مظفرالدین شاه قاجار | زندگی نامه + فایل قدیمی ترین صدای ایران

زهرا  آذرنیوش
جمعه، ۲۶ آذر ۱۴۰۰ ساعت ۱۸:۰۵
مظفرالدین شاه قاجار | زندگی نامه + فایل قدیمی ترین صدای ایران

مظفرالدین شاه یکی از پادشاهان سلسله قاجار بود که فرمان مشروطه را امضا کرد و اجازه تاسیس مجلس شورای ملی را داد.

مظفرالدین شاه، نائب‌السلطنه ناصرالدین شاه قاجار و چهارمین پسر او بود. به‌دلیل سلطنت طولانی مدت ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه مدتی طولانی را در مقام نایب‌السلطنه شاه سپری کرد تا اینکه بعد از مرگ پدرش، جانشین او شد. مظفرالدین شاه به‌مدت ۱۰ سال، پادشاه سلسله قاجاریه بود و در این مدت، وقایع مهمی از جمله سفرهای اروپایی شاه، واگذاری امتیازات به دولت‌های بیگانه، تشکیل مجلس و امضای فرمان مشروطه روی داد.

آنچه باید درباره مظفرالدین شاه قاجار بدانید:

مظفرالدین شاه که بود؟

مظفرالدین شاه قاجار که بود؟

منبع عکس: نامشخص

مظفرالدین شاه، فرزند چهارم ناصرالدین شاه قاجار بود که از سال ۱۳۱۳ تا ۱۳۲۳ هجری قمری حکومت را به دست گرفت. او در هنگام سلطنت، ۴۵ سال داشت و اکثر اوقات بیمار بود. مظفرالدین شاه در جریان شکل‌گیری جنبش مشروطه، با فرمان مشروطه موافقت و آن را امضا کرد. او همچنین اجازه ایجاد مجلس شورای ملی را صادر کرد. در دوره مظفرالدین شاه، از کشورهای خارجی وام دریافت شد تا هزینه سفر شاه به کشورهای اروپایی فراهم شود. مظفرالدین شاه به‌دلیل بیماری، به گفته منابع تاریخی ۱۰ روز بعد از امضای فرمان مشروطیت درگذشت.

زندگی‌نامه مظفرالدین شاه

زندگینامه مظفرالدین شاه قاجار

منبع عکس: نامشخص

مظفرالدین میرزا در چهاردهم جمادی‌الثانی سال ۱۲۹۶ هجری قمری در شهر تبریز به دنیا آمد. او پسر ناصرالدین شاه و شکوه‌السلطنه بود. مظفرالدین شاه چهارمین پسر ناصر‌الدین شاه بود. او سه برادر بزرگ‌تر از خود داشت که در خردسالی وفات یافته بودند.

ظل‌السلطان یکی از پسران ناصرالدین‌ شاه محسوب می‌شد که از مظفرالدین شاه بزرگ‌تر بود؛ اما چون مادرش عفت‌السلطنه نسب قاجاری نداشت، طبق قانون نمی‌توانست ولیعهد باشد. مظفرالدین میرزا در سال ۱۲۷۷ هجری قمری، زمانی که فقط چهار سال داشت به حکومت آذربایجان گماشته شد؛ اما بعد از گذشت یک سال، رسما ولیعهد پدرش، ناصرالدین شاه، شد.

مظفرالدین شاه با عزیزخان مکری به آذربایجان رفت. عزیز خان نایب مظفرالدین شاه در اداره امور آذربایجان شد. در زمان حضور شاهزاده مظفرالدین میرزا در آذربایجان، چندین نفر نیابت او را برعهده داشتند. بعد از عزیزخان، حسنعلی گروسی امیر نظام و بعد از او نیز عین‌الدوله پیشکاری آذربایجان را عهده‌دار بودند.

