نوروزخوانی ؛ آیین پیشواز فصل بهار

فاطمه حکمت شعار
چهار شنبه، ۱ تیر ۱۴۰۱ ساعت ۱۰:۰۲
نوروزخوانی ؛ آیین پیشواز فصل بهار

نوروزخوانی از آیین‌های موسیقایی دیرینه ایران زمین است که قدمت آن به پیش از اسلام می‌رسد و امروزه در گیلان، مازندران و سمنان، در نیمه دوم اسفندماه برگزار می‌شود.

نوروزخوانی از جمله آیین‌های دیرینه ایران زمین به شمار می‌آید که تا هزار سال پیش در تمام نقاط ایران اجرا می‌شد. اکنون این آیین را می‌توان در روزهای پایانی سال و در برخی از مناطق البرز شمالی و جنوبی به‌صورت محدود مشاهده کرد. نوروزخوانان در این روزها با چوب‌دستی بر دست و کوله‌پشتی بر پشت، در شهر و روستا می‌گردند و با اشعاری آهنگین، آمدن بهار و فصل نو را به مردم نوید می‌دهند و از آنان، مژدگانی و عیدی دریافت می‌کنند.

در حال حاضر، هرچند نوروزخوانی گاه به‌صورت نمادین به نمایش در می‌آید؛ اما همچنان و به‌ویژه در روستاهای دور افتاده گیلان و مازندران، این آیین تقریبا با همان سبک و سیاق گذشته و در مواردی با تغییرات امروزی اجرا می‌شود. آیین نوروزخوانی استان گلستان نیز در سال ۱۳۹۶ خورشیدی در فهرست میراث ناملموس ایران به ثبت رسید. در این نوشتار با پیشینه نوروزخوانی و زمان و شیوه اجرای آن بیشتر آشنا خواهید شد.

آنچه از آیین نوروزخوانی در این نوشتار خواهید خواند:

نوروزخوانی چیست؟

گروه نوروزخوانان مازندرانی

منبع عکس: خبرگزاری دانشجو؛ نام عکاس: ناشناس

نوروزخوانی، نوروزی یا بهارخوانی از جمله آیین‌های باستانی ایران زمین است که بیش از هزار سال قدمت دارد و بنا بر برخی مستندات، به ایران قبل از اسلام و زمان ظهور زرتشت برمی‌گردد. از این مراسم با عناوین دیگری چون نوروز نو سال، امام‌ خوانی، ساونگ خوانی، بهارخوانی، نوروزنامه و تعزیه بهاری نیز در گوشه و کنار ایران نام می‌برند.

مراسم نوروزخوانی در تمام نقاط کشور به‌طور معمول از نیمه دوم اسفندماه آغاز می‌شود؛ اما برخی مدت زمان اجرای آن را در مناطق مختلف، متفاوت تخمین می‌زنند. طی این روز‌ها، نوروزخوانان دوره‌گرد در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر و روستا می‌گردند و با خواندن اشعاری آهنگین، فرا رسیدن نوروز و آغاز فصل بهار را مژده می‌دهند و از ساکنان هر دیار، مژدگانی دریافت می‌کنند.

برخی خاستگاه سنت نوروزخوانی را نواحی البرز شمالی می‌دانند و امروزه نیز این آیین، بیشتر در برخی از مناطق گیلان و مازندران اجرا می‌شود

آیین نوروزخوانی در واقع، نوعی آوازخوانی بهارانه به شمار می‌آید که زمانی در تمام نقاط کشور رواج داشت و اشخاصی تحت عنوان «نوروزخوان» آمدن بهار را با شعر و آواز نوید می‌دادند. خاستگاه سنت دیرینه نوروزخوانی را مناطق البرز شمالی معرفی می‌کنند و همچنان، این مراسم به‌صورت محدود در روزهای پایانی سال در استان‌های گیلان و مازندران اجرا می‌شود.

