دره مرادبیگ همدان؛ از تبعیدگاه تا گردشگاه

دره مرادبیگ همدان؛ از تبعیدگاه تا گردشگاه

رضا اردو
| چهار شنبه, ۱۶ اسفند ۹۶ ساعت ۱۷:۴۵

دره‌ی مرادبیگ که زمانی تبعیدگاه مبارزان جنبش مشروطه بود، امروزه منزلگاه گردشگران دوست‌دار طبیعت شده است.

منطقه دره مرادبیگ بزر‌گ‌ترین دره‌ی کوهستان الوند است و در فاصله‌ی سه کیلومتری از مرکز همدان در دامنه‌‌ی کوه‌های الوند در جنوب غربی استان همدان واقع شده است. این منطقه از شمال به شهر همدان، از شرق به روستای ابرو تفریجان، از غرب به روستای گنج‌نامه و شهرستانه و از جنوب به کوهستان الوند محدود می‌شود و مساحت آن ۸۰۰ هکتار است. منطقه دره مرادبیگ به صورت شمالی-جنوبی کشیده شده و از سمت غرب و شرق به وسیله‌ی ارتفاعات محدود شده است.

این دره‌ی سبز و خرم، به علت هم‌جواری با شهر، از همان زمان که همدان «هگمتانه» نامیده و دولت ماد تشکیل شد، احتمالا مورد توجه حاکمان قرار گرفت. به نظر می‌آید بنیاد سکونتگاه دره‌ی مرادبیگ با اشراف به چشم‌انداز شهر همدان حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ سال پیش، یعنی مقارن با حکومت ایلخانان مغول برمی‌گردد. بنا به نظر افراد مسن و صاحب‌نظران ساکن این روستا، «مرادبیگ» و دو برادر او به نام‌های «نظربیگ» و «اله‌بیگ» در دوران مزبور در نقاط سه‌گانه‌ای از همدان فعالیت و حکم‌رانی داشته‌اند.

موقعیت دره مرادبیگ روی نقشه

قلعه‌ی بهمن میرزا، از زمان نوادگان فتحعلی‌شاه قاجار و حاکم همدان، در کنار رودخانه‌ی دره‌ی مرادبیگ (الوسجرد) بین خیابان بوعلی فعلی (بین‌النهرین)، کوی کبابیان و کوچه‌ی ذوالریاستین قرار داشته و به عنوان کهن‌دژ در دوران قاجاریه محل حکومت بوده است.

ساختمان معروف دیگر، عمارت بدیع‌الحکما در دره‌ی مرادبیگ، که امروز به نام بلوار شهید مصیب مجیدی نامیده می‌شود، قرار دارد. تاریخ ساخت آن مربوط به اواخر دوران قاجار است و بانی تأسیس آن دکتر مهدی بدیع ملقب به بدیع‌الحکما بود. امامزاده پیر رحمان نیز در دره‌ی مرادبیگ قرار دارد. عارف قزوینی، شاعر نامدار مشروطه‌خواه، در دوران رضاخان به این دره تبعید شد و در بهمن‌ماه ۱۳۱۲ درگذشت.

عمارت بدیع الحکما

عمارت بدیع‌الحکما

از مکان‌های معروف دره مرادبیگ می‌توان به دره گرگ، دره غول، دره حاج احمد (جاحمد)، لژه، شرشرآب/چرچرآب، گوشتخل دره، قلعه/روستا سیلوار، قزله/قزوله رود، حمام خرابه، محمود دره، قرق، کندوخانه، منبع، پیررحمان و دره بهشت اشاره کرد. براساس مصوبه‌ی شورای عالی شهرسازی، مورخ ۴ مهرماه ۱۳۶۷، دره مرادبیگ به محدوده‌ی خدمات شهری افزوده شده و جزو شهر همدان محسوب می‌شود.

مرادبیگ

در این دره، رود «آلوسجرد»،که از آب شدن برف‌ها و آب چشمه‌های فراوان تشکیل می‌شود، مسیری جنوبی-شمالی دارد و در شیبی نسبتا تند جاری است و پس از گذشتن از دره، به سوی شهر روان می‌شود. رودخانه از وسط شهر از سمت جنوب و شرق تپه‌ی هگمتانه می‌گذرد و به زمین‌های شمالی خارج شهر می‌رسد و در اراضی جلگه‌ای شهرستان همدان، با پیوستن رودهای متعدد به آن، سرانجام به رود قره‌چای می‌ریزد.

در همین دره چشمه‌ای از دل کوه می‌جوشد که قسمتی از آب آشامیدنی اهالی روستای دره مرادبیگ را تأمین می‌کند. طبق تحقیقی که اخیرا روی آب رودخانه‌ی مرادبیگ انجام شده، مشخص شده که آب رودخانه حاوی مقادیر قابل توجهی فلزات سنگین نظیر روی، مس، کروم و ... است که نشان می‌دهد آب رودخانه نسبتا آلوده است، پس در مصرف آن بهتر است احتیاط کنید. اختلاف ارتفاعی که نسبت به مرکز شهر همدان دارد سبب خنک‌تر بودن نسبی دمای هوا نسبت به سایر نقاط شهر همدان شده است.

