موزه رضا عباسی ؛ موزه ملی در مقیاس کوچک

زهرا خاقانی | چهار شنبه, ۲۹ اردیبهشت ۹۵ ساعت ۱۸:۳۰

موزه رضا عباسی در یکی از پر رفت ­و آمدترین مناطق تهران، خیابان شریعتی، محدوده‌ی سید خندان قرار دارد. در این فضای شلوغ، دیواری که نام و نشان­واره‌ی موزه‌ی رضا عباسی بر آن نقش بسته خودنمایی می‌کند. این موزه برای اولین بار در سال ۱۳۵۶ گشایش یافت و به یاد رضا عباسی، نقاش مشهور دوره صفوی، نام‌گذاری شد. برای آشنایی با این موزه و گردش در آن با کجارو همراه باشید.

موقعیت قرارگیری موزه رضا عباسی

دیوار موزه رضا عباسی

بهتر است پیش از پرداختن به موزه، رضا عباسی را بیشتر بشناسیم و با سبک هنری او آشنا شویم.

مختصری درباره رضا عباسی

رضا عباسی مشهورترین نقاش زمان شاه عباس صفوی است. مراوده‌های سیاسی و بازرگانی با کشورهای اروپا، در زمان شاه عباس، موجب رواج نقاشی‌های ایتالیایی در بازار اصفهان شده بود. رقابت دربار صفوی با دربار هنرپرور جهانگیر، پادشاه مغولی هند، نیز دلیل دیگری برای توجه به هنرمندان در این زمان بود. در این میان آقارضا نامی سرآمد همه هنرمندان و نقاشان اصفهان شد. شاه عباس او را به خود منسوب کرد و از آن پس به نام رضا عباسی مشهور شد.

با انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان در زمان شاه عباس اول در سال ۱۰۰۰ هجری قمری برابر با ۹۶۹ هجری شمسی و عزیمت هنرمندان به این شهر، در نقاشی ایران تغییر و تحول کلی پدید آمد. در این دوره، نقاشی از درون صفحات کتاب‌ها و تزیین آنها بیرون آمد و به صورت تک ورق رواج یافت. بیشترین موضوعی که نقاشان این دوره به تصویر کشیده‌اند عبارت است از: زندگی عامه مردم و درباریان و به خصوص به تصویر کشیدن اشراف یا لباس‌های فاخر و الوان.

دختری با کلاه خز رضا عباسی

مکتب دوره دوم صفویه با حکومت شاه عباس اول آغاز می‌شود که در واقع دوران نزول هنر نقاشی (نگارگری ایرانی) و نفوذ هنر اروپایی است و به پیروی از نقاشی‌های دیواری کلیساهای اروپا، نقاشی‌های دیواری در کاخ‌ها و خانه‌های بزرگان این دوره شروع شد؛ عالی قاپو، چهلستون، کلیسای وانک و خانه‌های سوکیاس در جلفا.

چهل ستون

مهم‌ترین و جالب‌ترین کارهای نقاشی این دوره متعلق به رضا عباسی و شاگردان اوست. نوآوری‌های او و ابداعات ارزشمندش به ایجاد شیوه‌ی خاصی در نگارگری ایرانی منجر شد که به شیوه‌ی اصفهانی معروف است. رضا عباسی و شاگردانش همچنین به آزمودن شیوه‌ی جدیدی دست زدند که بعدها گسترش بیشتری یافت و به فرنگی‌سازی معروف شد. وی مدت زیادی ریاست کتابخانه دربار را به عهده گرفت و روابط دوستی نسبتا عمیقی با شاه عباس داشت. او از مدرسان اصلی آموزشگاه سلطنتی نقاشی در اصفهان نیز بود. پس از رضا عباسی، شیوه‌ی خاص او از سوی شاگردان معروفش محمد قاسم، افضل الحسینی، محمد یوسف و محمدعلی ادامه یافت، اما وفادارترین شاگرد رضا عباسی نقاش معروف «معین مصوّر» بود که پرتره‌ای از استادش در حال نگارگری کشیده است.

تصویر رضا عباسی

بسیاری از آثار مهم رضا عباسی در موزه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شود.

اثری از رضا عباسی در موزه متروپلیتن

ورودی موزه رضا عباسی

موزه رضا عباسی

موزه رضا عباسی از غنی‌ترین مجموعه‌های تاریخی-فرهنگی کشور است که می‌توان آن را نمونه‌ی کوچکی از موزه ایران باستان دانست. مجموعه‌های به نمایش در آمده در این موزه بسیار متنوع بوده و آثاری از هزاره دوم قبل از میلاد تا اوایل قرن بیستم و دوره قاجار را در برمی‌گیرد.