مظفرالدین شاه نائب‌السلطنه آذربایجان

منبع عکس:فردانیوز

در دوره ولیعهدی مظفرالدین شاه قاجار در آذربایجان، کردهای عثمانی به رهبری شیخ عبدالله نهری قیام کردند. این قیام در حوزه فرمانروایی مظفرالدین میرزا صورت گرفت. سپاه ولیعهد هنگام رویارویی با نیروهای کرد، شکست خورد. ناصرالدین شاه با شنیدن خبر شکست نائب‌السلطنه، ناراحت شد و ولیعهد را به تهران احضار کرد. مظفرالدین میرزا تلاش کرد تا در دوره ولیعهدی خود با نخبگان و کسانی که در عصر ناصری به‌دنبال اصلاحات بودند، روابط دوستانه برقرار کند. او تفکراتی ترقی‌خواهانه داشت و با برقراری ارتباط با روشنفکران، آن‌ها را تشویق به پیشرفت می‌کرد.

مظفرالدین میرزا در زمان سلطنت پدرش ناصرالدین شاه، نائب‌السلطنه بود و آذربایجان را اداره می‌کرد

ناصرالدین شاه در مراسم پنجاهمین سالگرد سلطنت خود که در روز ۱۷ ذی‌القعده سال ۱۳۱۳ هجری قمری برگزار شد، با گلوله‌ میرزا رضا کرمانی ترور شد. امین‌السلطان که در آن زمان صدارت شاه را به عهده داشت، جسد او را به تهران انتقال داد و شایعه کرد که سلطان صاحب قران زخمی شده است. شایعات سبب شد که اوضاع شهر به هم بریزد و مردم به نانوایی‌ها هجوم ببرند و بازار را غارت کنند. امین‌السلطان با کمک رئیس قوای قزاق تهران را آرام کرد و نوعی حکومت نظامی را در شهر برقرار شد.

امین‌السطان سفرای کشورهای اروپایی را در جریان امور قرار داد و خبر کشته شدن ناصرالدین شاه را با تلگراف به آن‌ها رساند. او به دولت‌های اروپایی اطلاع داد که اوضاع مالی ایران وخیم است و روسیه و انگلستان قول مساعدت مالی به ایران را دادند. دولت انگلستان ضمن ارسال تسلیت فوت ناصرالدین شاه و تبریک سلطنت مظفرالدین شاه، به اطلاع امین‌السلطان رساند که به ایران وام پرداخت می‌کند.

وقایع دوره پادشاهی مظفرالدین شاه

مظفرالدین شاه قاجار

منبع عکس: نامشخص

مظفرالدین شاه به تخت سلطنت ایران نشست و چون هیچ کسی را در اطراف خود نداشت، درباریان عصر پدرش را در مقام‌ها و مناصب خود محفوظ نگه داشت. مظفرالدین شاه در هنگام سلطنت، امین‌السلطان را به‌عنوان صدراعظم خود انتخاب کرد و اداره امور کشور را به او سپرد.

امین‌السلطان در اولین اقدام خود، وامی از روسیه درخواست کرد تا به‌وسیله آن شاه را به سفر خارجی ببرد. دولت روس با پرداخت وام موافقت کرد؛ اما در ازای آن مقرر کرد که تا زمانی که دولت ایران وام را به‌طور کامل پرداخت نکند، حق دریافت وام از دیگر کشورها را ندارد. همچنین درآمد گمرک ایران، به‌جز گمرک خلیج فارس، باید در اختیار بانک استقراضی روس قرار گیرد. امین‌السلطان شرایط روسیه را پذیرفت و وام مورد نظر به او داده شد. بعد از آن، شاه به سفر خارجی رفت. مظفرالدین شاه قاجار در این سفر اروپایی مورد سوء‌قصد قرار گرفت؛ اما جان سالم به در برد.