نوروزخوانی را میراث موسیقی پیش از اسلام می‌دانند که با ستایش اهورامزدا، توصیف طبیعت و زیبایی بهار و ستایش شاهان و امیران همراه بود. پس از اسلام، این آوازهای بهاری با مفاهیم مذهبی و روایات اسلامی و به‌ویژه مذهب شیعه عجین شد و پس از ستایش خدا، مدح ائمه معصومین (ع) در مضمون اشعار قرار گرفت. اشعاری که به زبان فارسی یا گویش‌های محلی و با ترجیع‌بند خوانده می‌شود و مراحل و شیوه اجرای آن در نقاط مختلف ایران با یکدیگر تفاوت دارد. 

گروه سه نفره نوروزخوانی

منبع عکس: ایسنا ؛ نام عکاس: ناشناس

نوروزخوانان معمولا تنها، دو نفره یا در گرو‌ه‌های سه و چهار نفره به اجرای این مراسم می‌پردازند و هریک وظیفه‌ای را بر عهده می‌گیرند؛ برای مثال، در گروه‌های سه نفره معمولا یکی از اعضای گروه شعر را آواز می‌کند، دیگری ساز می‌زند و بخش پاسخ یا ترجیع‌بند اشعار را با خواننده همراه می‌شود و نفر سوم «کوله‌کش» یا «بارکش» است که با کیسه‌ای بر پشت یا در دست، هدایا را با خود حمل می‌کند.

آن‌ها با همراهی یکدیگر به درب خانه‌ها می‌‌روند و با اطلاعاتی که پیش‌تر از صاحبخانه کسب کرده‌اند، نام او را صدا می‌زنند و با حمد و ستایش پروردگار و نوید آمدن سال نو، تقاضای انعام و عیدی می‌کنند. گفته می‌شود که چنانچه عیدی را از صاحبخانه دریافت کنند، با ابیاتی آهنگین دعاگوی او می‌شوند و در غیر این صورت، با اشعار گله آمیز منزل وی را ترک کرده و به درب خانه‌ای دیگر مراجعه می‌کنند. صاحب‌خانه‌ها نیز اغلب با دادن مقداری پول، شیرینی، گردو، تخم‌مرغ، برنج، نخود و كشمش یا اجناس دیگر، از پیام‌آوران بهار استقبال می‌کنند و مقدم آنان را مبارک می‌شمرند. 

امروزه، شیوه سنتی نوروزخوانی تا حدود زیادی تغییر یافته و معمولا شکل غیر آیینی آن با تغییر حالت و ساختار اجرا به نمایش در می‌آید که از منظر پژوهشگران و کارشناسان این امر، بیشتر جنبه نمادین یا سرگرمی دارد.

شیوه اجرای نوروزخوانی

دریافت  مژدگانی نوروزخوان از صاحبخانه

منبع عکس:خبرگزاری صدا و سیما؛ نام عکاس: ناشناس

نوروزخوانی از لحاظ مضمون و نحوه اجرا به سه دسته امام‌خوانی، توصیف‌خوانی و مدح‌خوانی تقسیم می‌شود. امام‌خوانی شیوه‌ای از نوروزخوانی است که در آن به مدح امامان و معصومین می‌پردازند و در این بین، گاه به سراغ داستان‌هایی چون روایت آدم و حوا یا قصه یوسف و زلیخا نیز می‌روند.

در توصیف‌خوانی، وصف طبیعت و بهار و رستاخیر زمین اتفاق می‌افتد و نوروزخوان، پاکی و نیکی را ستایش کرده و ترجیع‌خوان‌ها آن را تکرار می‌کنند.

مدح‌خوانی یا هجوخوانی، بخش سوم این مراسم را تشکیل می‌دهد که هدف از آن، کسب نتیجه یا درآمد از صاحب‌خانه است. در واقع، زمانی که نوروزخوانی با انعام همراه شد به این بخش مدح‌خوانی می‌گویند و برعکس، چنانچه نوروزخوان انعامی از صاحب‌خانه دریافت نکرد، هجوخوانی صورت می‌گیرد که نشانه نارضایتی نوروزخوان خواهد بود.

