موزه بانک ملی ایران: گشت و گذاری در دنیای پول و حساب (قسمت دوم)

موزه بانک ملی ایران: گشت و گذاری در دنیای پول و حساب (قسمت دوم)

پریسا  مرتضوی
| یکشنبه, ۱۳ اسفند ۹۶ ساعت ۱۷:۴۵

ساختمان صندوق پس‌انداز بانک ملی امروز به موزه تبدیل شده و هر چه از ابتدای تأسیس بانک ملی در شعبه‌های آن به کار رفته یا به مجموعه آن اهدا شده حالا در فضای موزه‌ای این ساختمان به معرض دید گذاشته شده است.

مقاله‌ی مرتبط:

در موزه بانک ملی ایران نمونه‌هایی از نخستین دفترچه‌های حساب پس‌انداز بانک وجود دارد. جدول هر صفحه عنوان‌هایی همچون «تاریخ»، «مبلغ رقومی»، «داین»، «مدیون» و «مبلغ تحریری» دارد. عمر یکی از دفترچه‌ها ۸۸ سال است و عدد درج شده زیر عنوان تاریخ، به روز هفدهم شهریور سال ۱۳۰۸ باز می‌گردد. مشتری در آن روز مبلغ ۱۵۰ قران در بانک سپرده‌گذاری کرده و در محل درج امضا خطوطی نسبتا محو از او به یادگار مانده است. بانک ملی در آن روزها با درج اطلاعاتی در دفترچه حساب مشتری‌ها را از حقوق و مسئولیت‌های‌شان آگاه کرده است. هشدارهایی که به مشتری می‌گویند کتابچه وجوه باید محفوظ بمانند چون بانک ارائه‌دهنده کتابچه را صاحب مطلق آن می‌داند. ذکر این نکات در نبود سیستم الکترونیک شناسایی مشتری، منطقی به نظر می‌رسیده البته بانک در بخشی هم یادآور شده که حق رسیدگی و تحقیقات را برای خود محفوظ باقی گذاشته است.

موزه بانک ملی

دسته چک‌های بانک ملی این طور که نمونه‌های موجود در موزه نشان می‌دهند در دهه ۲۰ در قطع بزرگ تهیه می‌شده‌اند. در مقابل قسمتی از چک که مبلغ حساب درج می‌شده، کلمه «قرآن» به چشم می‌خورد. تاریخ این چک‌ها حوالی سال‌های ۱۳۱۰ دور می‌زند. در کنار آن‌ها اساسنامه بانک ملی و سررسیدی که بانک در سال ۱۳۱۹ چاپ کرده است، موجود است. آلبوم نمونه اسکناس‌های دوره پهلوی اول، اسکناس‌هایی را روی برگه‌های مقوایی آلبوم به نمایش در آورده که در نگاه اول، کوچک‌تر از اسکناس‌های معمول به نظر می‌آیند. اما قرارگیری اسکناس‌ها در ویترین شیشه‌ای این امکان را نمی‌دهد که اندازه دقیق آ‌ن‌ها ارزیابی شود. با این حال از فاصله چند وجبی با اسکناس‌ها می‌توان تخمین زد قطع آن‌ها کمی بزرگ‌تر از کف دست، شاید به اندازه یک بند کوتاه انگشت باشد.

