کلیسای مریم مقدس یا زور زور، مرکز مذهبی و فرهنگی ارامنه

کلیسای مریم مقدس یا زور زور، مرکز مذهبی و فرهنگی ارامنه

بهاره غنچه
| پنجشنبه, ۶ اردیبهشت ۹۷ ساعت ۱۷:۴۵

کلیسای مریم مقدس یا زور زور به عنوان مدرسه تعلیمات دینی، فرهنگی و ادبی، پس از تنش‌ها و مخالفت‌های ناشی از پیشنهاد قبول دین کاتولیک توسط ارامنه در ماکو بنا شد.

شهرستان ماکو در شمال غرب ایران در استان آذربایجان غربی قرار گرفته‌ است. این منطقه به دلیل برخورداری از تمدن کهن، جاذبه‌های تاریخی فراوان، زیبایی‌های طبیعی به همراه پوشش گیاهی، رودها، چشمه‌ها، غارها، آبشارها، آب و هوای مناسب، صنایع‌دستی و دست بافته‌های عشایر یکی از قطب‌های گردشگری شمال غرب کشور محسوب می‌شود. کلیسای مریم مقدس یا کلیسای زور زور از جمله بناهای تاریخی این منطقه است که در فهرست آثار ملی ایران و فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده‌ است.

کلیسای مریم مقدس

کلیسای مریم مقدس یا کلیسای زور زور، نام کلیسایی است واقع در استان آذربایجان غربی، شهرستان ماکو و در ۱۲ کیلومتری شمال غرب قره کلیسا و در نزدیکی روستای بارون، در دهنه دره‌ای که رودخانه زنگی‌مار از آن جاری و در دامنه کوهپایه‌ای که به یک تنگنای بسیار فشرده می‌رسد، بنا شده است. قره کلیسا، قدیمی‌ترین کلیسای جهان و نماد همزیستی ادیان است و روستای بارون نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌ است.

تاریخ بنای زور زور به دورانی باز می‌گردد که پاپ، رهبر کاتولیک‌ها، تصمیم گرفت پیشنهاد قبول دین کاتولیک توسط ارامنه و قبول رهبریت پاپ بر کلیسای ارمنی را بپذیرد، به شرط آنکه اروپاییان به ارامنه کمک کنند تا کلیسای ارمنی را تحت سلطه در آورده و همگان را مجاب به پیروی از کلیسای کاتولیک کند. در آن زمان مقر رهبر کلیسای ارامنه در شهر سیس، پایتخت سیلیسیه، جنوب ترکیه قرار داشت. به دنبال ارایه این پیشنهاد، هتوم دوم، پادشاه سیلیسیه، گروهی از درباریان وی و رهبر کلیسای ارامنه، به امید دریافت کمک از اروپاییان آن را پذیرفتند. این تصمیم آن‌ها موجی از مخالفت‌های مراکز مذهبی ارامنه به ویژه در داخل خاک ارمنستان را برانگیخت و اختلافاتی را به وجود آورد.

کلیسای مریم مقدس

جاثلیق آناوارزتسی، عالم بزرگ مسیحی برای دریافت حمایت از مراکز مذهبی ارامنه، هیئت‌هایی را راهیِ دِیرهای تادئوس مقدس یا همان قره کلیسا، داتو، بجنی، گلازور کرد تا اسقف‌های این مراکز از فرامین وی پیروی کنند.

اما این دعوت‌ها نتیجه‌ای نداشت و اکثر مراکز علمی و مذهبی هیچگونه همکاری از خود نشان ندادند تا اینکه اسقف وقت دیر قره کلیسا آن را پذیرفت. وی برادر حاکم وقت ماکو بود و به واسطه‌ی قدرتی که در دست داشت، توانست با اجرای فرمان جاثلیق به موفقیت‌های کوچک و زودگذری در این زمینه دست یابد. قره کلیسا حکم یک پایگاه خوب تبلیغ دین کاتولیک را برای جاثلیق داشت؛ از این رو میسیونرهای پاپ فرانسیس یا همان مبلغان مذهبی از سوی پاپ به این منطقه اعزام شدند تا فعالیت خود را گسترش دهند. استقرار آ‌ن‌ها در دیر با واکنش شدید ارامنه منطقه و مراکز مذهبی مختلف ارامنه ارمنستان مواجه شد و به اختلافات دامن زد. با بروز این تنش‌ها، اسقف زاکاره یا زکریا، مسئول دیر قره کلیسا در سال ۶۷۷ هجری شمسی (۱۲۹۸ میلادی) کار ساختن کلیسایی با عنوان مریم مقدس و ساختمان‌هایی به عنوان مرکز علمی و مذهبی، را آغاز کرد.

