جاهای دیدنی قزوین؛ سفر به پایتخت فراموش شده صفویان
قزوین یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان قزوین است. ردپای دورههای مختلف سیاسی و فرهنگی را میتوان در جایجای قزوین مشاهده کرد. این شهر در دوران حکومت صفویان، به مدت ۵۷ سال پایتخت کشور بود. قزوین پایتخت خوشنویسی ایران است و با مجموعهای متنوع از کاخها، مساجد، کاروانسراها و فضاهای شهری قدیمی، گزینهای مناسب برای گردشگران علاقهمند به تاریخ و معماری به شمار میرود. قزوین در گلوگاه ارتباطی استانهای شمالی و غربی کشور قرار دارد؛ پس نباید از جاهای دیدنی آن غافل شد. اگر قصد دارید با مهمترین جاهای دیدنی قزوین و ویژگیهای هرکدام آشنا شوید، در ادامه این مطلب همراه ما باشید.
بهترین جاهای دیدنی قزوین
بازار قزوین
مجموعه بازار قزوین یکی مکان های دیدنی قزوین است که در زمان پایتختی این شهر در دوران صفویان ساخته شده است. در دوران قاجار نیز این بازار را توسعه دادند و چندین کاروانسرا، سرا و تیمچه به آن اضافه شد. در طول ۹ قرن، در این بازار یک جابهجایی جنوب به شمال اتفاق افتاد که در آن مسجد جامع قزوین از بافت بازار جدا شد. از بخشهای به جا مانده از بازار قزوین، میتوان به قیصریه قزوین اشاره کرد که طاقهای آجری و ارتفاع بسیار زیاد دارد. بازار قزوین چهار در دارد که یکی به تیمچه سرباز، دیگری به تیمچه سرپوشیده، در شرقی به سرای وزیر و در دیگر به چهارسوق کوچکی باز میشود.
از مهمترین بخشهای این بازار میتوان به مسجدالنبی، سرای سعدالسلطنه، سرای وزیر، سرای حاج رضا، سرای رضوی، سرای خوشنویسان، تیمچه سرباز، تیمچه سرپوشیده، تیمچه سید کاظم، تیمچه حاج محمدتقی، سرای شاه، سرای نقدعلی، سرای حاج محمدباقر، سرای دالان دراز، سرای ضرابخانه، سرای نگارالسلطنه، سرای بهشتی، بازار قیصریه، گرمابه سعدیه، گرمابه رضوی و حیاط قهرمانی اشاره کرد. این اثر تاریخی در ۵ دیماه ۱۳۵۶ شمسی با شماره ۱۰۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد النبی
مسجدالنبی قزوین در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی، در راستای بازار قزوین قرار دارد و هنوز هم نماز جماعت و نماز جمعه در آن برگزار میشود. با این حال گردشگران هم میتوانند از آن بازدید کنند. این مسجد نیز مانند مسجد جامع قزوین، شبستانی دارد که محل تجمع مردم است. مساحت مسجدالنبی حدود ۱۴ هزار متر مربع است و صحنها و شبستانهای گستردهای دارد و معماری آن در نوع خود منحصر به فرد است. این مسجد در زمان قاجار و به دستور فتحعلیشاه در محوطه وزیر یا همان چال وزیر ساخته شد که از موقوفات آقا جمال وزیر بود.
این مسجد سه ورودی (شمال، شرقی و غربی) دارد که هریک دارای سردر باشکوهی است. سردر شمالی با کاشیهای میناکاری و اسلوبی زینت داده شده و کتیبه آن از کاشی لاجوردی به خط نستعلیق است. در کتیبههای ایوانهای شرقی و غربی، سوره مبارکه «عم یتسائلون عن النبا العظیم» و در کتیبههای ایوانهای شمالی و جنوبی، سوره مبارکه «هل اتی علی الانسان حین من الدهر» حک شده است. مسجدالنبی قزوین در تاریخ ۱۵ دیماه ۱۳۱۰ شمسی با شماره ۱۲۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و یکی از دیدنی های قزوین به شمار میرود.