ساختمان موزه در واقع متعلق به یک نمایشگاه مبلمان و دکوراسیون خانگی بود که به دلیل ویژگی‌های معماری و محل قرارگیری مورد توجه مسئولان وقت قرار گرفت و از صاحب اصلی خریداری شد. این موزه به طور رسمی در مهرماه سال ۱۳۵۶ گشایش یافت، اما درست یک سال بعد، در آبان ماه سال ۱۳۵۷ تعطیل شد. در این دوره یعنی از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۸، مدیریت موزه بر عهده آیدین آغداشلو بود. در پایان سال ۱۳۵۸ بار دیگر این موزه پس از دگرگونی‌هایی در آرایش داخلی و گسترش فضای نمایشگاهی بازگشایی شد. در سال ۱۳۶۳ به دلیل مشکلات داخلی، کار موزه بار دیگر به تعطیلی کشید و یک سال بعد دوباره بازگشایی شد. اما این بازگشایی دوام چندانی نداشت و موزه یک بار دیگر در همان سال تعطیل شد تا سرانجام در ۱۵ بهمن سال ۱۳۷۹ برای پنجمین بار و پس از انجام بازسازی دوباره آغاز به کار کرد. در حال حاضر این موزه زیر نظر سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اداره می‌شود.

موزه رضا عباسی سه طبقه و پنج تالار دارد که بازدید از آن از طبقات بالا به سمت طبقات زیرین صورت می‌گیرد.

آثار موجود در تالارها بر اساس دوره‌ی تاریخی طبقه‌بندی و در دو موضوع کلیِ پیش از اسلام و دوره;‌ی اسلامی دسته‌بندی شده‌اند. تالارها شامل:

  • پیش از اسلام
  • اسلامی ۱
  • اسلامی ۲
  • نگارگری
  • خوشنویسی

تالار پیش از اسلام

در طبقه سوم واقع شده و آثاری از پیش از تاریخ و دوران تاریخی ایران در آن به نمایش گذاشته شده است. اشیا پیش از تاریخ این بخش اغلب از مناطق کرمانشاه، آذربایجان، شمال ایران و لرستان گردآوری شده و از هزاره سوم پیش از میلاد تا سده­­‌ی ۷ و ۸ را در برمی­‌گیرد که شامل کوزه‌ها،‌ سفال‌های خاکستری، تکوک‌ها، مفرغ­‌های لرستان و... است.

تکوک سفالی موزه رضا عباسی

اشیا دوران تاریخی این تالار شامل آثاری از دوران ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی است که اغلب از مناطقی مانند زیویه و مارلیک گردآوری شده­‌اند و جنس­شان بیشتر از طلا و نقره است.

جام زرین هخامنشی موزه رضا عباسی

تالار اسلامی ۱

این تالار در طبقه دوم قرار دارد و آثاری از صدر اسلام تا عصر سلجوقی را شامل می­‌شود. اشیا این تالار بیشتر از جنس سفال و فلزاتی مانند برنج است. تزئینات به کار رفته در آن‌ها شامل استفاده از کتیبه، نقوش گل و گیاه و پرنده، استفاده از لعاب با تکنیک‌های گوناگون و همچنین ظروفی با تزئینات مشبک،‌ مینایی، زرین فام و صدفی است.

سفال اسلامی موزه رضا عباسی

تالار اسلامی ۲ 

این تالار نیز در طبقه دوم قرار دارد و آثار آن در ادامه‌ی تالار اسلامی ۱ است و از سده‌ی ۷ و ۸ هجری قمری تا دوره قاجار را در برمی‌­­گیرد.

تزئینات آثار بیشتر شامل نقوش انسانی و حیوانی، استفاده از لعاب‌­های شفاف، قلم­زنی، حکاکی، نقره‌کوب، نقش­ کنده و اشیا لاکی است و اغلب از سلطان ­آباد، مشهد، کرمان و اصفهان جمع‌آوری شده است.

موزه رضا عباسی

تالار نگارگری

چهارمین تالار، تالار نگارگری در طبقه اول است. نگاره‌های موجود در این تالار از سده‌ی ۸ هجری قمری تا دوره­‌ی قاجار و شامل نسخ گوناگون شاهنامه از جمله شاهنامه قوام، داوری، شاه اسماعیل، شاه طهماسب و کتبی مانند بوستان و گلستان سعدی، مجمع‌­التواریخ حافظ ابرو، خمسه‌ی نظامی، اسکندرنامه و چندین اثر نقاشی به شیوه‌ی رنگ روغن متعلق به دوره‌ی قاجار است.

نگارگری موزه رضا عباسی

زینت­‌بخش این تالار نگاره‌های رضا عباسی است: تک­ نگاره‌هایی با موضوعات مرد خلوت­‌نشین، جوانی با پیاله‌­ای در دست و از این قبیل، همچنین نگاره­‌های شاگرد او، معین مصوّر، که دنباله‌رو کار استاد بوده است.