مظفرالدین شاه و امین السلطان

منبع عکس: نامشخص

در دوره پادشاهی مظفرالدین شاه و در سال ۱۳۱۹ هجری قمری، امتیاز بهره‌برداری نفت ایران به‌جز ایالات آذربایجان، خراسان و استرآباد به ویلیام دارسی واگذار شد. دارسی کار استخراج نفت را در ایران شروع کرد، او در سال ۱۳۲۱ اولین چاه نفت را در قصر شیرین حفر کرد. بعد از آن، مظفرالدین شاه دوباره از روسیه تقاضای وام کرد و در ازای آن متعهد شد نرخ گمرک در ایران را برای روس‌ها پنج درصد قرار دهد. مظفرالدین شاه در سال ۱۳۲۰ هجری قمری برای بار دوم و در سال ۱۳۲۳ هجری قمری، به سومین سفر اروپایی خود رفت.

مردم به‌دلیل فشارهایی که در دوره صدراعظمی عین‌الدوله بر آن‌ها وارد شد در حرم عبدالعظیم و قم تحصن کردند

در دوره مظفرالدین شاه قاجار، به‌دلیل فشاری که بر مردم وارد شد، صبر آن‌ها پایان یافت و ندای اعتراض و آزادی‌خواهی در ایران طنین‌انداز شد. عین‌الدوله در آن زمان صدراعظم مظفرالدین شاه بود. او سخت‌گیری‌های زیادی بر مردم روا داشت و آتش خشم آن‌ها را برافروخت. مردم به رهبری روحانیانی چون سید عبدالله بهبهانی، سید جمال واعظ، شیخ محمد واعظ و سید محمد بهبهانی که در آن دوره، شهرت زیادی داشتند، اعتراض خود را علنی کردند و در حرم حضرت عبدالعظیم، بست نشستند. آن‌ها درخواست‌های خود را که شامل اعتراض به اقدامات نوز بلژیکی، حادثه بانک و به چوب بستن بازرگانان بود به گوش شاه رساندند و شاه قول داد که خواسته‌های مردم را برآورده کند؛ اما چنین نشد.

نارضایتی مردم از بی‌توجهی مظفرالدین شاه به درخواست‌ آن‌ها سبب شد برای بار دوم اعتراض کنند، مردم به‌همراه علما در حرم حضرت معصومه تحصن کردند. آن‌ها این بار خواسته‌های بیشتری را مطرح کردند. این تحصن به استعفای عین‌الدوله از وزارت منتهی شد و مظفرالدین شاه در تاریخ ۱۴ جمادی‌الثانی سال ۱۳۲۴ هجری قمری، فرمان مشروطه را صادر کرد.

در دوره پادشاهی مظفرالدین شاه، اولین مجلس شورای ملی در سال ۱۳۲۴ هجری قمری افتتاح شد. در این مجلس، بیشترین نمایندگان از رسته بازاریان و اصناف بودند. ریاست مجلس اول را در ابتدا صنیع‌الدوله و سپس وثوق‌الدوله به عهده گرفتند.

مظفرالدین شاه چند همسر داشت؟

هسمران مظفرالدین شاه

منبع عکس: نامشخص

تعداد زنان حرم‌سرای دوره قاجاریه زیاد بود. در دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، بیشترین تعداد زنان در حرم حضور داشتند؛ اما به گفته منابع تاریخی از دوره‌های بعد از ناصرالدین شاه، تعداد زنان روز به روز کمتر شد. در منابعی که از عهد مظفرالدین شاه بر جای مانده است در مباحث مربوط به بودجه حرم، تعداد زنان مظفرالدین شاه را ۶ نفر ذکر کرده‌اند. به نظر می‌رسد مظفرالدین شاه برای تقلیل مخارج حرم‌سرای خود، تعداد زنان کمتری را اختیار کرد؛ با این حال از مقدار هزینه‌ها چندان کم نشد و خزانه تهی بود.