نوروزخوانی را به سه بخش امام‌خوانی،‌ توصیف‌خوانی و مدح یا هجوخوانی تقسیم می‌کنند که دو بخش اول ثابت است و بخش سوم را بر اساس شرایط و موقعیت اجرا تغییر می‌دهند

به عبارت دیگر، دو بخش امام‌خوانی و توصیف‌خوانی تا حدودی قسمت‌های ثابت نوروزخوانی را شامل می‌شوند؛ اما مدح و هجوخوانی، بداهه‌پردازی است که بر اساس موقعیت اجرا، شرایط و مكان اجرای آیین و نحوه انعام صاحب‌خانه صورت می‌پذیرد.

نوروزخوانی به شیوه سنتی، معمولا در گروه‌های دو یا چند نفره و تنها به‌صورت آوازی و بدون همراهی ساز انجام می‌گیرد؛ اما در مناطقی از کشور، این مراسم با ساز و دهل همراه می‌شود و گاه، رقص‌های محلی را نیز چاشنی این آیین می‌کنند. اغلب یکی از اعضای گروه نوروزخوان، قاری اصلی نوروز است و پس از اجرای او، شعر توسط سایر اعضای گروه تکرار می‌شود.

گرفتن عیدی نوروزخوانی از مردم

منبع عکس: خبرگزاری فارس ؛ نام عکاس: مصطفی کاظمی

گاهی گروه نوروزخوان به حیاط خانه‌ای وارد می‌شوند و صاحب‌خانه را به نام صدا می‌زنند و با به کارگیری اسم او در اشعار نوروزخوانی، از وی طلب مژدگانی دارند. برخی معتقدند که این بدان معنا نیست که نوروزخوان و صاحب‌خانه یکدیگر را می‌شناسند؛ چراکه یکی از ویژگی‌های کمتر‌شناخته‌شده نوروزخوانی را ناشناس بودن نوروزخوان عنوان می‌کنند. بر اساس شواهد موجود، نوروزخوانان معمولا در محل سکونت خود اعم از شهر یا روستا، به اجرای آیین نوروزخوانی نمی‌پردازند و اغلب به سراغ مناطق ناشناس می‌روند.

عده‌ای دلیل این امر را نکوهیده بودن گرفتن انعام از آشنایان، همشهریان و اهالی محل می‌دانند. از سوی دیگر، جابه‌جایی نوروزخوانان به نواحی غیر بومی، سبب انتقال فرهنگ خاص یک ناحیه به دیگر مناطقی شده که اشتراکات فرهنگی با یکدیگر دارند؛ برای مثال، نوروزخوانان منطقه کومش به زبان طبری و نوروزخوانان طالقان نیز به طبری و گیلکی تسلط دارند. ازاین‌رو، حضور این افراد در گیلان و مازندران به انتقال بخشی از فرهنگ شفاهی و سنت‌های موسیقی در دو سوی البرز منجر می‌شود.

شکل اجرای نوروزخوانی، مضمون و مراحل آن نیز در نقاط مختلف ایران با یکدیگر تفاوت دارد؛ مثلا نوروزخوانی در شاهرود به دو شیوه انجام می‌گیرد و دو گروه خاص برای آن معرفی می‌کنند. گروه اول مردانی هستند که از طریق نوروزخوانی روزگار می‌گذرانند؛ این نوروزخوانان را تحت عناوین بهار لاله‌زار، شعرخوان یا پیش‌بهار می‌شناسند که از اوایل اسفند به روستاهای مختلف می‌روند و نوید آمدن بهار می‌دهند.

این دسته از نوروزخوانان با قبای بلند سفید یا مشکی و گیوه‌ای بر پا و عصایی در دست، در گروه‌های دو تا پنج نفره سراسر منطقه کومش را زیر پا می‌گذارند و حلول سال نو را به مردم تبریک می‌گویند. آن‌ها معمولا قریحه شاعری دارند و بداهه‌سرایی می‌کنند؛ اما اشعار نوروزی را از پدران خود فرا گرفته‌اند و به نسل بعد نیز انتقال می‌دهند. مردم حضور این افراد را به فال نیک می‌گیرند و برخی نیز نُقل یا خرمایی از نوروزخوانان به‌عنوان تبرک می‌گیرند و بر سر سفره هفت‌سین خود می‌گذارند.