موزه بانک ملی

 در دهه ۳۰ و ۴۰ گاهی برای کسانی که از داشتن دسته چک محروم بودند ضمانت بازپرداخت وام کار مشکلی بود. در این میان، بانک کارگشایی باید مانند ناجی وارد عمل شده باشد؛ چرا که با پذیرفتن و قیمت‌گذاری روی اثاثیه و جواهرات در ازای آن‌ها به مشتریان خود وام پرداخت می‌کرده است. نمونه فرمی که روال کاری بانک کارگشایی را نشان می‌دهد در ویترین بخش شمالی ساختمان موزه موجود است. یک جدول بزرگ بخش عمده فرم را اشغال کرده تا مشخص کند اشیایی که به گرو پذیرفته می‌شوند چه چیزهایی هستند، اما تمام مندرجات فرم در همین قسمت درج نمی‌شده‌اند. فرم بانک کارگشایی بخشی را هم به ورود و خروج شی گرو گذاشته، اختصاص داده بود. مبلغ وام، «حق‌الحفاظه» و «بیمه» در بخش انتهایی فرم مشخص می‌شده و بعد از پایان کار، از فرم جدا می‌شده است. حالا بعد از گذشت پنجاه و چند سال از به کارگیری این فرم، در نمونه موجود یک مشتری مشخص است که او جفت گوشواره‌های ملیله‌اش را با تزیینات یاقوت به گرو بانک گذاشته اما ظاهرا مبلغ بیشتری نیاز پیدا کرده و ردیف بعد نام النگوهای بادامی را به فرم او اضافه کرده است. او با گرو گذاشتن ۱۳ گرم جواهر، ۵۰۰ ریال وام دریافت کرده و مهلتی که برای بازپرداخت وام به او داده‌اند، ۱۴ ماه مقرر شده است.

موزه بانک ملی

بخش ابتدایی سالن شمالی موزه به نمایش سکه‌های دوران مختلف ایران اختصاص داده شده است. زیر ویترین‌های زاویه‌داری که سمت نگاه بازدیدکنندگان صورت گردانده‌اند، ردیف سکه‌های ریز و درشتی چیده شده که برای دیدن نقوش روی آن‌ها گاهی نیازی به چشم مسلح است. به همین خاطر، ذره‌بینی روی شیشه ویترین کار گذاشته‌اند تا بازدیدکنندگان به دلخواه خود آن را روی سکه‌ها حرکت دهند و نقش سکه ها را در حالت درشت نمایی شده ببینند. سکه‌ها از همان ویترین اولیه تغییرات قابل توجهی را تجربه کرده‌اند. مدام ریز یا درشت شده‌اند. در بعضی موارد امکانات تولید این سکه‌ها آنقدر ابتدایی بود که حتی نتوانسته‌اند یک سکه متقارن ضرب کنند. حالا با دیدن همین سکه‌ها از فاصله یک متری، طوری به نظر می‌آیند انگار که دندان‌های تیزی کناره‌های فلزی آن‌ها را جویده باشد یا در گذر روزگار، زیر پای یک شی سنگین جا مانده و فرورفتگی پیدا کرده باشند.

با این حال ریزه‌کاری‌های هر سکه قابل توجه است. سکه‌های دوران قجر، پادشاهان قاجار را با کلاه و سبیلی از بناگوش در رفته تصویر کرده‌اند. ساسانی‌ها نیمرخی ریش‌دار از پادشاه خود را روی سکه‌ها نقش کرده‌اند. جزییات لباس و حتی گوشواره پادشاه تاجدار روی سکه‌ها پیدا است. طرح سکه‌های کوچکی که به سختی اندازه نخود می‌شوند، وضوح زیادی ندارند. با دقت زیاد می‌توان نقش مردانی با ریش و سربند را روی آن‌ها یافت، اما مردان شکارچی نقش شده روی برخی سکه‌ها حرکات قابل تشخیص‌تری دارند. روی برخی سکه‌ها مردان زره‌پوشی نقش شده که نیمرخ زیبا و موهای فرخورده دارند.

سالن میانی موزه با آن سقف بلند و نورگیرهایی که اشعه آفتاب را پیروزمندانه به داخل بنا می‌کشند، محل مورد علاقه بازدیدکنندگان برای تهیه عکس یادگاری در کنار ویترین‌ها و اشیا گران‌قیمت داخل آن‌ها است.

قیچی مراسم افتتاح ساختمان صندوق پس‌انداز بانک ملی برق طلایی و چشمگیری دارد. شرکت سینگر ساخت این قیچی طلایی رنگ را به عهده گرفته بود. حالا این قیچی در نزدیکی کمربند طلایی که با تکنیک ملیله‌کاری تزیین شده به نمایش در آمده است.