کاخ موزه چهل ستون (عمارت کلاه فرنگی شاه طهماسب)
کاخ موزه چهل ستون یا عمارت کلاه فرنگی شاه طهماسب یکی از مهمترین آثار تاریخی و اماکن دیدنی قزوین است که قدمت آن به دوران صفوی بازمیگردد و در مرکز این شهر، در میدان آزادی (سبزه میدان) قرار دارد. گفته میشود این بنا تنها کوشک باقی مانده از مجموعه کاخهای سلطنتی دوران شاه طهماسب است. زمانی که قزوین پایتخت بود، به این عمارت کلاهفرنگی میگفتند. در این موزه نقاشیهایی مربوط به دوران صفوی نگهداری میشود.
این بنا تنها کوشک باقی مانده از مجموعه کاخهای سلطنتی دوران شاه طهماسب است
شاه طهماسب صفوی در سال ۹۵۱ هجری قمری پایتخت را از تبریز به قزوین انتقال داد و به معماران برجسته کشور فرمان داد تا باغی به شکل مربع بسازند و در میان آن عمارتهای عالی، تالار، ایوانها و حوضهای زیبا بنا کنند. گفته میشود شاه طهماسب این بنا را از روی نقشه یک معمار ترک با شیوه شطرنجی خیلی کوچک ساخته است که پنجرههای چوبی بسیار زیبا و ظریفی دارد. در دوران قاجار محمدباقر سعدالسلطنه، فرماندار وقت قزوین این عمارت را بازسازی کرد و از آن پس نام چهلستون بر آن نهادند. عمارت چهلستون قزوین، در سال ۱۳۳۴ شمسی با شماره ۳۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
کلیسای رفیع
کلیسای رفیع در خیابان طالقانی قزوین و در حیاط مدرسهای به همین نام قرار دارد. این کلیسا در دوران پهلوی اول، در محوطه این مدرسه ساخته شد که از دیرباز، مجموعه آموزشی و عبادتی ارمنیهای ساکن قزوین بود. بنای آجری این کلیسا، طرحی مبتنی بر محورهای چلیپایی دارد و فضای اصلی آن به شکل مستطیل است و چهار ستون دارد. محراب کلیسا در ضلع شرقی واقع شده و با چند پله، از هال نمازخانه جدا میشود.
کلیسای رفیع در دوران پهلوی اول و در موحوطه مدرسهای به همین نام ساخته شده است
در دو طرف محراب، دو اتاق کوچک وجود دارد. دری هم در ضلع غربی کلیسا قرار دارد که به سمت فضلی زیر ناقوس هدایت میکند. طرح این فضا، هشتگوش است. در این کلیسا علاوه بر مراسم عمومی مربوط به ارامنه، آیین مخصوص «ارتحال و معراج حضرت مریم» هم در آن برگزار میشود که همزمان با عید انگور، در ماه آگوست (مردادماه) است و انجمنهای فرهنگی ارامنه به زیارت این کلیسا میآیند و این مکان به یکی از پربازدیدترین جاذبه های گردشگری قزوین تبدیل میشود.
حمام قجر
حمام قجر یکی از جاهای دیدنی قزوین و از گرمابههای قدیمی این شهر است که در سال ۱۰۵۷ هجری قمری، امیر گونه خان قاجار قزوینی، از سرداران شاه عباس صفوی آن را ساخت و در ابتدا آن را «حمام شاهی» مینامیدند. این حمام مساحتی حدود ۱۰۴۵ متر مربع دارد و از سه بخش اصلی سربینه، میاندر و گرمخانه تشکیل شده است.
حمام قجر توسط امیر گونه خان قاجار ساخته شد و ابتدا آن را حمام شاهی مینامیدند
قسمت زنانه و مردانه این حمام مجزا است. در اصلی حمام به سمت جنوب است و با راهپلههای مارپیچ به سربینه منتهی میشود. سربینه بزرگ گرمابه، با حوضی زیبا در وسط آن، ۶ شاهنشین و طاق نما را در پلانی هشت ضلعی با راهرویی به گرمخانه پیوند میدهد.
