یادمان هولوکاست در برلین فضایی رعب‌ انگیز در قلب اروپا

سمیه اکبری | دوشنبه, ۱۸ مرداد ۹۵ ساعت ۰۷:۰۰

یادمان هولوکاست در برلین را می‌توان یکی از مهیب‌ترین آثار معماری مدرنیسم در جهان دانست، که توسط معمار آمریکایی پیتر آیزنمن در سال ۲۰۰۵ میلادی طراحی شد. این شاهکار معماری به‌صورت انتزاعی واقعه هولوکاست را یادآور می‌شود.

وقتی نام هولوکاست را می‌شنویم، خواه‌نا‌خواه هر انسانی از فاجعه‌ای که رخ‌داده رنج می‌برد و اظهار تاسف می‌کند، بیش از ۷۰ سال است که معماران, هنرمندان، فیلمسازان و غیره تلاش کرده‌اند هر یک از ابعاد مختلف هولوکاست را به‌صورت انتزاعی یا آشکارا شرح دهند. آنچه واضح و مبرهن است جامعه انسانی عظیمی در این جریان از بین رفت و برای بشریت زخم و چنگ عمیقی بر بدنه روح آن باقی گذاشت. موسیقی، فیلم، فضا هر یک می‌تواند به‌نوعی تعیین کننده ارتباط روح دردمند انسانی با واقعیت‌های غیرقابل انکار تاریخی باشند. در سراسر دنیا یادمان‌های بسیاری برای هولوکاست طراحی و اجرا شد، اما فضایی در قلب برلین وجود دارد که شاید سردترین و به یادماندترین یادمان دنیا، يادمان هولوكاست برلین (Memorial to the Murdered Jews of Europe) اثر معمار برجسته آمریکایی پيتر آيزنمن شما را منجمد می‌کند. مفاهیم بنیادی اندیشه‌های آیزنمن تحت تاثیر فیلسوفانی نظیر فردریش نیچه، مارتین هایدگر، ژاک دریدا، ژان بودریار و از طرفی تحت آموزه‌های روانکاوی زیگموند فروید و ژاک لاکان و همچنین متاثر از افرادی همچون نوام چامسکی بوده است.

دانلود ویدیو
یادمان هولوکاست

۲۷۱۱ بلوک بتنی با الگوی منظم در سطح شیبداری با مساحت ۱۹ هزار متر‌مربع در جنوب برندنبرگ گیت (Brandenburg Gate) قرارگرفته است. تنها تفاوت این بلوک‌ها به طول دو متر و سی سانتی‌متر و عرض نود و پنج سانتی‌متر ارتفاع آنهاست.

ارتفاع بلوکهای بتنی

ارتفاع این بلوک‌ها که بیش از هر چیزی به سنگ‌های قبر شباهت دارند از ۲۰ سانتی متر تا ۷/۴ متر متغیر هستند. بنابراین این تغییر ارتفاع، باعث می‌شود که زمين شيب‌دار سايت، به صورت سطحی مواج از سطوح بتونی به نظر برسد.

سطح مواج

سادگی سیستم موجود و اغراق بصری میدان هر بیننده‌ای را برای لحظاتی محصور نسق اتمسفر می‌کند. حجم انبوه از بلوک‌هایی سرد و بسامان که انسان را در خود فرو می‌بلعد. قبل از مقارن شدن با فضا، این بعد پنهان فضاست که بر محیط تاثیر می‌گذارد؛ سطحی ناهموار و مستور که شاهد را با زمینه‌ای مواج مواجه می‌کند.

دانلود ویدیو

در این یادمان، چشم‌انداز دور و نزدیک، تفاوتی محسوس دارد. در چشم‌اندازی اولیه نداشتن هیچ ورودی مشخص و دعوت پذیری برای عابر در هر وجه به همراه فضای سرد بلوک‌های بتنی در تقابل با پارک سبز سرتاسری خیابان روبرو تضادی به‌شدت غیرطبیعی، سنگین، سخت، تیره و عجیب ایجاد می‌کند. اما با نزدیک شدن به فضای میدان توهم نظم نیز به این ذهنیت اضافه می‌شود. نداشتن ورودی، خروجی و مرکزیت باعث ایجاد تجربه‌ای متفاوت در ورود و خروج برای بازدیدکنندگان می‌شود. ارتفاع مبهم در بلوک‌های بتنی باعث دعوت مردم به تعامل بیشتر با آنها می‌شود. بزرگسالان و کودکان آنها با صعود و پرش از یک بلوک بر دیگری نشان از تعامل جذاب انسان با فضا دارد. البته در باور بسیاری از مردم پرش‌ها بی‌احترامی به‌ روح فضاست

پرش از بلوکهای بتنی

بخشی از ماهیت عمومی یادبود پذیرش مردم و واکنش آنها به همراه تجربه‌ای متفاوت است. نمادگرایی در این اثر به حد اعلا میرسد. میدان در جوار دیوار فروریخته برلین است و در ۲۰۰متری درختی بلند، نشانه‌ی مخفیگاه آدلف هیتلر است که گفته می‌شود در آن خودکشی کرده است. هر بلوک با شکل و اندازه‌ی خاص نشان از منحصربه‌فرد بودن هر قربانی دارد.