گروه دوم نوروزخوانان شاهرودی را نوجوانان تشکیل می‌دهند که پس از غروب آفتاب در محله‌ها و روستاها حرکت می‌کنند و آغاز بهار و فرا رسیدن نوروز را تبریک می‌گویند. قالب اشعاری که نوروزخوانان اجرا می‌کنند نیز در هر منطقه متفاوت از دیگری است؛ برخی از نواحی بیشتر از نوروز و بهار و عید می‌گویند و در منطقه‌ای دیگر، اشعار نوروزی بیشتر رنگ و بوی مذهبی دارد.

نوروزخوانی پیرمرد روستا

منبع عکس: خبرگزاری مهر؛ نام عکاس: فائزه کابلی

به‌طور معمول، نوروزخوانان در نواحی مختلف، اغلب با این کلمات به استقبال بهار می‌روند:

صد سلام و سی علیک

صاحب‌خانه سلام علیک

سلام من بگیر علیک

 از جانب ملا بیگ

نوروز سلطان آمده

گل در گلستان آمده

مژده دهید به دوستان

نوروز سلطان آمده

بهار آمد بهار آمد، خوش آمد

بهار خوش عذار آمد، خوش آمد

نوروزخوانان مازندرانی نیز با کلماتی مشابه به زبان محلی، آمدن بهار را مژده می‌دهند:

باد بهارون بیمو

گل به گلستون بیمو

مژده هادین دوستون

نوروز سلطون بیمو

آی برارون، آی خاخرون

مرد و زن مازندرون

خنه جا بئین بیرون

بموئه نوروز سلطون

بیمو باد بهارون

بیمو نوروز سلطون

هادین مژده دوستون

بیمو گل در گلستون

مشت عموی با ایمون

شکر شیرین ته زبون

صدف هسته ته دندون

انعام ره بیار بیرون

آی بیموئه نوبهار

خشک دار بورده خار

بموئه بیه بیدار

خونش کنه سر دار

باد بهارون بیمو

گل به گلستون بیمو

مژده هادین دوستون

نوروز سلطون بیمو

گفته می‌شود در برخی مناطق مازندران نیز حدود یک ماه مانده به عید نوروز، چوپان‌ها و گاوچران‌ها شب هنگام به درب خانه‌ها می‌روند و مژده آمدن بهار را می‌دهند. آن‌ها با زنگوله‌ای در دست و تکان دادن آن، با ایجاد سروصدا وارد دهکده می‌شوند و در جلوی درب خانه‌ها می‌ایستند و با شعر و آواز از صاحب‌خانه مژدگانی بهار را می‌گیرند.

چوپانان کیسه‌ای در دست دارند که طنابی به آن متصل است؛ کیسه را داخل خانه‌ها می‌اندازند و اهالی خانه این کیسه را با شیرینی، تخم‌مرغ، قند و چای و... پر می‌کنند. بانوان خانه مژدگانی دادن به نوروزخوانان را دارای شگون می‌دانند و مقدم آن‌ها را به‌عنوان پیام‌آوران بهار گرامی می‌دارند.

تاریخچه نوروزخوانی

گروه نوروزخوانی نمادین

منبع عکس: تسنیم؛ نام عکاس: مصطفی حسن‌زاده

بخش گسترده‌ای از پیشینه فرهنگ کهن ایران زمین به ادبیات فولکلور و موسیقی نواحی مربوط می‌شود. شعر و موسیقی اصیلی که در همه لایه‌های آن، اعتقادات، ‌ارزش‌ها و جهان‌بینی مردم مستتر شده و به نسل‌های بعد نیز انتقال می‌یابد. در واقع، شاید بتوان ادعا کرد که بسیاری از آداب و آیین‌های پارسی در قالب ترانه و ادبیات فولکلور و از طریق نغمه‌های موسیقی دوام یافته و تا به امروز به حیات خود ادامه داده است.