در سال ۱۳۷۹ شمسی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این بنای تاریخی را خریداری کرد و شهرداری قزوین مدیریت سازمان نوسازی و بهسازی هزینه مرمت آن را به عهده گرفتند. امروزه این حمام را به موزه مردمشناسی (در سه بخش اقوام، آداب و رسوم و مشاغل) تبدیل کردهاند. این اثر در ۱۱ مردادماه ۱۳۸۴ شمسی با شماره ۱۲۶۰۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
کلیسای کانتور
کلیسای کانتور یکی دیگر از مکان های دیدنی قزوین است که به عنوان کوچکترین کلیسای ارتدکس ایران و سومین کلیسای کوچک جهان شناخته میشود. کانتو در زبان روسی به معنی مقر یا مرکز است. این کلیسا در زمان اشغال ایران به دست روسها، در زمان جنگ جهانی دوم ساخته شد و با نام «برج ناقوس» نیز شناخته میشود. ورودی این کلیسا در ضلع غربی آن قرار دارد که شامل فضای ورودی با سقف شیبدار و درب ورودی میشود.
کلیسای کانتور قزوین، کوچکترین کلیسای ارتدکس ایران و سومین کلیسای کوچک جهان است
با ورود به حیاط کلیسا، دو سنگ قبر میبینید که یکی متعلق به یک خلبان روس و دیگری مربوط به یک مهندس روس است که در ایران فوت شده بودند. گفته میشود صاحب این بنا فردی به نام «استاد حسین معمار» بود که بعدها با نام «حسین کانتور» معروف شد. زیر گنبد کلیسا نیز صلیبی نصب شده که نماد مسیحیان ارتدکس است که یک خط مورب هم روی آن قرار دارد.
مسجد جامع قزوین
مسجد جامع قزوین که با نامهای مسجد جامع عتیق و مسجد جامع کبیر نیز شناخته میشود، از بزرگترین مساجد ایران و یکی از پراهمیتترین دیدنی های قزوین است که گفته میشود قدیمیترین مسجد جامع ساخته شده در ایران نیز به شمار میرود. بنای نخست این مسجد روی آتشکدهای از دوران ساسانیان، به سبک چهار ایوانی ساخته شد. آتشکده در بخش ایوان جنوبی مسجد فعلی بوده است. هارونالرشید در سال ۱۹۲ هجری دستور ساخت این مسجد را صادر کرد؛ در جریان حمله مغولها به ایران، بخشی از مسجد جامع تخریب شد؛ اما خیلی زود آن را مرمت کردند.
مسجد جامع قزوین قدیمیترین مسجد جامع ایران است
در مسجد جامع قزوین، شاهد آثار معماری چند دوره مختلف هستیم؛ قدیمیترین بخش آن متعلق به سده دوم اسلامی است. در دوران صفویه، ایوانها بازسازی شد، اما ایوان شرقی در دوران قاجار مرمت شده است. در سال ۵۰۰ هجری قمری نیز به دستور امیر خمارتاش ابن عبدالله عمادی، وزیر سلطان ملکشاه سلجوقی، در ضلع جنوبی مسجد مقصوره خمارتاشی ساخته شد. در اردیبهشت ۱۳۹۲ شمسی، مناره غربی مسجد مرمت شد و در شبستان غربی، موزه سنگ و سفال شروع به کار کرد. مسجد جامع قزوین در ۱۵ دیماه ۱۳۱۰ شمسی با شماره ۱۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
عمارت و باغ سپهدار
عمارت باغ سپهدار در انتهای خیابان فلسطین غربی شهر قزوین قرار دارد که یکی از خانههای تاریخی مربوط به دوران قاجار در این شهر است. اینجا خانه محمد ولی خان سپهسالار تنکابی، ملقب به سپهدار اعظم، از رجال معروف دوره قاجار است که امروزه از آن به عنوان یکی از اماکن دیدنی قزوین یاد میشود. گفته میشود این خانه بین سالهای ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۷ هجری قمری ساخته شده است. در ساخت این بنا از عمارت کلاه فرنگی شاه طهماسب (کاخ چهلستون قزوین) و مهمانخانه بزرگ قزوین الهام گرفته شده است.
