باغ موزه گیاه شناسی ملی ایران، مجموعه طبیعت جهان (قسمت اول)

باغ موزه گیاه شناسی ملی ایران، مجموعه طبیعت جهان (قسمت اول)

نیکی قره گوزلویان
| چهار شنبه, ۱۰ مرداد ۹۷ ساعت ۱۳:۱۵

باغ‌موزه گیاه‌شناسی ملی ایران، محیطی برای حفظ، نگهداری و آموزش در زمینه انواع و اقسام گیاهان مختلف، از سراسر ایران و جهان است.

باغ‌موزه گیاه‌شناسی ملی ایران، مجموعه‌ای است که گیاهان بومی و غیربومی در فضای باز و گلخانه‌ای کشت ‌شده‌اند. این مکان نقش مهمی در زمینه‌های مختلف از جمله تحقیقات علوم گیاهی و باغبانی، آموزش عمومی و آشنا ساختن مردم به اهمیت گیاهان و لزوم حفاظت از آن‌ها را بر عهده دارد. این باغ همچنین به‌عنوان ذخیره ژنتیکی گونه‌های در معرض خطر انقراض مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در باغ‌موزه گیاه‌شناسی ملی ایران، با بهره‌گیری از روش‌های مختلف علمی، امکان شناخت گونه‌های مختلف گیاهی داخل و خارج کشور، روش تکثیر و پروش گونه‌ّهای باارزش از نظر حفاظتی و اقتصادی فراهم شده و محدوده پراکنش آن‌ها تعیین شده است.

در طراحی این باغ تلاش شده است تا مناظر و چشم‌انداز طبیعی سه کوه زاگرس، البرز و هیمالیا شبیه‌سازی شود و همچنین ۶ دریاچه و ۲ رودخانه نیز به ایجاد فضای طبیعی باغ کمک کرده‌اند. از دیگر جاذبه‌های باغ دو آبشار است که ریزش آب آن‌ها از بلندی و لابه‌لای صخره صورت می‌گیرد. 

دسترسی به باغ

دسترسی به این باغ که به وسعت ۱۴۵ هکتار، در دامنه جنوبی رشته‌کوه البرز مرکزی در اراضی چیتگر، در شمال‌غربی تهران واقع شده است، از دو مسیر امکان دارد:

۱. بزرگراه تهران-کرج، خروجی پیکانشهر، شهرک سرو آزاد، خیابان شهید گودرزی، خیابان هشتم غربی.

۲. ایستگاه مترو ایران‌خودرو، شهرک سرو آزاد، خیابان شهید گودرزی، خیابان هشتم غربی.

کلکسیون‌ها

کلکسیون‌ّهای باغ گیاه‌شناسی ملی ایران با اهداف آموزش، پژوهش و نمایش، جمع‌آوری و نگهداری می‌شوند. از رویشگاه‌های طراحی شده در این باغ ۷ رویشگاه شامل رویشگاه هیرکانی، رویشگاه زاگرس، رویشگاه البرز جنوبی، رویشگاه ایرانی- تورانی، گلخانه جنوب ایران، باغ پیازهای ایرانی، باغ میوه‌های بومی مربوط به ایران بوده و ۶ رویشگاه شامل رویشگاه اروپا، چمن‌زارهای آمریکا، رویشگاه قفقاز، رویشگاه هیمالیا، رویشگاه چین و ژاپن مربوط به جهان است. همچنین ۸ کلکسیون و باغ موضوعی شامل قطعات آموزشی و نمایشی، باغ سیستماتیک، باغ گیاهان دارویی و صنعتی، آربراتوم، جنگل و گردشگاه (شاکای)، باغ صخره‌ای  و گیاهان زینتی، میدان مرکزی باغ رز و چهار باغ ایرانی و پهن‌برگان همیشه سبز نیز در این باغ وجود دارد. اکثر بخش‌های باغ ایرانی تاکنون شکل گرفته و تنها بخش کمی از گلخانه مناطق حاره‌ای در آینده ایجاد خواهد شد.

رویشگاه‌های ایران

رویشگاه هیرکانی

مجموعه رویشی خزر از جمله مهم‌ترین و قدیمی‌ترین مجموعه‌های جنگلی موجود در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران است.  اجرای این مجموعه از سال ۱۳۵۱ آغاز شده و به‌طور مداوم گیاهان علفی و چوبی مناطق جلگه‌ای و میان‌بند ارتفاعات جنگلی خزر جمع‌آوری و کاشته شده است. بر اساس آمار سال ۱۳۸۸، در این مجموعه ۶۴ گونه درختی و درختچه‌ای و ۲۹ تیره گیاهی وجود دارد. این مجموعه دارای ۵۰۲۴ اصله درخت بوده و از ۱۱ قطعه تشکیل شده که توسط باغ‌راه‌هایی در طرفین، به وسیله شمشاد پرچین‌سازی شده است. مساحت این مجموعه ۸ هکتار بوده و دریاچه آن بالغ بر ۱ هکتار وسعت دارد.