علاوه بر نوروزخوانی، نغمه‌های بهاری دیگری نیز چون آیین جمشید، سبز در سبز، دل انگیزان، فرخ روز و ساز نوروز در ایران باستان وجود داشت

نوروزخوانی نیز یکی از همین آیین‌های اصیل موسیقایی به شمار می‌رود که با «آیین نوروز» بزرگترین جشن ایرانیان پیوند خورده است و آمدن فصلی نو را بشارت می‌دهد. در گذشته، شادی نو شدن سال را با شیوه‌های گوناگون و نغمه‌های نوروزی مختلف ابراز می‌کردند. سرودهای شادباش نوروزی با اسامی متفاوتی چون آیین جمشید، سبز در سبز، دل انگیزان، فرخ روز و ساز نوروز در متون تاریخی و موسیقایی به یادگار مانده است.

ترانه‌های ساده و در عین حال عمیقی که گاه به‌دلایل متعددی چون نبود خط موسیقی برای ثبت، در گذر زمان به ورطه فراموشی سپرده شده است. با این حال، گوشه‌هایی چون نوروز خارا، نوروز عجم، نوروز عرب، نوروز کوچک، نوروز بزرگ و نوروز صبا در ردیف موسیقی دستگاهی ایران وجود دارد که خوشبختانه از گزند زمانه در امان مانده و هنوز گاهی اجرا می‌شود.

در میان همه نغمه‌های شادباش بهاری که در گذشته وجود داشت، نوروزخوانی نیز همچنان در بخش‌هایی از ایران نفس می‌کشد. آیین ارزشمندی که پیوند عمیقی با شعر و موسیقی و شادی و شور نو شدن دارد. آیینی که پیشینه‌ آن به ایران قبل از اسلام باز می‌گردد و برخی نیز آن را به دین زرتشت و ستایش اهورا مزدا نسبت می‌دهند.

زنده‌یاد «حسن مشحون» درباره تاریخچه بهارخوانی در کتاب «تاریخ موسیقی ایران» چنین می‌نویسد:

سرودهای نوروزی كه با آهنگ مخصوص در مازندران و گرگان در پيشباز سال نو و نوروز می‌خوانند، ظاهرا سابقه بسيار قديمی دارد. اشعار قديمی آن را ايرانيان پس از اسلام فراموش يا دگرگون كردند و اكنون، اصل آن‌ها در دسترس نيست؛ ليكن از مضمون برگردان و موضوع آن می‌توان دريافت كه از يادگاری‌های پيش از اسلام است.

منبع عکس‌ها:جام‌جم آنلاین، همشهری آنلاین،خبرگزاری صدا و سیما،visitouriran؛ نام عکاس: ناشناس

ترانه‌های نوروزخوانی تا پیش از اسلام، تنها در توصیف طبیعت و زیبایی فصل بهار و ستایش شاهان و امیران خوانده می‌شد. پس از ورود اسلام به ایران، این اشعار با روایات اسلامی و مفاهیم مذهبی در هم آمیخت و علاوه بر نوید نو شدن فصل، به ستایش خدا و مدح امامان شیعه (ع) پرداخت:

بهار آمد بهار آمد خوش آمد

علی با ذوالفقار آمد خوش آمد

علی با ذوالفقار آن شاه مردان

دل ناشاد ما را شاد گردان

محمد یا محمد یا محمد

قبای اطلسی داره محمد

اگه خواندی محمد، ره شناسی

 بگو صل علی آل محمد

گفته می‌شود برای نخستین بار و در حدود ۱۳۵ سال پیش از این، الكساندر خوتسكو (Alexander Choodzko) ایران‌شناس روسی در نوشته‌های خود به نوروزخوانی اشاره کرده بود. وی ۱۱ سال در ایران و به‌ویژه در مناطق شمالی کشور اقامت داشت و مطالعات بسیاری در باب زبان‌شناسی ایران و گویش‌های محلی چون گیلکی، تالشی و مازنی انجام داد.

