«ایران کوچک»؛ لقبی یکسان برای شهرهایی متفاوت

«ایران کوچک»؛ لقبی یکسان برای شهرهایی متفاوت

رضا اردو
| شنبه, ۲۵ آذر ۹۶ ساعت ۱۰:۰۰

کرج تنها شهری نیست که به ایران کوچک نامور است. با نگاهی به گذشته و اکنون شهرهای دیگری نیز با این عنوان یافت می‌شوند.

شاید وقتی کسی برای اولین‌بار چشمش به تابلوی «کرج، ایران کوچک» می‌افتد گمان کند که چه خلاقیتی به خرج داده‌اند و تنوع قومی کرج‌نشینان را در لقب شهر بازتابانده‌اند. اما با نگاهی به منابع تاریخی، ادبی و اجتماعی می‌توان دریافت که چنین لقبی سابقه‌ی دوهزارساله دارد و تا امروز نیز ادامه داشته است.

در ادامه به بعضی از شهرهایی که به «ایران کوچک» ملقب شده‌اند می‌پردازیم:

مرو

شاید قدیمی‌ترین شهری که در منابع تاریخی به «ایران کوچک» معروف شده شهر مرو باشد. در هو‌هان‌شو، تاریخ رسمی دودمان هان چین، اشاراتی به ایران وجود دارد. دودمان هان معاصر با اشکانیان بودند و از زمان آنان ارتباط ایران و چین شکل گرفت. در قسمتی از تاریخ هوهان‌شو نوشته است: «در مزر شرقی آن‌هسی شهر مولو (مرو) قرار دارد که دارای لقب آن‌هسی کوچک است...». ‌آن‌هسی نامی است که چینیان به ایران می‌گفتند.

مرو دوره‌ی اشکانی موقعیتی داشت که هم محل رفت و آمد بازرگانان سغدی و هم محل سکونت اسیران یونانی و رومی بود. مرو به عبارتی همان نقش میانجی سرزمین ایران بین چین و روم اما در مقیاسی کوچک‌تر را داشت. علاوه بر آن، تنوع جمعیتی شهر نیز می‌تواند دلیلی بوده باشد تا به ایران کوچک ملقب شود.

مرو

مرو، ایران کوچک سابق، در شرق ترکمستان کنونی، به برکت عبور رهگذران مغول و ماجراجویان بعد از آنها الان ویرانه‌ای بیش نیست.

کشمیر

کشمیر منطقه‌ای در شمال غرب شبه‌ قاره‌ی هند است که از حوزه‌های اصلی نفوذ زبان فارسی به شمار می‌رود. محمد اقبال لاهوری (۱۲۵۶ – ۱۳۱۷ خورشیدی)، شاعر و نویسنده‌ی هندی-پاکستانی، سرزمین کشمیر را ایران کوچک نامیده است. البته در این مورد شباهت طبیعت کشمیر و ایران، از لحاظ کوه و دشت و جنگل و رود و آب و هوا یعنی به طور کلی وضعیت اقلیمی، مد نظر بوده است. وجه دیگر شباهت‌ها شکل و شمایل و خلق و خوی مردمان دو سرزمین است که از دیرباز مورد توجه اهل دل و علم بوده است. گواه این نکته خواجه حافظ است که میان «سیه چشمان کشمیر» و «ترکان شیرازی» چندان تفاوتی قائل نیست.

کرگل

کرگل (Kargil) یا کرکیل در شمال شبه قاره‌ی هند جزو منطقه‌ی کشمیر محسوب می‌شود که بین مسلمانان هند به ایران کوچک معروف است. دلیلش آن است که تقریباً ۹۸ درصد جمعیت این ۲۰۰ هزار نفری شیعه‌ی دوازده‌امامی هستند و از لحاظ گرایش‌های مذهبی و مناسبت‌ها پیرو جمهوری اسلامی هستند؛ مثلاً در راهپیمایی روز قدس شرکت می‌کنند یا پرچم ایران را در مغازه‌ها و دیوارهای خود آویزان می‌کنند. روند مسلمان شدن مردم کرگل از قرن ۱۴-۱۵ میلادی آغاز شد. بعدها، پای روحانیان نجف و قم هم به آنجا باز شد و اکنون از ۲۰۰ هزار نفر جمعیتشان فقط ۱۵ هزار نفر روحانی هستند.

کرگیل

اسکاردو

اسکاردو (Skardu) در شمال شرق پاکستان و در دل کوه‌های هیمالیا قرار دارد که آن نیز به دلیل بافت شیعی‌اش به ایران کوچک نامور شده است. اسکاردو در نزدیکی مرز هند و چین قرار دارد و روی هم رفته جمعیتش به هزار نفر هم نمی‌رسد اما بخاطر طبیعت بکرش مقصد بسیاری از گردشگران و کوهنوردان است.

اسکاردو

پاراچنار

شهری دیگر از پاکستان که آن هم به دلایل مذهبی لقب ایران کوچک را گرفته پاراچنار است. پاراچنار در شمال غرب پاکستان و در نزدیکی مرز افغانستان قرار دارد. شیعیان این شهر در دل جماعت وهابی و طالبان هستند اما با این حال مراسم و مناسک شیعیان را خیلی و سفت و سخت حفظ می‌کنند و زنده نگه می‌دارند.

پاراچنار

مِرکه

در جنوب شرق قزاقستان و ۱۲۰ کیلومتری پایتخت آن کشور، ایران کوچکی وجود دارد که بخاطر جمعیت ده هزار نفری شیعی‌اش به «قم قزاقستان» نیز معروف است. آنها جمعیت ایرانی آذری زبانی هستند که در جریان جنگ جهانی اول توسط شوروی از منطقه‌ی اردبیل و حوالی ارس به این منطقه تبعید شدند اما همچنان زبان و فرهنگ خود را حفظ کرده‌اند.

موقعیت مرکه روی نقشه

شاید اگر در منابع و شواهد بیشتر بنگریم شهرهای بیشتری بیابیم که به این نام مصطلح شده باشند. حال یا مثل مرو و کرج بخاطر تنوع قومیتی به «ایران کوچک» ملقب شده‌اند یا بخاطر حفظ جنبه‌هایی از فرهنگ ایرانی در بافتی بیگانه.

منبع پش، والتر، ۱۳۹۲، «منابع چینی در مورد اشکانیان»، امپراتوری اشکانی و اسناد و منابع آن، ص. ۵۵۲ حاج سیدجوادی، کمال، ۱۳۷۹، «از ایران کوچک تا وطن دوم زبان فارسی»، نامه پارسی، شماره ۱۶، صص ۳-۴ ریاض، محمد، ۱۳۵۴، «ادبیات فارسی در شبه قاره هند و پاکستان»، هنر و مردم، شماره ۱۵۷، صص. ۶۶-۷۷ کیهان مشرق نیوز نذیر، محمد، ۱۳۸۷، «پاراچنار، ایران کوچک»، آفاق مهر، شماره ۳۰، صص. ۷۵-۷۷ یاریقلی، صغری، ۱۳۹۰، «کرگل، سرزمین شیعه‌نشین / تشیع در ایران کوچک»، زمانه، شماره ۱۰۱، ص. ۳۳
برچسب‌ها ایرانشهر

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تبلیغات