در جنگ جهانی اول نظامیان روس و انگلیس از این خانه استفاده میکردند و بعدها به دلیل بدهکاری مالیاتی صاحب ملک به دولت، عمارت به تصرف دولت درآمد. این بنا از دو طبقه تشکیل شده که طبقه اول شامل چند اتاق (با کاربری خدماتی)، راهرو و یک سالن مرکزی است. در طبقه دوم تعدادی اتاق و تالاری مستطیل شکل وجود دارد. عمارت باغ سپهدار قزوین در سوم اسفند سال ۱۳۷۷ شمسی با شماره ۲۲۲۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
آب انبار سردار بزرگ
آبانبار سردار بزرگ یکی از مشهورترین جاذبه های گردشگری قزوین است که در سال ۱۱۹۱ هجری شمسی (۱۲۲۷ هجری قمری-۱۸۱۲ میلادی) در محله «راه ری» این شهر ساخته شد. این آبانبار، بزرگترین آبانبار تک گنبدی در ایران و حتی جهان است. این بنا دارای گنبدی بلند و آجری است روی بدنه آجری آن، نورگیرهایی تعبیه شده است. دو برادر به نامهای محمدحسن خان و محمدحسین خان، از امرا و سرداران زمان فتحعلی شاه، محمد شاه و ناصرالدین شاه بانیان ساخت این بنا با چنین ویژگیهای خاص و منحصر به فرد بودند.
آبانبار سردار بزرگ، بزرگترین آبانبار تک گنبدی ایران و جهان است
حجم مخزن این آبانبار بیش از سه هزار متر مکعب است که به عنوان سیستم بزرگ آبرسانی شهر محسوب میشد. در دو طرف ورودی این آبانبار، سکوی سنگی بزرگی برای نشستن و استراحت کردن وجود دارد. به طور کلی این آبانبار ۵۰ پله سنگی دارد که ارتفاع هر یک از این پلهها، به طور متوسط ۲۵ سانتیمتر است. این پلههای سنگی در نهایت به کانالی مشهور به راه شیر میشود که سقفی قوسیشکل دارد. این اثر تاریخی در ۸ شهریور ۱۳۵۵ شمسی با شماره ثبت ۱۳۳۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
باغستان های سنتی قزوین
باغستانهای سنتی قزوین به مجموعه باغهایی اطلاق میشود که در نیمه جنوبی شهر قزوین گسترده شدهاند. این باغستانهای سنتی بیش از هزار سال قدمت دارند و یادگاریهای سبز نیاکانمان در این خطه محسوب میشوند. حتی ناصرخسرو نیز در سفر خود به قزوین، اینچنین از باغستانهای سنتی قزوین یاد میکند:
باغستان بسیار داشت؛ بی دیوار و خار و هیچ مانعی از دخول در باغات نبود.
مساحت این باغها بیش از ۲,۵۰۰ هکتار است و در گذشته دور شهر را فراگرفته بودند. به دلیل این که این باغات به روش سنتی، یعنی غرق آبی آبیاری میشوند، به آنها باغستانهای سنتی میگویند.
حسینیه امینی ها
خانه و حسینیه امینیها، یکی از خانههای تاریخی، زیبا و اعیانی در شهر قزوین است که قدمت آن به دوران قاجار میرسد و امروزه از جاهای دیدنی قزوین است. این خانه توسط حاج محمدرضا امینی، از تجار قزوین، در سال ۱۲۷۵ هجری قمری ساخته شد. در آن زمان حدود ۴۸ هزار تومان برای ساخت این خانه هزینه کردند.
این عمارت دارای سه تالار و دو حیاط (شمال و جنوبی) است. تالارها به موازات یکدیگر، از شرق به غرب و میان دو حیاط ساخته شده و ارسیهای بسیار زیبایی دارد که هنگام روضهخوانی ارسیها بلند میشد و تالارها به صورت یکپارچه درمیآمد. در وسط تالار بزرگ، چهلچراغ آویخته بودند و فرشهای آن یکتخته و عتیقه بود. سقف تالارها دارای نقاشی، آیینهکاری، رفهای (طاقچه) کاسهای مزین، گچبری و گرهبندی چوبی است. سردابه، زیرزمین، شربتخانه و انبار از دیگر بخشهای این عمارت است.