ام خاقان همسر مظفرالدین شاه

منبع عکس: نامشخص

در دوره قاجار، هرچه زمان به جلوتر می‌رفت، از تعدد زوجات کاسته می‌شد و زنان از احترام بیشتری برخوردار می‌شدند. این اوضاع در شهرهای بزرگ، بیشتر مشاهده می‌شد. اولین همسر مظفرالدین شاه، تاج‌الملوک دختر امیرکبیر بود. او که به ام خاقان شهرت داشت، مادر محمدعلی شاه قاجار بود. تاج الملوک را برخی منابع تاریخی شبیه مهدعلیا دانسته‌اند. او زنی سر و زبان‌دار و دارای سیاست بود و از زندگی با مظفرالدین شاه راضی نبود. چنانکه زندگی او با مظفرالدین شاه دچار فراز و فرودهای زیادی شد. نام دو زن دیگر مظفرالدین شاه قاجار که در منابع تاریخی به آن‌ها اشاره شده، شرف‌الدوله و مهین‌السلطنه بوده است.

سکه مظفرالدین شاه

سکه مظفرالدین شاه قاجار

منبع عکس: نامشخص

وضعیت سکه در دوره شاهان قاجاریه متفاوت از هم بوده است. جنس سکه در هر دوره، وضعیت اقتصادی آن دوره را می‌نمایاند. سکه‌هایی که در دوره ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه رواج داشتند، به دو صورت سکه‌های خطی و عکس‌دار ضرب شده بودند. کمبود طلا در دوره قاجاریه و وضعیت اقتصادی نامناسب، سبب شده بود که مردم برای گذران زندگی خود به فلوس روی بیاورند. جنس سکه فلوس از مس بود. برخی علت این نام‌گذاری را شباهت این سکه با پولک یا فلس ماهی دانسته‌اند. به فلوس، پول سیاه هم می‌گفتند و علت آن این بود که مس به مرور زمان سیاه می‌شد. در دوره قاجاریه سکه‌های طلا و نقره هم ضرب می‌شد؛ اما کمتر در دست مردم قرار می‌گرفتند. در این دوره به سکه‌های طلا، پول زرد و به سکه‌های نقره پول سفید می‌گفتند.

سکه عصر مظفرالدین شاه

منبع عکس: نامشخص

در دوره مظفرالدین شاه، به دستور او سکه‌هایی ضرب شد که برای اولین بار روی آن‌ها نماد شیر و خورشید و پشت آن‌ها عبارت «السلطان مظفر‌الدین شاه قاجار» حک شده بود. روی سکه مظفرالدین شاه قاجار، عبارت «السلطان مظفرالدین شاه قاجار، شاهنشاه ایران، السلطان الاعظم و الخاقان الافخم مظفرالدین شاه قاجار ۱۳۱۴» حک شده بود. روی سکه‌های طلای شاه نیز عبارت «جلوس سلطنت سنه ۱۳۱۴» و روی سکه‌های نیلی او عبارت «رایج مملکت ایران» حک شد. در زمان پادشاهی مظفرالدين شاه، سکه پنج قرانی نقره نیز ضرب شد که روی آن تاریخ سال ۱۳۲۰ حک شده بود. سکه ۱۰ تومانی طلا نیز با تصویر شیر و خورشید در سال ۱۳۱۸ هجری قمری ضرب شده است.

مظفرالدین شاه و مشروطه

مظفرالدین شاه و امضای فرمان مشروطه

منبع عکس: نامشخص

مظفرالدین شاه قاجار، یک سال بعد از حکومت خود، امین‌السلطان را از منصب وزارت کنار گذاشت و مدتی مملکت را بدون صدراعظم اداره کرد. در این مدت، مخبرالدوله وزارت داخله و عبدالحسین میرزا فرمانفرما نیز وزارت جنگ را عهده‌دار بود. مخبرالدوله بعد از گذشت چهار ماه به‌دلیل دخالت فرمانفرما در حوزه کاری که داشت، از منصب خود استعفا داد. مظفرالدین شاه، امین‌الدوله را که آن زمان در آذربایجان بود، احضار کرد و سمت رئیس‌الوزرایی را به او داد و بعد از گذشت مدتی، امین‌الدوله به مقام صدراعظمی رسید.

