تلویزیون را واقعا چه کسی اختراع کرد؟
به نقل از نشنال جئوگرافیک؛ اختراع تلویزیون معمولا به نام جان لاگی برد (John Logie Baird)، مخترع اسکاتلندی، شناخته میشود؛ اما واقعیت این است که تاریخ تولد تلویزیون بسیار پیچیدهتر از یک لحظه درخشان یا نبوغ یک فرد است. آنچه امروز بهعنوان تلویزیون میشناسیم، نتیجه دههها تجربه، آزمون و خطا و تلاش همزمان مخترعانی در اروپا و آمریکا بوده است.
در ۲۶ ژانویه ۱۹۲۶، گروهی از دانشمندان در آزمایشگاهی کوچک در لندن گرد هم آمدند تا دستگاهی عجیب را ببینند: مجموعهای از سیمها، چرخدندهها و چراغهای درخشان که روبهروی صفحهای شیشهای قرار داشت. ناگهان تصویر محو و لرزانی از عروسکی به نام «استوکی بیل» (Stooky Bill) روی صفحه ظاهر شد. این نمایش با دستگاهی به نام «تلویزیور» (Televisor) انجام شد؛ دستگاهی که برد ساخته بود. کیفیت تصویر بسیار ابتدایی بود، اما یک چیز را ثابت میکرد: انتقال تصویر زنده از فاصله دور ممکن است.
با این حال، حتی در همان زمان نیز برد تنها کسی نبود که روی چنین فناوریای کار میکرد.
ایده انتقال تصویر از کجا آغاز شد؟
مفهوم تلویزیون بسیار قدیمیتر از دستگاه برد است. در قرن نوزدهم، با پیشرفت تلگراف، تلفن و دوربینهای فیلمبرداری، این پرسش جدی مطرح شد که آیا میتوان تصویر را نیز مانند صدا منتقل کرد؟
کشف ویژگی عنصر سلنیوم (selenium) که میتوانست نور را به سیگنال الکتریکی تبدیل کند، امید تازهای ایجاد کرد. اما سلولهای اولیه سلنیوم توان کافی برای تولید جریان الکتریکی قدرتمند نداشتند و زیرساختهای الکتریکی آن زمان نیز قادر به انتقال حجم داده لازم برای تصویر متحرک نبودند.
در سال ۱۸۸۵، مخترع آلمانی پاول نیپکو (Paul Nipkow) طرحی برای تلویزیون مکانیکی ثبت کرد. ایده او مبتنی بر دیسکی سوراخدار بود که با چرخش سریع، تصویر را نقطهبهنقطه اسکن میکرد و به سیگنال الکتریکی تبدیل میکرد. هرچند این طرح در عمل با محدودیتهای فنی جدی روبهرو شد، اما پایه نظری بسیاری از تلاشهای بعدی را شکل داد.
چند سال بعد، در سال ۱۹۰۰، مهندس روس کنستانتین پرسکی (Konstantin Perskiy) برای نخستین بار واژه «تلویزیون» (television) را به کار برد؛ ترکیبی از دو واژه به معنای «دیدن» و «فاصله». اما هنوز فناوری لازم برای تحقق این ایده وجود نداشت.
نقش جان لاگی برد در دهه ۱۹۲۰
در دهه ۱۹۲۰، جان لاگی برد با الهام از ایدههای نیپکو، دستگاهی ساخت که موقعیت منبع نور و سلولهای حساس به نور را تغییر داده بود و تصویر را بهصورت تدریجی و نقطهبهنقطه روشن میکرد. این تغییر به او اجازه داد نخستین نمایش عمومی موفق تلویزیون مکانیکی را ارائه دهد.
پس از نمایش سال ۱۹۲۶، او پخشهای آزمایشی منظم انجام داد. با این حال، همزمان در آمریکا مخترعی به نام چارلز فرانسیس جنکینز (Charles Francis Jenkins) نیز دستگاهی به نام «رادیوویژن» (radiovision) را معرفی کرده بود. همچنین شرکتهایی مانند ایتیاندتی (AT&T) و وستینگهاوس (Westinghouse) در حال توسعه سیستمهای مشابه بودند.
به همین دلیل، بسیاری از تاریخنگاران معتقدند تلویزیون حاصل «اختراع همزمان» بوده است. این دستگاه فرایندی بود که در آن چندین مخترع، با رویکردهای متفاوت، به نتیجهای مشابه نزدیک شدند.
گذار از تلویزیون مکانیکی به الکترونیکی
تلویزیونهای مکانیکی عمر کوتاهی داشتند. در دهه ۱۹۳۰، فناوریهای الکترونیکی با استفاده از پرتوهای الکترونی جای آنها را گرفتند. دستگاههایی با نامهایی مانند «آیکونوسکوپ» (Iconoscope) و «امترون» (Emitron) کیفیت تصویر بسیار بهتری ارائه میدادند و بهتدریج استاندارد شدند.
با این تحول، تلویزیون وارد مرحلهای تازه شد و امکان پخش گستردهتر فراهم آمد.
تلویزیون چگونه به یک نیروی فرهنگی تبدیل شد؟
تا پیش از جنگ جهانی دوم، تلویزیون کالایی گران و کمیاب بود و تنها تعداد محدودی ایستگاه پخش فعال بودند. جنگ جهانی دوم روند تولید را مختل کرد و تلویزیون همچنان رسانهای محدود باقی ماند. در سال ۱۹۴۶، تنها حدود ۴۴ هزار دستگاه تلویزیون در آمریکا وجود داشت.
اما پس از جنگ، با رشد ظرفیت صنعتی و کاهش هزینه تولید، تلویزیون بهسرعت وارد خانهها شد. تا سال ۱۹۵۲، شمار دستگاهها در آمریکا به بیش از ۲۴ میلیون رسید. برنامههای خبری، مجموعههای نمایشی، برنامههای سرگرمی و قالبهایی مانند کمدی موقعیت یا سیتکام (sitcom) شکل گرفتند و شیوه مصرف فرهنگ و اطلاعات را دگرگون کردند.
در دهه ۱۹۵۰، تلویزیون وارد دورهای شد که بعدها «عصر طلایی» نام گرفت. در این دوره این رسانه به یک نیروی قدرتمند فرهنگی و اجتماعی تبدیل شد.
میراث یک اختراع جمعی
امروزه با گسترش تلفنهای هوشمند و رسانههای دیجیتال، شکل تماشای تصویر تغییر کرده است. با این حال، تقریبا تمام خانهها هنوز به نوعی به تلویزیون دسترسی دارند. هرچند تصویرهای امروزی با صفحههای بزرگ و وضوح بالا، فاصلهای نجومی با نمایش دو اینچی تلویزیور برد دارند، اما ریشه همه آنها به همان آزمایشهای ابتدایی بازمیگردد.
تلویزیون نه محصول نبوغ یک فرد، بلکه نتیجه همکاری، رقابت و پیشرفت تدریجی مخترعان در چندین کشور بود؛ یادآور این حقیقت که برخی از تأثیرگذارترین فناوریهای جهان، از آزمایشگاههای کوچک و ایدههای ناتمام آغاز میشوند.
منبع عکس کاور: هوض مصنوعی