قبرستان یئری؛ محوطه ای با ۴۵۰ گور باستانی

قبرستان یئری؛ محوطه ای با ۴۵۰ گور باستانی

زهرا صالح نژاد
| یکشنبه, ۱۱ مهر ۹۵ ساعت ۱۴:۴۰

شاید کمتر کسی بداند که یکی از جالب توجه‌ترین نقاط تاریخی کشور، شهر یئری، در استان اردبیل قرار گرفته است. در واقع  این شهر وسیع‌ترین منطقه تاریخی استان اردبیل و با اهمیت‌ترین سایت تاریخی مربوط به پیش از تاریخ در شمال غرب ایران به شمار می‌رود. با کجارو همراه باشید تا با شهر یئری آشنا شوید.

 منطقه باستانی شهر یئری در شمال غربی روستای پیرازمیان در ۳۱ کیلومتری شرق مشگین شهر در کنار رود قره سو قرار دارد. وسعت این منطقه تاریخی ۴۰۰ هکتار است و از سه قسمت دژ نظامی، معبد و قوشا تپه تشکیل شده است. قدمت قلعه و معبد به ۱۴۵۰ سال پیش از میلاد و قوشاتپه به هزاره هفتم پیش از میلاد می‌رسد.

تا به حال حدود ۴۵۰ گور در این محل شناسایی شده است که ابعاد کوچک‌ترین آن‌ها ۳٫۲ متر و بزرگ‌ترین آن‌ها ۸٫۲ متر است. محوطه شهر یئری اولین بار در سال ۱۹۷۸ توسط هیئت چارلز برنی شناسایی و بررسی شد. او معتقد بود که عمر بعضی آثار تا هزاره سوم قبل از میلاد، عصر آهن، سفال خاکستری و نخودی و نارنجی هم می‌رسد. چارلز برنی تاریخ اکثریت گورهای این محل را هزاره دوم و اول قبل از میلاد می‌دانست و حتی پیش‌بینی می‌کرد که این تاریخ به هزار سال قبل‌تر، یعنی هزاره سوم قبل از میلاد هم برسد. با این حال آثاری از سکونت عصر برنز شناسایی نکرده بر این نظریه اصراری نورزید تا اینکه در کاوش‌هایی که توسط هیئت دکتر نوبری در آذر ۱۳۸۲ انجام شد، اشیای با ارزشی از داخل گورها به دست آمد که در حال حاضر در موزه باستان‌شناسی خلخال نگهداری می‌شوند.

قبرستان تاریخی یئری

شهر یئری اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره نخست پیش از میلاد از آبادی‌های مهم منطقه بوده است. این محوطه باستانی در حال حاضر با سنگ‌چینی‌های معروف به «مکتب اوشاقلاری» در جهت شمالی جنوبی امتداد یافته و در کناره قره سو قرار دارد. پیش از هزاره اول، در دوران نوسنگی این محل، مسکونی بوده و بخشی از تمدن منطقه در این نقطه متمرکز بوده است.

این محوطه قلعه‌ای وسیع با دیوار دفاعی سنگین از نوع خشکه چین دارد و محلی برای برگزاری آئین‌های مذهبی بوده است و این قسمت دارای فضاهای معماری با دیوارهای سنگی از نوع استیل‌های منقوش است. گورهای باستانی متعددی از نوع کلان سنگی و گورکان که حدود ۴۵۰ گور  و یک غار باستانی و تپه‌ای متعلق به دوران اسلامی در این مکان شناسایی شده است.

قبرستان تاریخی یئری

منطقه اردبیل دست‌کم از هزاره ششم قبل از میلاد مسکونی بوده است. سراسر منطقه از تپه‌های باستانی یا به عبارت دیگر مناطق استقراری که روزگاری دژ یا شهرک یا روستا بوده‌اند، پوشیده شده است. کاوش‌های مقدماتی در برخی از نواحی اردبیل به‌ویژه در قسمت‌های شمالی و شرقی آن نشان می‌دهد اردبیل و به‌طورکلی شرق آذربایجان از کانون‌های مهم فرهنگ «مگالی تیک» یا سنگ‌افراشتی بوده است. مردم مگالی تیک شرق آذربایجان که ماهیت قومی آن‌ها ترکان عهد قدیم را شامل می‌شود، ده‌ها اثر مگالی تیک پرارزش از خود به یادگار گذاشته‌اند.