رویشگاه زاگرس

این رویشگاه نیز از دیگر مجموعه‌های شاخص جنگلی بومی در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران به‌شمار می‌آید، که در مساحتی حدود ۳ هکتار به شکل تپه ماهور ایجاد شده است. مرتفع‌ترین نقطه این تپه بیش از ۱۰ متر ارتفاع دارد. عملیات اجرایی و تکمیلی این مجموعه از سال ۱۳۶۷ آغاز شده و زیرمجموعه ناحیه رویشی ایرانی- تورانی به‌شمار می‌رود. این مجموعه که با گونه‌های چوبی و علفی جنگل‌های زاگرس پوشیده شده و به ۶ قطعه تقسیم شده است، به‌وسیله باغ‌راه‌های سنگفرش شده از یکدیگر جدا می‌شود. در حال حاضر ۴۲ گونه چوبی و ۳۰ گونه علفی در این مجموعه قرار داشته، که عناصر اصلی درختی آن از سه گونه اصلی بلوط ایرانی، مازودار و ویول است.

رویشگاه البرز جنوبی

رویشگاه البرز جنوبی از جمله مجموعه‌هایی است که با الهام از طبیعت دامنه‌های جنوبی سلسله جبال البرز مرکزی ساخته شده است. برای ساخت این مجموعه اقدامات فراوانی از جمله شکل‌دهی فرم زمین، ایجاد تغییرات توپوگرافی مناسب، ساخت تپه ماهور، برقراری جریان گردش آب به‌صورت مدار بسته، ایجاد آبشار، چشمه، نهر و رود، آبگیر، باتلاق و برکه، نصب احجام برای ایجاد صخره‌های طبیعی انجام گرفته است. این اقدامات که در مدت زمانی فشرده از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۳ صورت گرفته، شرایط محیط را برای رشد و تولید گیاهان به صورت منطقه زیست آن‌ها شبیه سازی کرده است.

انتقال گیاهان شاخص این مجموعه از عرصه‌های طبیعی به مدت ۴ سال (۱۳۸۳ تا ۱۳۸۷) به طول انجامیده و بیش از ۲۴۰ گونه گیاهی جمع‌آوری شده است. این مجموعه در حال حاضر یکی از غنی‌ترین و زیبا‌ترین مجموعه‌های گیاهی در باغ گیاه‌شناسی ملی محسوب می‌شود.

رویشگاه ایرانی- تورانی

این رویشگاه با هدف جمع‌آوری، پرورش، حفظ و نمایش گیاهان شاخص و مهم ناحیه رویشی ایرانی- تورانی است. این ناحیه که بخش وسیعی از کشور را در بر می‌گیرد، از شمال به کوهپایه سلسله جبال البرز و کوه‌های شمالی خراسان، از جنوب به منطقه صحارا- سندی، از شرق به مرز کشورهای افغانستان و پاکستان و از غرب به سلسله جبال زاگرس محدود می‌شود. ۲۳ گونه گیاهی برای این ناحیه در نظر گرفته شده است که با ایجاد باغ‌راه‌هایی، تفکیک شده و در اطراف دریاچه آب‌شور این منطقه نیز گون‌های شور‌پسند مناطق بیابانی کاشته شده است.

گلخانه جنوب ایران

این گلخانه که ساخت آن در سال ۱۳۸۸ به پایان رسیده، از سه قسمت مجزا تشکیل شده است:

  • بخش اول؛ برای نهال‌های درختان مانگرو
  • بخش میانی؛ که ارتفاع بیشتری نسبت به دو بخش جانبی دارد و از شرایط نورگیری بیشتری برخوردار است، برای گون‌های درختی جنوب ایران مانند نخل، کنار، کهور و شیشم و غیره
  • بخش انتهایی؛ که شامل ۳ باغچه است برای گیاهانی همچون نیلوفر درختی و درمان عقرب و غیره

نهال درختان و درختچه‌های این مجموعه، از مناطق جنوبی کشور جمع‌آوری شده و به این گلخانه منتقل شده است.