سرای سعدالسلطنه
سرای سعدالسلطنه بزرگترین کاروانسرای سر پوشیده داخلی شهری در ایران است که در دوران قاجار (اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار)، حاکم وقت قزوین یعنی سعدالسلطنه دستور ساخت آن را صادر کرد. چهارسوق، ارزشمندترین قسمت این بنا است که از تقاطع قائم دو راسته ایجاد شده و گنبد بزرگ کاشیکاری شده بر فراز آن قرار دارد؛ چهار طرف گنبد، چهار نیمگنبد با رسمیبندی و نورگیر وجود دارد که سبب میشود فضا بزرگتر دیده شود.
این سرا بیش از ۶٫۲ هکتار وسعت دارد. امروزه بسیاری از قسمتهای این سرا بازسازی و بهسازی شده و زیر نظر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است. سرای سعدالسلطنه در ۱۱ مرداد سال ۱۳۵۷ شمسی با شمارهی ۲۰۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و بدون شک یکی از ارزشمندترین مکان های دیدنی در قزوین به شمار میرود.
جاهای دیدنی قزوین در بهار
بهار در قزوین با هوای معتدل و سرزندگی فضاهای شهری، زمان مناسبی برای گشتوگذار در بناهای تاریخی و محوطههای روباز شهر است. از جاهای دیدنی قزوین در بهار میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- قلعه الموت
- مجموعه دولتخانه صفوی
- خانه تاریخی زعیم
- کاخ موزه چهل ستون (عمارت کلاه فرنگی شاه طهماسب)
جاهای دیدنی قزوین در تابستان
تابستانهای قزوین گرم است؛ اما بازدید از فضاهای سرپوشیده و جاذبههای فرهنگی شهر همچنان جذاب و کاربردی خواهد بود. از دیدنی های قزوین در تابستان میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- کاروانسرای سعدالسلطنه
- عمارت و باغ سپهدار
- پارک جنگلی باراجین
- روستای زرگر
جاهای دیدنی قزوین در پاییز
پاییز با کاهش دما و حالوهوای آرامتر شهر، فرصت مناسبی برای گردش شهری و عکاسی از بناهای تاریخی قزوین فراهم میکند. از مکان های دیدنی قزوین در پاییز میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- حسینیه امینیها
- کلیسای کانتور
- مسجدالنبی قزوین
- مجموعه دولتخانه صفوی
جاهای دیدنی قزوین در زمستان
زمستانهای قزوین سرد است؛ اما جاذبههای تاریخی سرپوشیده و فضاهای فرهنگی شهر همچنان گزینههای مناسبی برای بازدید محسوب میشوند. از جاذبه های گردشگری قزوین در زمستان میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- حمام قجر
- مسجد جامع قزوین
- سرای سعدالسلطنه
- آبانبار سردار بزرگ
جاهای دیدنی قزوین در شب
شبهای قزوین با نورپردازی بناهای تاریخی و فضای آرام شهری، برای قدمزدن و بازدید کوتاهمدت از برخی جاذبهها مناسب است. از جاهای دیدنی قزوین در شب میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- بازار قزوین
- خیابان سپه
- سرای سعدالسلطنه
- مجموعه دولتخانه صفوی
اگر قصد سفر به قزوین را دارید یا میخواهید با جاذبههای این شهر تاریخی بیشتر آشنا شوید، در ادامه این مطلب از کجارو، لیست کامل جاهای دیدنی قزوین را ببینید و برنامه سفر خود را دقیقتر انتخاب کنید.
- بازار قزوین18 مهر 96مطالعه '8
- حسینیه امینی ها18 مهر 96مطالعه '12
- حمام قجر18 مهر 96مطالعه '12
- کاخ چهل ستون قزوین18 مهر 96مطالعه '16
- مسجد جامع قزوین18 مهر 96مطالعه '10
