گستره جهانی نوروز: از چین تا خاورمیانه

گستره جهانی نوروز: از چین تا خاورمیانه

سعیده خلیلی‌صفا
| یکشنبه, ۳ فروردین ۹۹ ساعت ۱۴:۰۰

جشن باستانی نوروز از دیرباز تاکنون به مناسبت نو شدن طبیعت در ایران جشن گرفته می‌شود؛ ولی این مناسبت محدود به ایران نبوده و در بسیاری از کشورهای دیگر نیز جشن نوروز در نخستین روز بهار برپا می‌شود.

در تقویم شمسی، نوروز به نخستین روز فصل بهار و حلول سال جدید اطلاق می‌شود که در تقویم جهانی مصادف با بیست و یکم ماه مارس است. در واقع، در لحظه تحویل سال جدید، بر اساس تحویل خورشید به برج حمل یا به عبارت دیگر نقطه اعتدال بهاری است.

این پدیده نوگرایی در طبیعت از هزاران سال پیش تاکنون در فرهنگ‌ها و جوامع مختلفی به پاسداشت جوان شدن طبیعت به جشن و سرور گرامی داشته می‌شود. در این رابطه، گفتنی است تا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی جشن نوروز فقط در ایران به‌صورت رسمی برپا می‌شد، ولی پس از استقلال کشورهای این حوزه نوروز در این کشورها نیز به‌عنوان جشن رسمی هر ساله برگزار می‌شود. همچنین از سال ۲۰۱۰ میلادی جشن ۳ هزار ساله نوروز از طرف سازمان ملل در تقویم جهانی به رسمیت شناخته شده و پیش‌تر نیز - در دوم اکتبر سال ۲۰۰۹ - در فهرست میراث معنوی یونسکو به ثبت رسید.

نوروز در آسیا

در حال حاضر، نوروز در ایران و ایرانیان حاضر در اقصی نقاط جهان جشن گرفته می‌شود. ولی در این میان کشورهای دیگری از جمله افغانستان، آذربایجان، گرجستان، کوزوو، قرقیزستان، کردستان عراق، مغولستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان، چین و شبه قاره هند به‌صورت رسمی جشن آغاز بهار را برگزار می‌کنند.

نوروز در ایران

نوروز در آسیا

نوروز در تقویم ایران مهم‌ترین تعطیل سالانه محسوب می‌شود. ازاین‌رو، آمادگی برای نوروز از یک ماه قبل – اسفند – با خانه تکانی و خرید برای سال جدید آغاز می‌شود. البته این دوران نیز توام با شادی و سرور است؛ زیرا حاجی فیروز – نگهبان آتش در آیین زرتشت باستان – با صورتی سیاه و لباسی قرمز با زدن دایره و خواندن سرودهای شاد مردم را همراهی می‌کند.

در آخرین سه‌شنبه سال نیز مراسمی به نام چهارشنبه سوری با فرارسیدن عصر و تاریکی هوا برپا می‌شود که در آن مردم با پریدن از روی آتش در کوچه و خیابان‌ شعری با این مضمون را زمزمه می‌کنند:

زردی من از تو                  سرخی تو از من

نوروز در آسیا

این مراسم ریشه در آیین زرتشت داشته و مفهوم آن پشت سر گذاشتن تاریکی و بدی‌ها است. از جمله سایر مراسم شب چهارشنبه سوری صرف «آجیل مشکل گشا» به‌عنوان نمادی از شکرگزاری به خاطر نعمت‌ها و شادی‌ها در سال گذشته و پشت سر گذاشتن بدی‌ها در سال جدید است. علاوه بر این، کودکان در کوچه‌ها و خیابان‌ها به در منازل رفته و درخواست هدیه و تنقلات می‌کنند.

البته رسوم قدیمی دیگری مانند شکستن کوزه، فالگوش، قاشق‌زنی و گره‌گشا در گذشته رایج بوده‌اند که متاسفانه امروزه کم‌رنگ شده‌اند. همچنین، زیارت اهل قبور در پایان سال از جمله مراسم روزهای پایانی سال در ایران است.

نوروز در آسیا

در روز سال تحویل سفره‌های هفت سین در جایجای شهرها و خانه‌های مردم برپا می‌شوند و مردم در کنار اعضای خانواده خود و در پای سفره به انتظار حلول سال جدید می‌نشینند. اجزای این سفره متشکل از هفت عنصری ایت که با حرف «سین» شروع می‌شوند؛

  • سبزه: نماد سرسبزی، شادی و رویش دوباره
  • سمنو: نماد فراوانی
  • سنجد: نماد ثبات و استحکام
  • سیر: نماد سلامتی
  • سیب: نماد زیبایی و عشق
  • سماق: نماد صبر
  • سرکه: نماد پیشرفت و تحول

البته به جز این هفت مورد، اجرای دیگری مانند سکه (نماد ثروت)، شمع (نماد روشنی و طلوع خورشید)، آیینه (نماد پاکی و صداقت)، گلاب (نماد پاکی)، قرآن، شاهنامه یا دیوان حافظ و تخم‌مرغ‌‌های رنگی به تعداد اعضای خانواده (نماد باروری) نیز در سفره هفت سین قرار می‌گیرند.