حاصل این پژوهش‌ها، کتابی تحت عنوان «نمونه‌هایی از شعر مردمی سرزمین پارس» بود که در سال ۱۸۴۲ میلادی در لندن به چاپ رسید. خوتسکو در نوشته‌های خود تصنیفها و آوازهای گیلكی و مازنی را در جایگاه ویژه‌ای قرار داده و به معرفی تصنیف‌های نوروزی و آیین نوروزخوانی در این مناطق پرداخته است.

منبع عکس‌ها:ایمنا،خبرگزاری میزان، خبرگزاری مهر، خبرگزاری دانشجو، گیلان مصور، راه دانا، همشهری، تسنیم؛ سه عکس از: مجید نیک‌جو، مصطفی حسن‌زاده، بهروز خسروی

در  متن یکی از مشهورترین نغمه‌های نوروزی پس از اسلام چنین آمده است:

همی خوانم امام اولین را

شه کشور امیرالمومنین را

وصی و جانشین یعنی علی را

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز 

 

امام دومین هم دسته گل

شفاعت می‌کند او بر سر پل

حسن بابش سوار است او به دلدل

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام سومین شاه جهان است

بود نامش حسین شاه یگانه است

محمد را به محراب می‌رساند

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام چارمین زین العباد است

گل باغ حسین اما مراد است

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام پنجمین ۵۰ بلا را

بگردان دور از این دولتسرا را

خصوصا هم از این دولتسرا را

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام ششمین شاه مدینه

الهی نوجوانت بد نبینه

الهی نوجوانت خیر ببینه

گل عشرت به کام دل بچینه

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام هفتمین موسای کاظم

ز نور او منور گشته عالم

چو بلبل در قفس تا کی بنالم

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام هشتمین شاه خراسان

بکن تلخی جان کندن تو آسان

بهار آمد همه جا شد گلستان

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام ۹ قدم آید به میدان

ملایک بر سرش خوانند قرآن

یقین دین محمد برقرار است

علی در خدمت پروردگار است

 

به حق حرمت آیات قرآن

تو صاحبخانه راخوشحال گردان

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام ۱۰ در این دنیای فانی

نگهدار زمین و آسمانی

بده بر صاحبخانه زندگانی

الهی صاحبخانه در نمانی

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام یازدهم در روز محشر

شفاعت می‌کند او با پیمبر

به حکم خالق و خلاق داور

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

امام دوازدهم مهدیش نام است

تمام کل عالم را امام است

بدانید حضرت صاحب زمان است

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

خدایا صاحبخانه را خوشحال گردان

جوانان ورا داماد گردان

عروسش صاحب اولاد گردان

به یاسین و الف لام و به فیروز

دهید مژده که آمد عید نوروز

 

هوا سرد است و بگرفته صدایم

که چند تا تخم‌مرغ باشد دوایم

الا همشیره فرخ لقایم

بکش زحمت بیار عیدی برایم

جوانت خیر ببینه از دعایم

نوروزخوانی در کدام شهرها اجرا می‌شود؟

نوروزخوانان مازندرانی با ساز و دهل

منبع عکس:شبستان؛ نام عکاس: ناشناس

نوروزخوانی بیش از هزار سال در مناطق مختلف ایران و به‌ویژه در استان‌های مازندران، گیلان، گلستان، سمنان، کردستان، البرز، آذربایجان، خراسان جنوبی و هرمزگان رواج داشت. امروزه این آیین سنتی،‌ متاسفانه رو به فراموشی رفته است و تنها در برخی از نواحی البرز شمالی و جنوبی و اغلب در روستاهای دور افتاده مازندران، گیلان، گلستان، منطقه کومش، الموت و طالقان اجرا می‌شود. در فرهنگ فولکلور آذربایجان نیز خنیاگرانی تحت عنوان «تکم چی» و «سایاچی» را پیام‌آوران نوروز می‌دانند.