امین‌الدوله فردی روشن‌فکر و دارای افکار تجددخواهانه بود. او از ابتدا با علما مخالفت کرد؛ به همین دلیل بعد از گذشت ۶ ماه از منصب خود استعفا داد. مظفرالدین شاه مشیرالدوله را جایگزین او کرد؛ اما او هم بیشتر از سه ماه دوام نیاورد و از منصب خود کناره‌گیری کرد. مظفرالدین شاه به ناچار دوباره امین‌السلطان را به صدراعظمی برگزید.

مجلس اول شورای ملی

منبع عکس: نامشخص

فرمان تشکیل مجلس شورای ملی در تاریخ ۱۳ مرداد سال ۱۲۸۵ شمسی، توسط مظفرالدین شاه قاجار امضا شد. یک روز بعد از آن، در تاریخ ۱۴ مرداد نیز فرمان مشروطه صادر شد و به امضای شاه رسید. مظفرالدین شاه با امضای این فرمان، به درخواست کسانی که تحصن کرده بودند پاسخ داد. با امضای فرمان مشروطیت و تشکیل مجلس، برای اولین بار حکومت مشروطه در ایران بر پا شد. مشیرالدوله متن فرمان مشروطه را آماده کرد و رضایت شاه را برای امضای آن گرفت.

علت مرگ مظفرالدین شاه

مظفرالدین شاه قاجار

منبع عکس: نامشخص

در برخی منابع تاریخی آمده که مظفرالدین شاه از سن چهار سالگی که به ولیعهدی ناصرالدین شاه برگزیده شد، بیمار بوده است. بیماری او از نوع همان بیماری بود که عباس‌میرزا را مبتلا کرد. این بیماری که نوعی بیماری ارثی محسوب می‌شد، به‌دلیل نارسایی کلیه بود. فرد مبتلا به این بیماری نمی‌توانست سموم بدن خود را از طریق کلیه دفع کند و این سموم در بدن او جمع می‌شد. گفته می‌شود اکثر شاهان قاجاریه به این بیماری ارثی مبتلا بودند و تنها ناصرالدین شاه توانسته بود از آن جان سالم به در ببرد.

مظفرالدین شاه به بیماری نارسایی کلیه مبتلا بود و این بیماری او را از پا درآورد

مظفرالدین شاه قاجار بعد از اینکه فرمان مشروطه را امضا کرد، دچار سکته شد؛ اما خیلی زود او را مداوا کردند. سکته او چند روز پیش از افتتاح مجلس رخ داد. روز افتتاح مجلس، مظفرالدین شاه به‌سختی در مراسم حاضر شد و با چشمانی اشک‌آلود و صدایی سنگین، خوشحالی خود را از افتتاح مجلس اعلام کرد. سفیر فرانسه که در مجلس حضور داشت، در نوشته‌هایش آورده است:

روز افتتاح مجلس، وضعیت شاه خوب نبود؛ زبان او سنگین و حالت صورتش دفرمه بود و صحبت‌های او چندان مفهوم نبودند.

عکسی که از مظفرالدین شاه در این مراسم به‌جای مانده است نشان می‌دهد که صحبت‌هایی که درباره شاه شده صحت دارد؛ زیرا شاه در این مراسم روی صندلی نشسته است و حال خوبی ندارد. بیماری مظفرالدین شاه در روزهای آخر عمر او، عود کرد و او اصلا حال خوبی نداشت. هدایت در کتاب خاطرات و خطرات، حال مظفرالدین شاه را چنین توصیف کرده است:

بدن شاه تاول زده بود و از تاول‌هایی که روی پوست شاه بود، عفونت و ادرار بیرون می‌آمد. بوی تعفن شاه اتاق را پر کرده بود. کسی حاضر نبود به نزد شاه برود و او را تمیز کند یا بر تنهایی او بگرید. چندین روز بر همین منوال گذشت تا اینکه شاه فوت کرد.