باغ پیاز ایرانی

طرح باغ پیاز‌های ایرانی که ۲۱۱۰ متر مربع مساحت دارد، از سال ۱۳۵۲ در ضلع شرقی باغ صخره‌ای، توسط کارشناسان ایرانی و خارجی مورد اجرا قرار گرفته است. هدف از احداث این باغ، جمع‌آوری، نگهداری و پرورش گیاهان پیازی بومی ایران است. در این منطقه، گیاهان پیازدار، ریزوم‌دار و غده‌دار از مناطق مختلف ایران جمع‌آوری شده و بر اساس تنوع رویشگاه، میزان بارندگی و جهت تابش نور کاشته شده‌اند. در این باغ ۲۱ گونه گیاهی پیازدار کاشته شده که با نصب حصاری فلزی در اطراف محوطه باغ، از هجوم حیوانات مزاحم که از پیاز و ریشه گیاهان تغذیه می‌کنند، جلوگیری شده است. برای شبیه‌سازی محیط این مجموعه با محیط زیست گیاهان، از خاک زراعی به همراه شن، ماسه، کود پوسیده گاوی و خاکبرگ استفاده شده است.

باغ موزه گیاه شناسی ملی ایران

باغ میوه‌های بومی

باغ میوه‌های بومی در سال ۱۳۷۴ در زمینی به مساحت ۴٫۵ هکتار و با هدف آموزش، حفظ و شناساندن ارقام بومی درختان میوه ایجاد شده است. اهداف ایجاد این مجموعه به تفصیل عبارت است از:

۱. ایجاد مجموعه‌ای از درختان و درختچه‌های میوه بومی کشور برای انجام تحقیقات باغبانی

۲. ایجاد زمینه آموزشی برای بازدیدکنندگان به منظور آشنایی با تنوع میوه‌های بومی و ریخت‌شناسی ارقام جمع‌آوری شده

۳. حفظ ذخیره ژنتیکی کشور و تکثیر گونه‌های میوه بومی در حال انقراض

میوه‌های نگهداری شده در این باغ شامل انگور، انجیر، ازگیل، انار، آلبالو، گیلاس، آلو، به، پسته، توت، زالزالک، زردآلو، سیب، زیتون، سنجد، گلابی، گردو، فندق، هلو، شلیل، عناب و خرمندی است.

طراحی و کاشت گونه گیاهان در این منطقه بر اساس دو گروه عمده هسته‌داران و دانه‌داران در دو محور جنوب به شمال صورت گرفته است تا تناسب‌های لازم از نظر حجم توده درختی، تاج پوشش، زمان گل‌دهی و قرابت‌های زیباشناختی مد نظر قرار گیرد. در حال حاضر ارقام جمع‌آوری شده و موجود در باغ میوه ۳۴۶ رقم بوده و در مجموع ۸۴۵ اصله درخت و درختچه وجود دارد.

در قسمت شمالی این باغ، دریاچه ذخیره‌کننده آب قرار دارد، که رودخانه‌ای از آن منشعب شده و از قسمت میانی باغ می‌گذرد. این رودخانه در ادامه به دریاچه خزر واقع در مجموعه جنگلی رویشگاه خزر ختم می‌شود. در اطراف این دریاچه، گل‌های زینتی کاشته شده است.

رویشگاه‌های جهان

رویشگاه اروپا

کلکسیون گیاهی اروپا با مساحت حدود ۴٫۲ هکتار از جنوب به قطعه خزر، از شرق به قطعه نمایشی، از غرب به رودخانه و کلکسیون پهن‌برگان همیشه سبز و از شمال به محور اصلی باغ محدود می‌شود. ورودی این قطعه با سردر طراحی شده،  ترکیب نرده با ستون‌های آجری و رز‌های رونده و کلماتیس، این مجموعه را به دو بخش قرینه تقسیم می‌کند. این دو بخش شامل محور پیاده‌رو، آبنمای بیضی شکل، قطعات چمن‌کاری، تپه‌ّهای گنبدی شکل با پوشش گیاهان علفی دائمی و فصلی، به همراه درخت و درختچه هستند.

کاشت گیاه در این مجموعه از سال ۱۳۸۳ آغاز شده و همه ساله بر تعداد گیاهان این مجموعه افزوده می‌شود.

چمن‌زارهای آمریکا

کلکسیون گیاهی آمریکا که در زمینی به مساحت ۴٫۱ هکتار قرار دارد شامل پوشش درختی، درختچه‌ای و گیاهان علفی چمن‌زارهای آمریکای شمالی بوده که کاشت آن‌ها از سال ۱۳۸۴ آغاز شده است. در حال حاضر در این مجموعه بذر بیش از ۴۰ گیاه یکساله تا چندساله وجود دارد که حدود ۳۵ گونه از آن‌ها به شرایط موجود سازگار شده‌اند. گیاهان کاشته شده در این بخش از بهار تا اواسط پاییز گلدهی داشته و چشم‌انداز منحصر به فردی به این مجموعه بخشیده‌اند.