 بر روی سنگ‌ها و گورهای این منطقه سنگ نگاره‌های متعددی با طرح و ابعاد مختلف حک شده است. کلیه نقوش به وجود آمده بر اثر ضربه زدن‌های منظم و دقیقی است که با سنگ‌های سخت، استخوان حیوانات و فلزات سخت به وجود آمده‌اند. نقش‌هایی از بز کوهی، انسان در حالت‌های مختلف و چندین نقش نامشخص دیگر قابل مشاهده‌اند که تعداد آنها محدود است. ذکر این نکته ضروری است که در نزدیکی‌های همین محوطه، سنگ قبرهایی با نقش‌هایی یک نواخت از چهره انسان‌هایی که دهان ندارند دیده می‌شود که از زیباترین آثار به‌جا مانده از اعصار کهن این سرزمین پر رمز و راز به شمار می‌روند. ابعاد آنها از ۴۰ سانتیمتر تا ۲ متر متغیر است و تعداد تقریبی آنها به بیش از یکصد مورد می‌رسد.

به‌طور کلی  سنگ‌نگاره‌های کشف شده در این دیار شباهت‌های زیادی با نمونه سنگ‌نگاره‌های کشف شده در منطقه ارسباران در آذربایجان شرقی و همین‌طور مناطق سونگون، گغاما، به‌ویژه قوبستان در جمهوری آذربایجان دارد. سنگ نگاره‌های مناطق عمومی آذربایجان ایران و جمهوری آذربایجان شباهت‌های ظاهری بسیار قریب به هم دارند به‌طوری که گویی همه نقوش موجود در مناطق کلی آذربایجان ایران و جمهوری آذربایجان طی یک دوره و توسط یک هنرمند با یک سبک و طرح حکاکی شده‌اند، در صورتی که قدمت آنها بر اساس سال‌یابی نمونه‌های مشابه در جمهوری آذربایجان بین ۴ تا ۸ هزار سال است. نمونه‌های موجود در ایران و قوبستان دقیقاً بر اساس یک فلسفه اعتقادی حک شده‌اند. بیشترین نقوش حکاکی شده بز کوهی است، چرا که بز کوهی نمادی از یک فرشته و برگرفته از اسطوره کهن است.

قبرستان تاریخی یئری

تصاویر هیکل‌های سنگی شهر یئری با تصاویر هیکل‌ها و سرهای آدمیانی که بر روی اجاق‌های نعل اسبی ایغدیر (ایغدیر در شمال شرقی ترکیه در نزدیکی مرز ایران و جمهوری آذربایجان) نقش بسته، شباهت زیادی دارد.

 طرح حکاکی‌ها با سنگ‌نگاره‌های کشورهای پاکستان (گرام شال) ترکیه (یازیلی کایلی)، قزاقستان (تام گلی تاس و کول ژاباسی)، ازبکستان (سارمیش)، قرقیزستان (چولپونانا)، افغانستان (هزارسم)، جمهوری آذربایجان (قوبستان)، تاجیکستان، ارمنستان (گغاما) مصر، عراق و یمن،  همگونی ظاهری و حتی پیامی مشترک با تعدادی از کشوری یاد شده دارند. این امر، نشان از گستره فرهنگی و تمدن مشابه و کهن در سرزمین‌های بسیار دور از هم دارد.

قبرستان تاریخی یئری

 این قدمت با توجه به نمونه‌های سال‌یابی شده در اکثر کشورهای مذکور، بستر مناسبی جهت رواج صنعت توریسم و اکوتوریسم در این دیار می‌تواند باشد. محوطه‌های شیخ مدی، قره قلعه گللر محمدحسن، روستای ملالو و روستای مشیران از دیگر محوطه‌های باستانی مشکین شهر هستند.

قبرستان تاریخی یئری

قبرستان تاریخی یئری

قبرستان تاریخی یئری

منطقه شهر یئری که وسیع‌ترین منطقه تاریخی استان اردبیل و یکی از با اهمیت‌ترین مناطق پیش از تاریخ شمال غرب ایران است به شماره ۶۱۶۲ به ثبت آثار ملی رسید. این منطقه از مناطق نمونه گردشگری و محوطه‌های باستانی اردبیل محسوب می‌شود که سنگ نوشته‌ها و پیکره‌های سنگی آن گواه تمدن چهار هزار ساله در این منطقه است.

برچسب‌ها گورستان اردبیل

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تبلیغات