برج پس از حدود دو قرن، در دهه ۱۳۸۰ میلادی به پایان رسید. برج در آن زمان حدود ۵۶ متر ارتفاع و بیش از ۱۴ هزار تُن وزن داشت؛ اما همچنان کج بود.

فضای داخلی برج به‌صورت استوانه‌ای و توخالی طراحی شده و دو مسیر پلکانی با مجموع ۲۹۴ پله بازدیدکنندگان را به بالای برج می‌رساند. آثار فرسایش قرن‌ها استفاده هنوز روی پله‌ها دیده می‌شود.

در بالاترین بخش برج، اتاق ناقوس قرار دارد؛ جایی که هفت ناقوس تاریخی، هرکدام با یک نت موسیقی، نصب شده‌اند. از این قسمت می‌توان نمایی پانوراما از میدان معجزه‌ها و شهر پیزا را تماشا کرد.

نکته جالب اینکه به‌محض ورود به برج، شیب آن کاملا احساس می‌شود و کف بنا به‌وضوح به سمت جنوب انحراف دارد.

در طول قرن‌ها، مهندسان و معماران زیادی تلاش کردند انحراف برج را کاهش دهند؛ اما بسیاری از این اقدامات ناموفق بود. در دهه ۱۸۳۰، حفاری اطراف برج تقریبا باعث فروریختن آن شد. تزریق سیمان در دهه ۱۹۳۰ هم نتیجه‌ای نداشت و شیب برج همچنان بیشتر می‌شد.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، میزان انحراف برج به حدود ۵٫۵ درجه رسیده بود و خطر سقوط جدی شد. به همین دلیل، برج در سال ۱۹۹۰ برای نزدیک به ۱۲ سال بسته شد تا پروژه‌ای پیچیده برای نجات آن اجرا شود.

برخلاف روش‌های قبلی که سعی داشتند با افزودن وزن یا بتن برج را صاف کنند، این‌بار مهندسان تصمیم گرفتند خاک زیر بخش جنوبی برج را به‌آرامی خارج کنند. عملیات حفاری از سال ۱۹۹۹ آغاز شد و طی سه سال، ده‌ها مته مخصوص خاک زیر پی را تخلیه کردند. هم‌زمان، وزنه‌های سربی و کابل‌های فولادی برای جلوگیری از سقوط احتمالی نصب شد.

در نهایت، برج چند سانتی‌متر به حالت پایدارتر بازگشت و در سال ۲۰۰۱ دوباره به روی گردشگران باز شد.

امروز کارشناسان معتقدند برج کج پیزا دست‌کم برای ۲۰۰ تا ۳۰۰ سال آینده پایدار خواهد ماند. سنسورهای دائما وضعیت سازه را کنترل می‌کنند و بزرگ‌ترین تهدید احتمالی برای آن، وقوع یک زلزله شدید در منطقه توسکانی است.