نگاره موزه رضا عباسی

این نگاره‌ها از مکاتب مختلف هنری مانند مکتب هرات، نیشابور، بخارا، قزوین،‌ تبریز، اصفهان و خراسان هستند.

تالار خوشنویسی

آخرین تالار است که در طبقه اول قرار دارد. آثار موجود در این تالار از اوایل سده‌ی سوم هجری قمری و بیانگر سیر تحول خط و تزئینات به کار رفته در آن‌­ها تا دوران قاجار است. خطوط نوشته شده بیشتر روی کاغذهایی از جنس پوست حیوانات، فرنگی،‌ خانبالیغ و... با جلدهای مختلف مانند لاکی، تیماج و... اجرا شده­‌اند. تزئینات گوناگون این آثار که گاهی بر کاغذ (شامل ابر و باد، زرافشان، تذهیب، تشعیر و...)، گاهی روی خطوط (مانند استفاده از خطوط تزئینی کوفی به شکل مشجر، مورق یا کاربرد خطوط به شکل اسلیمی و...) و بسیاری مواقع روی جلد (مانند طلاکوب، لاکی، زرپوش و...) اجرا شده است.

بیشترین مضامین استفاده شده شامل نوشته‌هایی با موضوع آیات قرآنی، احادیث پیامبران و امامان، اشعار سروده شده توسط شعرای مختلف و کتبی در زمینه‌ی طالع‌بینی و علم هیئت است.

موزه رضا عباسی نسخه خطی

خطوط این تالار شامل خطوط به کار رفته در اوایل دوره‌ی اسلامی مانند کوفی و انواع مختلف آن، ثلث، نسخ، محقق و ریحان، توقیع و رقاع نوشته شده توسط اساتید برجسته و چهره‌­های ماندگار این هنر از جمله میرعماد الحسنی، قزوینی، احمد نیریزی،‌ علیرضا عباسی، علی عسگر ارسنجانی، زین‌العابدین اصفهانی، عبدالمجید درویش و دیگر هنرمندان است.

کتابخانه 

کتابخانه موزه دربرگیرنده‌ی بیش از ده هزار جلد کتاب به زبان‌های پارسی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی است. همچنین کتابخانه مشترک بیش از ۵۰ مجله داخلی و ۶۰ مجله خارجی است. این کتابخانه برای کارکنان موزه‌ها، کارمندان سازمان میراث فرهنگی، استادان و دانشجویان و پژوهشگران فرهنگی قابل استفاده است. همچنین در کتابخانه موزه، چندین دوره روزنامه و مجله قدیمی فارسی ارائه شده است.

انتشارات

موزه بخش انتشارات نیز دارد که تا کنون کتاب‌های مرجع گوناگونی درباره‌ی هنر و تاریخ ایران به چاپ رسانده است.

نمایشگاه‌های موقت

همچنین دو سالن در طبقه همکف برای برگزاری نمایشگاه‌های موقت در نظر گرفته شده است.

مرمت و نگهداری

بخش مرمت و نگهداری موزه با دو آزمایشگاه و کارگاه به مرمت و بازسازی نقاشی‌ها، اشیای فلزی و کتاب‌های خطی اختصاص دارد و یکی از پیشرفته‌ترین کارگاه های مرمت در کشور است؛ بنابراین، این کارگاه نه تنها به مرمت اشیای موجود در موزه رضا عباسی می‌پردازد، بلکه ترمیم آثار ارسالی از موزه‌های دیگر کشور را نیز به عهده دارد.

مخزن

این مجموعه دارای مخزنی  برای نگهداری اشیا است که از لحاظ موضوعی به سه بخش تقسیم شده‌اند:

  • بخش اول شامل سفال، شیشه، فلزات، و تعداد کمی استخوان؛
  • بخش دوم شامل نسخ خطی، پارچه، تابلوهای خوشنویسی، نگارگری، آثار لاکی، تابلوهای رنگ روغن، پارچه و نقاشی­‌های معاصر؛
  • بخش سوم شامل سکه‌هایی از دوران هخامنشی تا دوره­‌ی قاجار.

سکه نقره انوشیروان ساسانی موزه رضا عباسی

گردنبند ساسانی موزه رضا عباسی

مجموعه آثار موزه رضا عباسی

 آدرس: تهران، خیابان شریعتی، نرسیده به پل سیدخندان (دست چپ)، شماره ۸۹۲

زمان بازدید: همه روزه به جز دوشنبه‌ها از ساعت ۹ صبح تا ۱۶

تلفن: ۸۸۵۱۳۰۰۲-۰۲۱

وبگاه

مسیرهای دسترسی: مترو مصلی؛ ایستگاه بی‌آرتی سید خندان

مقاله‌های مرتبط:

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تبلیغات