ارگ انار، بنایی تاریخی در مرکز شهرستان کهن انار

ارگ انار، بنایی تاریخی در مرکز شهرستان کهن انار

بهاره غنچه
| پنجشنبه, ۱۴ دی ۹۶ ساعت ۱۹:۱۵

ارگ انار بنایی تاریخی از دوران ساسانیان است که در طی تاریخ مورد بی‌مهری قرار گرفته و هم‌اکنون محل تجمع معتادان و کارتن‌خواب‌ها است.

از دوران پیش از اسلام در اسناد تاریخی و حتی افسانه‌ها بارها به استان کرمان اشاره شده و مورد توجه پادشاهان بسیاری بوده است. استان کرمان به دلیل اهمیتی که در ایران داشته در برهه‌هایی از زمان به عنوان پایتخت ایران نیز مطرح بوده‌ است. کرمان از استان‌های مهم و تاریخی کشور به حساب می‌آید. این استان مرکز جنوب‌ شرق کشور است و به نوعی مرجع صنعتی، فرهنگی، سیاسی، کشاورزی دانشگاهی و علمی، مذهبی و سایر شاخص‌ها در میان استان‌های منطقه جنوب شرق کشور است. استان کرمان همچنین بیش از ۶۶۰ اثر ملی ثبت شده دارد و از استان‌های تاریخی ایران است. کرمان به دلیل موقعیت خاص تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی خود همیشه به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری و توریستی ایران مطرح بوده و همه ساله میزبان تعداد فراوانی از گردشگران داخلی و خارجی است. شهرستان انار یکی از شهرستان‌های تابعه استان کرمان است. این شهرستان جاذبه‌های تاریخی و طبیعی بسیاری دارد و از شهرستان‌های مهم گردشگری استان کرمان محسوب می‌شود که جاذبه‌ی تاریخی ارگ انار را در خود جای داده است.

ارگ انار

شهرستان انار در شمال استان کرمان قرار دارد. این شهر که در گذشته آبان نام داشته، زرتشت‌نشین بوده است و پس از حمله اعراب به علت وجود آتشکده، به آن نام نار (آتش) دادند که به مرور الف زینت به اول آن اضافه شد و به انار تبدیل شد. در مرکز این شهر کهن یک ارگ تاریخی قرار دارد. ارگ تاریخی انار بین خیابان‌های رازی (ابن سینای سابق) از شمال شرقی، خیابان نواب از جنوب شرقی، خیابان شهید قدیری (رازی سابق) در جنوب غربی و از شمال غربی به فضای سبز محدود شده است.

تاریخ احداث این بنا بر اساس گزارش ثبتی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران به دوره‌های پیش از اسلام باز می‌گردد. علیرضا جعفری زند، باستان‌شناس و استاد دانشگاه درباره پیشینه ارگ انار به روزنامه شرق گفته است:

این بنا در دوره ساسانی شکل گرفته و در دوره اسلامی تکمیل شده است، یعنی مجموعه‌ای از دوران‌های مختلف را در خودش دارد. ممکن است در کاوش‌ها و لایه‌نگاری‌ها، لایه‌های اشکانی یا قدیمی‌تر نیز در این ارگ یافت شود. قبل از مرمت، در این ارگ، آثار سفال‌هایی مشاهده شد که نشان می‌دهد این بنا پیشینه قبل از اسلام دارد و در این مورد اصلا شکی نیست؛ اگرچه این بنا در دوره‌های اسلامی چندین‌بار مرمت شده است. خشت‌های قطور ۴۰ در ۴۰ برخی فضاها به دوره ساسانی مربوط است، قلعه ارگ انار دارای چندین کوچه زیرزمینی است، باید در گمانه‌زنی‌های باستان‌شناسی مشخص شود که آیا واقعا این کوچه‌ها متعلق به ارگ هستند یا متعلق به لایه کهن‌تری که این ارگ روی آن ساخته شده است.

ارگ انار

ارگ انار به نام قلعه انار نیز نامیده می‌شود. درحقیقت ارگ در لغت به معنی قلعه کوچک درمیان قلعه بزرگ است که دارای برج و بارو باشد. در واقع می‌توان چنین گفت که ارگ‌ها، قلعه‌های کوچک و مستحکمی بودند که در درون شهر یا درون قلعه‌های بزرگ‌تر ساخته می‌شدند و به عنوان مقر فرمانروایان ایالت‌ها و پادشاهان بوده است که به همراه درباریان و خدم و حشم خود در آن ساکن می‌شدند و به اداره امور مملکتی می‌پرداختند، البته ارگ‌ها معمولا در زمان حمله و هجوم‌های نظامی، مکانی امن برای حفظ جان مردم بوده‌اند. در لوح ثبتی اثر، نام آن قلعه انار قید شده است نه ارگ انار. مردم محلی نیز آن را به نام قلعه انار می‌خوانند.