محل دفن مظفرالدین شاه

آرامگاه مظفرالدین شاه در تکیه دولت

منبع عکس: نامشخص

مظفرالدین شاه قاجار در سال ۱۳۲۴ و در سن ۵۵ سالگی در اثر بیماری نارسایی کلیه درگذشت. جسد شاه را ابتدا در تکیه دولت و سپس طبق وصیتی که داشت، به کربلا بردند و در آنجا دفن کردند. قبر مظفرالدین شاه در رواق پادشاهان قرار دارد و روی آن با موزاییک فرش شده است. عکس فوق مربوط به آرامگاه مظفرالدین شاه در تکیه دولت است.

صدای مظفرالدین شاه

مظفرالدین شاه قاجار

منبع عکس: نامشخص

از مظفرالدین شاه مستندی بر جای مانده که صدای ضبط شده او را نشان می‌دهد. این صدای ضبط شده را قدیمی‌ترین سند صوتی در تاریخ ایران می‌دانند. او در این صدای ضبط شده سخنانی را خطاب به اتابک امین‌السلطان می‌گوید و از زحمات او تقدیر می‌کند. در این فایل صوتی مشخص است که شاه حال چندان مساعدی ندارد؛ زیرا علاوه بر ضعفی که در صدای شاه شنیده می‌شود، اشتباهات دستوری بسیاری نیز در نحوه خواندن متن وجود دارد.

فایل صوتی صدای مظفرالدین شاه

متن صدای مظفرالدین شاه

جناب اشرف اتابک اعظم؛ از خدمات صادق و لایق شما که تابه‌حال چهل سال است خدمت می‌کنید، از همه خدمات شما راضی هستیم به‌خصوص از خدمات این سه چهار ساله‌ که در صدارت خود اظهار می‌کنید و ان‌شاءالله عوض این‌ها را همه را به شما مرحمت خواهیم فرمود و شما هم ابداً ذره‌ای در خدمات خود، ان‌شاءالله، قصور نخواهید کرد و مرحمت ما را اعلادرجه نسبت به خودتان بدانید. ان‌شاءالله رحمان، بعد چند صدسال که خدمت بکنید، امیدوار هستم که همیشه خوب باشید و این خدماتی که به من می‌کنید و به مملکت ایران می‌کنید، البته خداوند او را بی‌عوض نخواهد گذاشت؛ ان‌شاءالله عوض او را هم خدا و هم سایه خدا که خود من باشم به شما خواهم داد، از خدمات همه وزرا هم راضی هستیم و شما هم خدمات همه را حقیقتا خوب عرض می‌کنید و همه را به موقع عرض می‌کنید.

مظفرالدین شاه قاجار ۱۰ سال در ایران سلطنت کرد. او با امضای فرمان مشروطه و دستور شکل‌گیری مجلس شورای ملی، پایه مشروطه‌خواهی را در ایران بنیان گذاشت. مظفرالدین شاه شخصیتی انعطاف‌پذیر داشت و از اندیشه‌ای تجددخواهانه برخوردار بود؛ اما به‌دلیل بیماری، فرصت و حوصله چندانی برای اداره امور مملکت نداشت. شما هم نظر خود را درباره مظفرالدین شاه قاجار با کاربران کجارو به اشتراک بگذارید.

منبع عکس کاور: نامشخص

پرسش‌های متداول

مظفرالدین شاه که بود؟

مظفرالدین شاه فرزند ناصرالدین شاه قاجار و نائب‌السلطنه او بود که بعد از پدرش، ۱۰ سال در ایران حکومت قاجاریه را اداره کرد.

علت مرگ مظفرالدین شاه چه بود؟

مظفرالدین شاه به بیماری نارسایی کلیه مبتلا بود و سرانجام همین بیماری او را از پای درآورد.

مدفن مظفرالدین شاه کجاست؟

مدفن مظفرالدین شاه قاجار در کربلا است.

متن صدای مظفرالدین شاه درباره چیست؟

متن صدای مظفرالدین شاه قاجار قدردانی از زحمات اتابک امین‌السلطان است.

برچسب‌ها تاریخی مشاهیر

دیدگاه