چهارطاقی تیموری شیروان، بنای آرامگاهی از معماری ایران

چهارطاقی تیموری شیروان، بنای آرامگاهی از معماری ایران

زهرا  آذرنیوش
| دوشنبه, ۳۰ بهمن ۹۶ ساعت ۱۰:۰۰

بنای چهارطاقی عصر تیموری یکی از آثار معماری خاص و جاذبه‌های به جای مانده در شهر شیروان در خراسان شمالی است که هر ساله گرشگران زیادی را به سمت خود جذب می‌کند.

بناهای چهارطاقی نوع خاصی از معماری اصیل ایران است که سابقه آن به دوره اساطیری می‌رسد. آتشکده فریدون به نام بردسوره در بخارا، که در کتاب مسعودی از آن نام برده شده، یکی از بناهای چهارطاقی باستانی است. در دوره تاریخی نیز بنای نوبهار بلخ از آثاری است که سابقه آن به دوره اشکانی می‌رسد و با معماری چهارتاقی ساخته شده است. در بین بناهای دوره ساسانی نیز بناهایی از این دست دیده می‌شود. اما کهن‌ترین آرامگاه چهارتاقی مربوط به خاندان سامانی در بخارا است. در این نوشتار ،آرامگاه چهارطاقی شهر شیروان در خراسان شمالی را که یک جاذبه تاریخی اصیل است، به گردشگران، معرفی می‌کنیم.

ارامگاه چهارطاقی

شیروان

شیروان، از شهرهای خراسان شمالی است که ازشمال به ترکمنستان، از جنوب به اسفراین، از شرق به فاروج و از غرب به بجنورد منتهی می‌شود. شیروان از شهرهای مرتفع خراسان است. شهر دارای آب و هوایی معتدل در تابستان و سرد در زمستان است. نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامن شمالی شیرکوه مشاهده می‌شود و به رسم دیرین که بسیاری از شهرها را به یکی از پادشاهان نسبت می‌دادند، منسوب به انوشیروان است.

شیروان

مقبره چهارطاقی تیموری

بنای چهارطاقی تیموری یک بنای ۸ ضلعی است که شباهت بسیاری به یک مقبره دارد. بسیاری براین عقیده‌اند که مقبره مربوط به امیرتیمور بوده است و علت این امر را تاریخی می‌دانند که در سنگ نوشته قبر آمده که سال ۷۵۸ هجری قمری یعنی دوره حاکمیت تیمور را نشان می‌دهد. بنای چهارطاقی دارای سنگ قبری سیاه رنگ و ساده است. نوشته روی سنگ قبر از بین رفته و تنها به سختی می‌توان نام عید خواجه را از آن خواند. با رجوع به منابع تاریخی عصر تیموری مشخص می‌شود که عیدخواجه نام یکی از بزرگان و سرداران دوره تیموری است. طبق سند، به نظر می‌رسد که مقبره چهارطاقی مربوط به عیدخواجه است. به‌طور کلی بنا دارای تاریخ مشخصی نیست و نظرات در مورد آن متفاوت است. بنای چهارطاقی دارای سردابه‌ای است که در عمق ۱٫۵ متری از سطح فعلی زمین است. چون ساخت سردابه‌ها در دوره ایلخانان بیشتر گزارش شده است؛ برخی براین عقیده‌اند که بنا ممکن است در دوره ایلخانان ساخته شده باشد.

مقبره عید خواجه

موقعیت مقبره

مقبره چهارطاقی در ۶ کیلومتری شهر شیروان و ۳ کیلومتری جاده آسفالته، در مجاورت روستای زیارت قرار دارد و در قسمت شمال شرقی مقبره امام‌زاده حمزه رضا قرار گرفته است. مقبره تیموری شیروان، در زیر، دارای نقب‌هایی به طرفین است که این نقب‌ها وسعت بسیاری را در برمی‌گیرد.

معماری مقبره

آرامگاه چهارطاقی به‌صورت ۸ ضلعی، از خشت ساخته شده و با چوب مستحکم شده است. بنا از بیرون دارای طاق نماهایی است که پوشش جناقی دارند و با آجرچینی خفته راسته در قسمت ساقه گنبد تزیین شده‌اند. درهای ورودی بنا بسیار بزرگ هستند و هر کدام در حدود ۲ متر ارتفاع دارند. برای زیر و روی درها، نورگیری به عرض خود درها تعبیه شده است. مقبره همچنین دارای گنبدی است که ارتفاع آن از قسمت فوقانی ۲٫۵ متر و ارتفاع آن تا زیر گنبد ۴٫۲۸ است. تصویر زیر نمایی از مشبک پنجره‌های آرامگاه را نشان می‌دهد.

پنجره بنای چهارطاقی

برای تزیین فضای درون بنا، در ساقه گنبد آجر به‌صورت عمودی و افقی به کار رفته و بدنه خارجی گنبد نیز با روش آجر چینی دو رجه ساخته شده است. قسمت داخلی بنا به‌صورت چهارگوشه است. فضای درون بنا از پوشش گچ است و تقاطع اضلاع آن از گچبری و بالای سردر، دور تا دور به رنگ فیروزه‌ا‌ی گچ‌بری و کتیبهنویسی شده است.

گچ بری ارامگاه چهاطاقی تیموری

امروزه بیشتر قسمت‌های کتیبه‌ها از بین رفته‌اند. بنا در سال ۱۳۵۶  یکبار مرمت شده و این مرمت به شکل بنا بسیار آسیب‌زده است. همچنین در سال‌های ۸۶ و ۸۸ نیز تعمیراتی برای مقابله با ریزش در آن صورت گرفت. بنا در سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی قرار گرفت.

بنای چهارطاقی

این بنا یکی از بناها و آثار تاریخی و معماری شهر شیروان در خراسان شمالی است که هر ساله گردشگران بسیاری از ان دیدن می‌کنند.

دیدگاه  

    تبلیغات