معنی ضرب المثل فارسی؛ خر کریم را نعل کرد

فردی به اسم کریم در تهران زندگی می‌کرد. وی در پست معاونت نقاره خانه خدمت می‌کرد و حقوقش را از طریق سازمان بیوتات می‌گرفت. او علاوه بر این شغل، ریاست تعدادی مطرب‌خانه را هم بر عهده داشت و از آن‌ها پول دریافت می‌کرد.

به وی لقب کریم شیره‌ای داده بودند که مطمئنا به خاطر مصرف تریاک نبوده است. احتمالا به‌دلیل شیرین زبانی‌هایش در مجالس و در خدمت پادشاه زمان وقت، او را کریم شیره‌ای خطاب می‌کردند.

کریم فن بیان و سرعت عمل خوبی در شیرین زبانی داشت و به همین دلیل ناصرالدین شاه از او خیلی خوشش می‌آمد و فرمان داد که رسما دلقک قصر او شود. کریم با این فرمان بسیار خشنود شد و تمام سعیش را می‌کرد تا اعتماد پادشاه را به‌دست بیاورد.

از آنجا که ناصرالدین شاه به دلقک‌بازی علاقه‌ی زیادی نداشت از کریم خواست تا با متلک‌ها و زخم زبان‌هایش، افراد چاپلوس را تحقیر کند.

کریم برای رفتن به قصر یا دیدن دوستان و اقوامش از خر استفاده می‌کرد. این حیوان از نظر شکل و ظاهر با تمام خرها تفاوت داشت و هر زمان که کریم سوار این حیوان می‌شد، مردم به او می‌خندیدند.

کریم شیره‌ای خیلی خوب این را می‌دانست که نیش زبان‌هایش را نثار چه کسانی بکند و از مسخره کردن و زخم‌زبان زدن به افرادی که نزد شاه محبوب بودند، خود‌داری می‌کرد. افرادی که از متلک انداختن‌های کریم اذیت می‌شدند به ناچار به او سکه‌های طلا و پول می‌دادند تا از زبان چرب و نرم کریم در امنیت باشند. در این میان افرادی هم بودند که به هیچ عنوان حاضر نبودند به کریم رشوه بدهند و مستقیما پیش ناصرالدین شاه می‌رفتند و شکایت کریم را نزد او می‌کردند. وی هم با شنیدن سخنان آن‌ها بلندبلند می‌خندید. سپس رو به شاکی می‌کرد و می‌گفت:

به‌جای شکایت و گله برو خر کریم را نعل کن.

به این معنی که زبان او را با پول و سکه ببند تا به تو نیش زبان نزند. این سخن ناصرالدین شاه به‌تدریج به‌صورت ضرب‌المثل در بین مردم ایران رواج پیدا کرد.