درنتیجه ساخت کلیسای زور زور بین سال‌های ۶۹۴ تا ۷۰۳ هجری شمسی (۱۳۱۵ تا ۱۳۲۴ میلادی) تخمین زده می‌شود و توسط اسقف اعظم کلیسای تادئوس مقدس، زکریا از خاندان بزرگ و مالکین آن منطقه، ساخته شده و به صورت مدرسه تعلیمات دینی و فرهنگی و ادبی، زیر نظر اسقف هوانس یرزنقاتسی (یرزنگاتسی) که یکی از مشاهیر ادب و تعلیم و تربیت ارمنیان محسوب می‌شود، اداره می‌شد؛ او در سال ۷۲۰ هجری شمسی (۱۳۴۱ میلادی) مقیم این کلیسا بود، و به این سبب او را زور زورتسی نیز می‌نامند.

بعد از فوت هوانس زور زورتسی در سال ۷۱۷ هجری شمسی (۱۳۳۸ میلادی) این مرکز رونق خود را از دست داد و با نقل مکان میسیونرهای دومینیکن به دیر کرنا در نخجوان دیگر نتوانست به عنوان یک مرکز آموزشی به کار خود ادامه دهد. از این زمان، زور زور تبدیل به یک مرکز مذهبی شد و تا اوایل قرن ۱۷ میلادی و اوج جنگ‌های ایران و عثمانی به فعالیت خود ادامه داد، اما از آن پس متروکه‌ای از آن برجای ماند.

کلیسای مریم مقدس

از سال ۱۳۶۶ خورشیدی که وزارت نیرو به منظور مشروب نمودن اراضی دشت ماکو، پروژه سد بارون را به تصویب رساند و عملیات ساختمانی آن شروع شد، کلیسا در همان نقطه‌ای قرار گرفته بود که دیوار حائل سد نیز می‌بایستی در آنجا ساخته می‌شد و طبق نقشه‌های مصوب، پس از اتمام آن و آبگیری دریاچه، کلیسای مزبور در دریاچه سد غرق می‌شد. در سال ۱۳۶۷ به دلیل آبگیری سد بارون، با همت ارامنه و تخصص کارشناسان ایرانی، کلیسا در مدت ۲۵ روز، با رعایت نکات علمی، سنگ به سنگ، لایه‌های دیوار چینی شماره‌گذاری، پیاده و به محل دیگری با ارتفاع حدود ۱۱۰ متر و به فاصله ۶۰۰ متری آن نقطه، منتقل و بر روی یک برآمدگی صخره‌ای، از نو بنا شد.

این کلیسا صلیبی شکل است و ابعاد بیرونی آن حدودا ۷ در ۵ و ارتفاع آن پس از تجزیه و تحلیل تناسبات پلان و انتقال آن بر نمای ساختمان، ۱۲ متر به دست آمده‌ است. این کلیسا همانند سایر کلیساهای ارمنی که در آن روزگار ساخته می‌شد، با سنگ‌های تراشیده شده در حجم‌های مختلف ساخته شده‌ است. نمای کلیسا بسیار ساده است و فقط اطراف پنجره‌ها و نورگیرها با ستون‌های کاذبی که به قوس جناغی ختم می‌شوند، تزیین شده‌ است. کلیسا به لحاظ معماری مشابه دیگر آثار دیرهای ارامنه است. جبهه داخلی آن دارای چهار طاق با قوس‌های بیضی شکل و چهار نورگیر کوچک درچهار ضلع و گنبدی به صورت عرقچین است.

اهمیت و ارزش کلیسای زور زور باعث شد تا نامش در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شماره ۶۱۵۷ در فهرست آثار ملی ایران قرار گیرد. این اثر در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی) نیز به ثبت جهانی رسید و در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.

کلیسای مریم مقدس

برچسب‌ها کلیسا لوکیشن

دیدگاه  

    تبلیغات