پس از تحویل سال و در طول ایام نوروز مردم به دیدار بستگان و آشنایان خود می‌روند که به اصطلاح «عید دیدنی» نامیده می‌شود. در این مراسم صاحب‌خانه با تنقلاتی مانند آجیل، نان نخودچی، باقلوا و ... از مهمانان خود پذیرایی می‌کند.

از جمله سایر غذاها و خوراکی‌های ویژه ایام نوروز می‌توان به آش رشته، سبزی پلو ماهی، رشته پلو، کوکو سبزی، دلمه برگ، نان برنجی و نقل اشاره کرد.

نوروز در آسیا

آخرین روز تعطیلات نوروز – سیزدهم فروردین – روز طبیعت نام دارد، که در این روز مردم به دامن طبیعت رفته و با برگزاری پیک‌نیک نحسی سیزدهم فروردین را به در می‌کنند. در پایان این روز سبزه‌های هفت سین را به نیت برآورده شدن آرزوهای خود در سال جدید گره زده و در آب روان رها می‌کنند. یکی دیگر از عادت‌های رایج در این روز «دروغ سیزده» نام دارد.

نوروز در آذربایجان

نوروز در آسیا

پس از ایران، آذربایجان دومین کشوری است که جشن نوروز را به‌صورت رسمی و به‌مدت ۷ روز برگزار می‌کند. همچنین آداب‌ورسوم برگزاری نوروز در این دو کشور بسیار مشابه است و در آذربایجان نیز پیش از نوروز کارهایی مانند خانه تکانی، خرید رخت و لباس نو، درختکاری، تهیه شیرینی‌جات و ... انجام می‌شود. در واقع، مردم آذربایجان از یک ماه قبل به استقبال نوروز می‌روند و چهار سه‌شنبه آخر سال هریک به نام یکی از عناصر اربعه – باد، خاک، خاک و آتش – نامیده می‌شود.

در آذربایجان نیز نوروز جشنی خانوادگی است که در آن کلیه اقوام و دوستان در کنار هم جمع شده و ضمن رقص و پایکوبی به صرف خوراکی‌ها و تنقلات ویژه نوروز نظیر شکر بورا، باقلوا و... می پردازند.

علاوه بر ایران و آذربایجان به‌عنوان مهم‌ترین کشورهای برگزارکننده جشن باستانی نوروز کشورهای دیگری در حوزه قفقاز، شبه قاره هند و حتی دورترین نقطه آسیا – چین – آغاز بهار و شکوفایی طبیعت را با آیین‌های متفاوت و زیبا جشن می‌گیرند.

نوروز در افغانستان | نوروز در ارمنستان | نوروز در گرجستان | نوروز در چین | نوروز در کردستان | نوروز در شبه قاره هند

نوروز در افغانستان

نوروز در آسیا

افغانستان نیز در زمره کشورهایی است که جشن نوروز را برگزار می‌کند. نکته قابل‌توجه اینکه در این کشور نخستین روز نوروز به «روز کشاورز» - جشن دهقان - نیز موسوم است. البته در فاصله سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ میلادی – مصادف با دوران حکومت طالبان در افغانستان- برگزاری نوروز ممنوع شد.

نوروز در آسیا

همانند ایران و آذربایجان پیشواز از بهار از روزها قبل از فرا رسیدن چهارشنبه سوری آغاز می‌شود. از جمله مهم‌ترین آیین و رسوم نوروزی در افغانستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • جشن گل سرخ: این جشن به‌مدت ۴۰ روز از ابتدای بهار در مزار شریف و در فصل رویش گل‌های لاله در جایجای شهر برگزار می‌شود.
  • جهنده بالا: مراسم مذهبی که در نخستین روز سال جدید توسط مقام‌های ارشد دولتی در مسجد کبود مزار شریف برگزار می‌شود.
  • بزکَشی: مسابقه‌هایی که در کنار سایر جشن‌های نوروزی در شهرهای شمالی افغانستان برگزار می‌شود.
  • هفت میوه: هفت میوه در واقع معادل سفره هفت سین در افغانستان است که شامل هفت نوع میوه از جمله کشمش، سنجد، پسته، فندق، برگه زردآلو، گردو یا سایر میوه‌ها از جمله آلو است.
  • سمنک: شیرینی خاصی که از گندم تهیه می‌شود و معمولا چند روز پیش از نوروز تهیه می‌شود. البته غذاها و خوراکی‌های دیگری مانند سبزی چالاو، کلوچه نوروز، ماهی و جلابی و ... ویژه نوروز در افغانستان تهیه می‌شود.