این ارگ در دوره صفویه بازسازی شده و مورد استفاده مجدد قرار گرفته است. بناهای داخلی این ارگ حدود ۲۵ سال پیش سالم بوده است، به خصوص اتاق‌های دو طبقه آن که کاملا قابل استفاده بوده‌اند، اما یک عضو سپاه پاسداران در نخستین سال‌های پس از انقلاب در سال ۱۳۵۷ ایران با ورود به این ارگ بخش زیادی از ساختمان‌های داخلی آن را به این دلیل که محل فساد بوده‌اند، تخریب کرده است. ارگ انار در سال ۱۳۶۰ به دست امام جمعه وقت نیز تخریب ارزشی شد، چرا که این قلعه محل تجمع معتادان و قماربازان است. هم‌اکنون نیز قلعه ارگ انار به محل اسکان معتادان و کارتن‌خواب‌ها تبدیل شده است و گه‌گاهی هم تبدیل به پیست موتورسواران می‌شود.

ارگ انار

امکان بازدید از این قلعه تاریخی فراهم است اما این قلعه هیچ نگهبان یا راهنمایی ندارد و از آن حفاظتی نمی‌شود

پلان ارگ به شکل مستطیل طراحی شده که در جهت شرق به غرب کشیده شده است. مساحت این ارگ ۱۱ هزار و ۱۷۹ متر مربع است. این پلان مستطیل شکل بر روی تپه‌ای واقع شده که توسط شش برج و بارو، محصور شده است. این ارگ متشکل از فضاهای یک طبقه و دو طبقه‌ای است که فضاهای یک طبقه عمدتا در حاشیه ارگ قرار گرفته‌اند و دارای کاربری خدماتی و مسکونی بوده‌اند و در واقع بخش عامه‌نشین آن محسوب می‌شود که شامل فضاهای خدماتی نظیر اصطبل‌ها، طویله‌ها و همچنین محل سکونت مردم عادی و خدم و حشم بوده است. بناهای دو طبقه که در مرکز ارگ واقع شده‌اند مقر حکومتی و مرکز سیاسی ارگ محسوب می‌شود که کاوش‌های باستان‌شناسی می‌تواند در بررسی دقیق نوع نقشه، معرفی فضاها، عناصر تشکیل دهنده و نحوه استقرار آن‌ها در مجموعه کمک شایانی کند. ورودی ضلع شمالی این ارگ که بین دو برج قرار گرفته، در اثر تخریب در ابتدای انقلاب ایجاد شده است. ورودی اصلی در ضلع جنوبی قلعه در خیابان رازی قرار دارد .

ارگ انار

عکس :فاطمه علی اصغر

مردم محلی گفته‌اند که در دوران پیش از انقلاب، چندین بار هلی‌کوپتر‌هایی که حامل شهروندان آمریکایی بود، به انار آمدند و قلعه انار را مورد بازدید قرار دادند. مردم محلی بر این باورند که در ارگ انار سکه‌های طلا وجود دارد، هنوز هم آثار حفاری غیرمجاز در ارگ انار مشاهده می‌شود با اینحال این ارگ مورد فعالیت‌های پژوهشی نظیر کاوش‌ها و حفاری‌های باستان‌شناسانه قرار نگرفته است.

ارگ انار

این ارگ به شماره ۳۰۳۴۳ در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت ملی رسیده است با اینحال این مکان همچنان مورد استفاده معتادان است و توسط این افراد حفاری‌های انجام شده است تا بتوانند به اتاق‌های داخل قلعه دسترسی داشته باشند. در کنار قلعه نیز ساخت و سازهایی انجام شده و پارکی ایجاد شده است که سلامت قلعه را به خطر می‌اندازد. بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس نیز تصمیم داشت که در حریم این ارگ، آرامگاه شهید گمنام بسازد. این تصمیم با واکنش فعالان میراث فرهنگی مواجه شد. فعالان میراث فرهنگی معتقدند احداث آرامگاه ۱۵ متری در ۱۰۰ متری این ارگ ساسانی که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است، حریم حفاظتی و بصری آن را به خطر می‌اندازد.



برچسب‌ها کرمان ارگ

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تورهای برگزیده

    تورهای برگزیده

    تبلیغات