در میانه مسیر، ساختمان صندوق پس‌انداز بانک ملی، روی پایه‌ای سبز رنگ نصب شده است. دیواره‌ها و سقف طلایی ماکت زیر نور برق می‌زنند و پایه «مالاکیت» و «لاجورد» ماکت با تغییر مکان رگه‌های جدیدی از زیبایی خود را به نمایش می گذارد. آنطور که در کنار این ماکت درج شده، کار ساخت آن در سال ۱۳۱۵ در لندن به پایان رسیده است.

موزه بانک ملی

انتهای سالن میانی موزه، یک جام بلند قد ایستاده که یک سر و گردن بیشتر از قد آدم ارتفاع دارد. بر لبه‌های این جام بلند مصرع‌های شعر حکاکی شده و بدنه آن با هنر قلم‌زنی تزیین شده است. این جام «سنگاب» خوانده می‌شود و ۱۲ پرده از زندگی حضرت یوسف روی آن قلمزنی شده است

انتهای سالن میانی موزه، یک جام بلند قد ایستاده که یک سر و گردن بیشتر از قد آدم ارتفاع دارد. بر لبه‌های این جام بلند مصرع‌های شعر حکاکی شده و بدنه آن با هنر قلم‌زنی تزیین شده است. این جام «سنگاب» خوانده می‌شود و ۱۲ پرده از زندگی حضرت یوسف روی آن قلمزنی شده است.

راهروی پشتی این جام را دیواره‌ای پوشیده از تابلوهای نقاشی تشکیل داده است. شمایل شاهزاده‌های قجر، نقش گل و پرنده و تصویر لطفعلی خان زند در شکارگاه جزء تصاویری است که میان این تابلوها یافت می‌شود.

 بخش شمالی همین راهرو به قسمت شمالی ساختمان متصل می‌شود جایی که ویترین‌های مملو از نشان و تمبرهای چاپ شده در سالگردهای مختلف تأسیس بانک ملی در آن ردیف شده‌اند. در همین بخش آلبوم سکه‌ها و نشان‌های طلایی که به مناسبت سال‌های تأسیس بانک ملی تولید و ضرب شده‌اند در ویترین‌ها گردآوری شده‌اند. ماشین‌های تحویلداری دهه ۵۰ جزء اشیای دیگر موزه‌ای هستند. اطلاعات درج شده زیر آن‌ها می‌گوید که از پلاستیک و فلز ساخته شده‌اند، اما نمونه بلیت‌های اعانه ملی در دهه ۵۰ که در ویترین کناری همین ماشین یافت می‌شود، بازدیدکنندگان مسن‌تر موزه را به سمت خود جلب می‌کنند.

موزه بانک ملی

بخش جنوبی ساختمان موزه به نمایش ظروف و هدایایی اختصاص داده شده که به مناسبت سال‌های تأسیس بانک ملی به آن اهدا شده‌اند. در بخش‌های جداگانه‌ای که برای نمایش این هدایا در نظر گرفته شده، می‌توان ساعت‌های برنزی، سربی یا مرمری را پیدا کرد که عقربه‌هایشان روی ساعتی در سال‌های دور متوقف مانده‌اند. در سایه پرده‌های آویخته و کرم رنگ این بخش از موزه، گلدان‌های قلم‌زنی ایستاده‌اند که اهدایی بانک بازرگانی به بانک ملی بوده‌اند اما بقیه اشیا مانند ظروف نقاشی لعابی، گلدان‌های مینا، شمعدان‌های برنز و کریستال، سینی‌های نقره، قدح‌های چینی و نشان طلا و نقره با نقش سالگرد تأسیس بانک ملی روی بعضی از آن‌ها اهدایی کشورهایی همچون فرانسه، ژاپن، چین، آمریکا و آلمان بوده است.

 نشانی موزه بانک ملی ایران: تهران، خیابان فردوسی جنوبی، بالاتر از خیابان سرهنگ سخائی، پلاک ۱۳۴

ساعات کار: شنبه تا چهارشنبه به جز ایام تعطیل ساعت ۱۳ الی ۱۷  بازدید برای عموم آزاد و رایگان است.

 تلفن : ۶۰۹۹۴۰۳۳_۰۲۱

 

دیدگاه  

    تبلیغات