نوروز در آسیا

همچنین، نظیر حاجی فیروز در ایران پیرمردی موسوم به «کام پیرک» ملبس به لباس‌های رنگی در روستاها و شهرها گذر کرده و با خواندن شعرهای شاد مژده فرارسیدن بهار را به مردم می‌دهد.

نوروز در ارمنستان

نوروز در ارمنستان

اگرچه نوروز در ارمنستان جز اعیاد ملی محسوب نمی‌شود، ولی توسط اهالی ارمنستان برگزار می‌شود. همچنین حضور هزاران تن از شهروندان ایرانی در ارمنستان نیز باعث رونق هرچه بیشتر این جشن می‌شود. در این رابطه، طبق آمارهای اعلام شده در سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱ میلادی در حدود ۲۷,۶۰۰ نفر از شهروندان ایرانی تعطیلات نوروزی خود را در اینکشور سپری کردند.

نوروز در گرجستان

نوروز در آسیا

اهالی گرجستان نیز همانند مردم ارمنستان نوروز را به‌صورت رسمی برگزار نمی‌کنند، ولی از سال ۲۰۱۰ نوروز به‌صورت تعطیل رسمی در این کشور اعلام شده است. در واقع، نوروز اغلب توسط اقلیت آذری – گرجی در تفلیس برگزار می‌شود.

نوروز در چین

نوروز در آسیا

در کشور چین نوروز عموما در استان سین‌کیانگ – ترکستان چین - توسط اهالی این منطقه متشکل از اقوام هان، اویغور و قزاق برگزار می‌شود. در این ناحیه نیز مردم با درختکاری، لایروبی کانال‌ها، خانه تکانی و تهیه غذاها و خوراکی‌ها به استقبال بهار می‌روند.

مهم‌ترنی نماد نوروز در جشن نوروز چینی «پوره نوروز» است که نمادی از شادی، موفقیت، سلامت و ثروت در سال جدید است.

نوروز در کردستان

نوروز در آسیا

نوروز در کردستان (که به کسر نون و سکون واو خوانده می‌شود) یکی از مهم‌ترن جشن‌های مردم کردستان عراق و ترکیه است که هر ساله از هجدهم تا بیست و یکم مارس برگزار می‌شود. در این جشن زیبا زنان با لباس‌های رنگارنگ و مردان با در دست داشتن پرچم‌های سبز در خارج از شهر جمع شده و با برپایی آتش و رقص و پایکوبی به استقبال از بهار می‌روند.

البته کردهای سوریه نیز هرساله فرارسیدن بهار و نوروز را با به تن کردن لباس‌های محلی خود همانند سایر ملت‌های پای‌بند به جشن نوروز شکوفایی طبیعت را جشن می‌گیرند.

نوروز در شبه قاره هند

نوروز در آسیا

پارسیان هند (گروهی از زرتشتیان ایرانی تبار که در شبه قاره هند – هند و پاکستان- زندگی می‌کنند)، آغاز سال جدید را با نام « نوروز جمشیدی» جشن می‌گیرند. در این ناحیه نیز استقبال از سال جدید با مراسمی نظیر خانه تکانی آغاز می‌شود. سپس خانه‌های خود را با نمادهای فرخنده‌ای مانند ستارگان، پروانه‌ها، پرندگان و ماهی‌ها آذین‌بندی می‌کنند. در روز نوروز بهترین و زیباترین لباس‌های خود را بر تن کرده و پس از صرف صبحانه متشکل از سو (Sev) – نوعی سوپ- برای انجام مناسک مذهبی به معبد می‌روند. سپس با گلاب و برنج به مهمانان خود خوشامدگویی می‌کنند.

نوروز در آسیا

گفتنی است مردم شبه قاره هند نیز غذاهای ویژه‌ای مانند سال بوتی (غذایی مرکب از گوشت گوسفند و سیب‌زمینی)، پولاو (برنج به‌همراه آجیل و زعفران) و ... تهیه می‌کنند.

سفره هفت سین نیز دارای متشکل از اقلامی مانند سبزه، سمنو، سیب، سنجد، سیر، سماق و سرکه است. البته مواردی مانند سنبل، سکه، شمع، آجیل، آیینه، تخم‌مرغ‌های رنگی و شیرینی‌جاتی مانند باقلوا و کتاب‌‌های مقدس را نیز باید به این مجموعه اضافه کرد.

منبع hulutrip

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تورهای برگزیده

    تورهای برگزیده

    تبلیغات