طرح کلی

طرح پیتر آیزنمن که در ابتدا پروژه‌ای مشترک با مجسمه‌ساز شهیر ریچارد سرا بود در اول آپریل سال ۲۰۰۳ آغاز شد و در ۱۵ دسامبرسال ۲۰۰۴ به پایان رسید ولی در سال ۲۰۰۵ درست ۶۰ سال پس از جنگ جهانی دوم افتتاح شد. و به عقیده بسیاری یکی از سردترین سازه‌های موجود در جهان را رقم می‌زند.

به گفته آیزنمن این اثر عمدا اتمسفری گیج گننده و ناخوانا دارد، به تعبیر دیگری تفاوت ارتفاع در بلوک‌ها چنان است که هر فردی در ابتدای مسیر متوجه آن می‌شود و آن را تحت تاثیر روانی قرار می‌دهد. با هر قدمی که برداشته می‌شود احساسات فرد عمیق‌تر و خالصانه‌تر با این فضای شهری گره می‌خورد.

چنانچه در تصاویر و ویدیو‌ها مشخص است، این بلوک‌ها در لبه‌ی شهری و در برخورد با پیاده راه‌ها ارتفاع کمتری دارد و به مثابه مبلمان شهری عمل می‌کنند. اما رفته‌رفته فضای وهم آلود و ارتفاع بلوک‌ها بیشتر می‌شود. گویی هر چه به عمق نزدیک می‌شویم راه فرار محوتر می‌شود و ناگریز چند دقیقه‌ای از مخاطب خواسته می‌شود به صدای دیوارها گوش داده شود، به فریادهای بی‌پاسخ، به برخی از آنچه جامعه یهود سال‌ها پیش با آن مواجه شد.

ارتفاع بلوکها

تمام سطح مجموعه برخلاف یادبودهایی چون دیوار یادبود کشته‌شدگان جنگ ویتنام در واشنگتن و همچنین یادبود یازدهم سپتامبر در نیویورک نام و نشانی از قربانیان در ترکیب طراحی درج نشده‌ است که نشان از گمنامی قربانیان دارد. سطح بلوک با موادی ضد رنگ پوشانده شده‌است تا از خرابکاری و شعارنویسی نئونازی‌ها و ضد یهودیان جلوگیری شود، همین خود یکی از خبرسازترین موضوعات در مورد این یادمان بوده‌است.

دیوارهای یادمان هولوکاست

تعداد تابوت‌های بتنی هیچ ربطی به تعداد کشته شدگان هولوکاست ندارد و نشان یا سمبل هیچ چیز نیستند. چرا که در مجموع یازده میلیون یهودی در اروپا جان خود را در واقعه مهیب و هولناک هولوکاست از دست دادند. به روایت مخاطبان این اثر

وقتی در میان این بلوک‌ها راه می رویم، گویی در دنیای زیر مردگان هستیم و آنها را از رو برو نظاره می‌کنیم، آنقدر وهم آلود و هولناک است که بسیاری خیلی زود فضا را ترک می‌کنند و توان مقابله با آنجه دیروز در تاریخ رقم خورده را حتی برای ساعاتی، ندارند.

در عمق بنا آسمان تکه تکه درک می‌شود. آنچه باقی می‌ماند تعدادی دیوار، سطحی غیر هموار، بلوک‌های غول‌آسا و ارتباطاتی گنگ و فریبنده است.

دید آسمان یادمان هولوکاست

ترس از مرگ اولین حسی است که مخاطب دریافت می‌کند. تنها راهی که می‌ماند این است مسیر‌ها یکی‌یکی طی شوند تا آسمان گویا‌تر و شفاف‌تر شود. تنها همان لحظه احساس رهایی به دست می‌آید. امکان دید و حرکت مورب وجود ندارد. همه چیز مستقیم است. محدودیت دید باعث می‌شود گاهی که یک نفر از روبرو یا از سمت راست و چپ به شما نزدیک یا دور شود بدون آنکه او در محدوده‌ی دید قرار گیرد. با نزدیک شدن به محوطه بیرونی، بلوک‌ها همسطح زمین می‌شوند و فضا گویی از محدودیت‌ها فارغ می‌شود. این نمادگرایی پایان واقعه هولوکاست را برای بیننده به همراه دارد. برای رفع نیاز به اطلاعات تکمیلی، بازدیدکنندگان به زیرزمینی مملو از دست نوشته‌ها، کارت پستال‌ها، آثار مکشوفی، تصاویر واطلاعات تاریخی هدایت می‌شوند. این زیرزمین به شکلی طراحی شده است که برای روشنایی آن بیشتر از نور طبيعی، بهره‌گیری شده‌است.

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تبلیغات