با این حال، در سال‌های اخیر و به همت برخی از علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر ایران زمین، در روزهای پایانی سال می‌توان شاهد احیای آیین نوروزخوانی به‌صورت نمادین و گاه در قالب جشنواره در گوشه و کنار کشور بود. از جمله این مناطق (علاوه بر گیلان و مازندران) می‌توان به همدان، قزوین، اردبیل، آذربایجان و شمیرانات تهران اشاره کرد. 

زمان اجرای نوروزخوانی

نوروزخوانی در آستانه فصل بهار

منبع عکس: ایرنا؛ نام عکاس: ناشناس

مراسم نوروزخوانی گاه از ابتدای اسفند و اغلب و در بسیاری از نقاط ایران از نیمه دوم اسفندماه آغاز می‌شود و در برخی مناطق (به‌ندرت) تا دهم فروردین ادامه پیدا می‌کند. شروع این آیین در مازندران از دهه دوم یا سوم اسفند است و معمولا در آغاز نوروز یا دهه اول سال نو خاتمه می‌یابد. در استان گلستان نیز نوروزخوانی را در نیمه‌های اسفند و قبل از حلول سال نو برگزار می‌کنند.

این مراسم در منطقه کومش (سمنان کنونی) از اوایل اسفندماه آغاز می‌شود و نوروزخوانان از روستاهایی چون وامرزان، جزن، مایان و حسن‌آباد دامغان به سوی شاهرود و روستاهای اطراف آن می‌آیند. این افراد در گروه‌های دو تا پنج نفره، سراسر منطقه کومش و به‌ویژه شاهرود را طی می‌کنند و با لهجه خاص خود، خبر از آمدن بهار می‌دهند.

در استان گیلان، معمولا هفته آخر اسفندماه را به این مراسم سنتی اختصاص می‌دادند. گفته می‌شود که شب هنگام و حدود یک هفته مانده به عید نوروز، چند نفر فانوس در دست می‌گرفتند و با کوبیدن دو چوب بر هم، به درب خانه‌های مردم می‌رفتند و از صاحبخانه برای اجرای نوروزخوانی اجازه می‌خواستند.

چنانچه صاحبخانه بیمار در خانه نداشت یا سوگوار عزیزی نبود، این اجازه صادر می‌شد و نوروزخوان نیز انعام خود را دریافت می‌کرد. سپس یک شاخه شمشاد به‌عنوان نماد سبزی و نیک‌بختی به صاحبخانه هدیه می‌داد. اگر وی در منزل حضور نداشت نیز شاخه شمشاد را بر یکی از ستون‌های ایوان خانه نصب می‌کردند و به درب خانه‌ای دیگر می‌رفتند. 

فیلم نوروزخوانی

منبع: musicfm؛ دانلود ویدیو 360P

از شما کاربران گرامی نیز دعوت می‌کنیم تا نقطه نظرات خود را پیرامون آیین نوروزخوانی با ما و سایر کاربران کجارو به اشتراک بگذارید.

پرسش‌های متداول

نوروزخوانی چیست؟

آیین نوروزخوانی در واقع، نوعی آوازخوانی بهارانه به شمار می‌آید که زمانی در تمام نقاط کشور رواج داشت و اشخاصی تحت عنوان «نوروزخوان» آمدن بهار را با شعر و آواز نوید می‌دادند

نوروزخوانی در کدام مناطق اجرا می‌شود؟

گیلان، مازندران و سمنان

نوروزخوانی چه زمانی اجرا می‌شود؟

نیمه دوم اسفندماه

نام‌های دیگر نوروزخوانی چیست؟

نوروز نو سال، امام‌ خوانی، ساونگ خوانی، بهارخوانی، نوروزنامه و تعزیه بهاری

منبع عکس کاور: جام‌جم آنلاین؛ نام عکاس: ناشناس

برچسب‌ها فرهنگ آیین نوروز

دیدگاه