دره مرادبیگ

بیشترین دمای دره در تابستان به ۳۰ درجه و کمترین دما در زمستان به منفی ۱۰ درجه می‌رسد. خاک مناسب و حاصلخیز منطقه و وجود آب شرایط مناسبی از نظر جغرافیایی برای باغداری فراهم آورده است. فعالیت‌های اصلی این منطقه باغبانی، دامداری و صنایع دستی است. مردم منطقه به زبان‌های آذری، فارسی و کردی سخن می‌گویند و اقوام گوناگون با فرهنگ‌های مختلف، به ویژه فارس، ترک، لر و کرد در سراسر منطقه و در کنار هم زندگی می‌کنند. در منطقه دره مرادبیگ تنها ۳٫۳ درصد از جمعیت را مهاجران تشکیل می‌دهند؛ بنابراین پایین بودن سهم مهاجران از کل جمعیت منطقه بیانگر بافت اجتماعی بومی و یکدست منطقه است.

از دیرباز، دره مرادبیگ برای مردم همدان یک مکان تفریحی برای گذران اوقات فراغت بوده و جاذبه‌های طبیعی و تاریخی روستا و کوهپایه‌های الوند در برنامه‌ریزی گردشگری اهمیت بسیار داشته است. بهترین مسیر پیاده‌روی پیشنهادی در این منطقه، مسیر ۸ کیلومتری دره مرادبیگ تا چشمه‌ی فرشه در منطقه‌ی ییلاقی همدان است. در سال‌های اخیر، تحولات زیادی در ساختار اقتصادی، اجتماعی و محیطی پدید آمده و توسعه‌ی گردشگری آن را با کالبدی شهرگونه تضعیف کرده است.

دره مرادبیگ

عکس از صفحه photograph_dh

از نظر گردشگران، چشم‌انداز بی‌نظیر دو طرف دره‌ی مرادبیگ بزرگ‌ترین جاذبه‌ی منطقه و مهم‌ترین نقطه قوت آن است. گرچه شورای شهر همدان در سال ۹۳ خبر داد که قرار است به مالکانی که قصد بازسازی بناهای خود را دارند، تخفیف و امتیازهای ویژه داده شود، اما به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی جامعی برای بهره‌برداری از این جاذبه‌ی طبیعی وجود ندارد. با این حال گردشگران از نقاط مختلف استان برای برخورداری از چشم‌اندازهای طبیعی آن به دره می‌آیند. نبود برنامه‌ریزی جامع موجب تخریب باغ‌ها و تغییر کاربری آن‌ها شده و گردشگران از این بابت نگران به هم خوردن فضای بکر دره هستند.

امکان اردو و اسکان موقت هم در آنجا وجود ندارد. اگر جمعه‌ها به دره‌ی مرادبیگ می‌روید بهتر است از تاکسی یا اتوبوس استفاده کنید؛ زیرا بخاطر شیب زیاد زمین جای پارک کمی در آنجا پیدا می‌شود.

برچسب دره‌ی مرادبیگ در اینستاگرام هم ایجاد شده است و با آن برچسب می‌توانید عکس‌های بیشتری از این دره‌ی زیبا را ببینید.

منبع اعتصام، ایرج، ۱۳۹۵، «بازنمایی هویت مکانی روستاهای حومه‌ای در طرح‌های توسعه روستایی (مطالعه موردی: روستای دره مرادبیگ شهرستان همدان)، پژوهش‌های روستایی، سال هفتم، شماره ۴ باشگاه خبرنگاران بیگ، فرزین، ۱۳۹۲، تدوین چارچوب طراحی در عرصه واسط شهر و روستا، نمونه موردی: شهر همدان و روستای دره‌مرادبیگ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ثروتی، محمدرضا و الهام کزازی، ۱۳۸۵، «ژئوتوریسم و فرصت‌های برنامه‌ریزی آن در استان همدان»، فضای جغرافیایی، شماره ۱۶ غلامیان، رضا، ۱۳۸۸، «تقویم تاریخ شعر»، شعر، شماره ۶۸ قدک‌چی، اسماعیل، ۱۳۸۷، «درآمدی بر نقش تاریخی محلات»، فرهنگ مردم، شماره ۲۶ گروسین، ه.، ۱۳۸۳، جغرافیای تاریخی و زیستگاه‌های دره‌ای الوند، همدان، شهر اندیشه خبرگزاری مهر هاتفی شجاع، سمیه، ۱۳۹۶، «نقش طبیعت‌گردی در توسعه پایدار روستای دره مرادبیگ همدان با استفاده از مدل تحلیل سوات»، روستا و توسعه، شماره ۲ همگردی یاریاب، ب.، ۱۳۹۰، طرح مرمت و احیای عمارت بدیع‌الحکمای همدان، پایان‌نامه کارشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان Sobhanardakani, Soheil, Mehrnaz Ghoochian & Lobat Taghavi, 2016, “Assessment of Heavy Metal Contamination in Surface Sediment of the Darreh-Morad Beyg River, Iran J Health Sci, 4(3), pp. 22-34 Wikiloc Worldweatheronline
برچسب‌ها دره همدان

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تبلیغات