رویشگاه قفقاز

کلکسیون گیاهی قفقاز با مساحت ۳ هکتار در مجاورت قطعه خزر و برای کاشت گونه‌های گیاهی قفقاز در نظر گرفته شده است. این منطقه توسط پیاده‌روهای سنگفرش‌شده به عرض دو متر، به ۵ قسمت تقسیم شده است. قسمت شرقی و شمالی دارای درختان بلند مازو و اوری، قسمت جنوب شرقی دارای درختان آزاد، قسمت غرب و جنوب غربی دارای مجموعه رویشی گونه‌هایی از افرا و قسمت شمال‌غربی دارای درختان بارانک هستند. کاشت احداث این محدوده از سال ۱۳۸۵ آغاز شده و از قسمت جنوب‌شرقی تا شمال آن نیز نواری از درختان نمدار کاشته شده است.

رویشگاه هیمالیا

رویشگاه هیمالیا در قطعه زمینی به مساحت حدودا ۳ هکتار در ضلع شرقی باغ گیاه‌شناسی ملی ایران واقع است. احداث این کلکسیون با اهداف زیر صورت گرفته است:

۱. تکمیل کلکسیون‌های باغ گیاه‌شناسی برای بازدید عمومی

۲. بالا بردن تنوع گیاهی گونه‌های خارجی سازگار با شرایط آب و هوایی ایران

۳. فراهم آوردن محیطی طبیعی برای کارشناسان و مردم

۴. ایجاد زمینه بررسی و تحقیق بر روی گونه‌های جدید توسط محققین

در این منطقه با کارگذاری تعدادی تپه، سعی در فرم‌دهی شکل طبیعی منطقه هیمالیا شده که متاسفانه به دلیل محدودیت امکانات، به طور صد در صد میسر نشده است. گونه‌های گیاهی این محدوده شامل گیاهان همیشه سبز و خزان‌دار است.

رویشگاه چین و ژاپن

سبک باغ‌سازی خاور دور (چین و ژاپن) مانند سبک باغ‌سازی ایرانی از معروف‌ترین سبک‌های باغ‌سازی است که در شکل‌دهی باغ‌های اروپایی نیز نقش موثری داشته است. این سبک باغ‌سازی به دلیل جمعیت زیاد و کمبود اراضی، همیشه به شکل مینیاتوری و بر اساس فضاهای کم صورت گرفته است. در طراحی این باغ‌ها سعی بر این بوده تا از طبیعت تقلید شود و توپوگرافی و جنگل‌کاری طوری انجام شود که شبیه به یک منظره طبیعی در مقیاس کوچکتر باشد.

رویشگاه چین و ژاپن در باغ ملی در زمینی به مساحت ۲٫۳ هکتار ساخته شده، که شامل ۱۶۰ گونه از درخت‌ها و درختچه‌ای  است. در این محدوده همچنین طراحی فضای سبز (محور، فرم، بافت، مقیاس، رنگ، تکرار، تنوع و تعادل) رعایت شده و سعی شده تا از عناصر سنگ، آب و گیاه تا حد مطلوب استفاده شود.

عنصر سنگ

از این عنصر طبیعی در چشمه، نهر، آبشار، حاشیه دریاچه و به صورت پراکنش در باغچه‌ها استفاده شده است. همچنین سنگ‌هایی با شکل‌های پهن، گرد و عمودی در بین عناصر آب و گیاه قرار داده شده‌اند تا محیط طبیعی را تداعی کنند.

عنصر آب

در این زمینه یک دریاچه نسبتا بزرگ با سیستم گردش آب از چشمه، که روی تپه قسمت شمال‌شرقی ایجاد شده، در نظر گرفته شده است که نهرهایی از آن سرازیر می شوند. این عنصر علاوه بر زیبایی، برای تلطیف هوا نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عنصر گیاه

در باغ‌سازی خاور دور از زیبایی رنگ برگ درختان و گل درختچه‌های دائمی  برای ایجاد مناظر زیبا اسفاده می‌کنند. بنابراین در باغ گیاه‌شناسی ملی نیز سعی شده است تا با کاربرد گیاهان هم به‌صورت انفرادی و هم به‌صورت توده‌ای، چشم‌اندازهای زیبا و قابل توجهی ایجاد شود. ترکیب گیاهان با حفظ مرکزیت دریاچه از ویژگی‌های بارز این محیط است. گونه‌های این مجموعه شامل سوزنی‌برگ، همیشه سبز، گونه‌های خزان‌شونده با رنگ‌های متنوع پاییزی و درختچه‌های گل‌دار است.

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تبلیغات