پارک ساعی، ساخته‌‌ پدر جنگلداری ایران

پارک ساعی، ساخته‌‌ پدر جنگلداری ایران

آزاده یوسف نژاد
| چهار شنبه, ۱۲ مهر ۹۶ ساعت ۱۳:۳۰

پارک ساعی با درختان سر به‌ فلک کشیده و زیبا از جمله پارک‌هایی است که در کنار خیابان ولیعصر ساخته شد. در این مقاله به این اصل می‌پردازیم که این درختان و پارک باشکوه به دست چه کسی ساخته و از اندیشه‌ی چه شخصی زاده شده است.

کریم ساعی در سال ۱۲۸۹ در مشهد به دنیا آمد. او  تحصیلات دانشگاهی خود را در مدرسه‌ی عالی دانشکده فلاحت، دانشگاه تهران گذراند و با درجه‌ی مهندسی در سال ۱۳۱۰ فارغ‌التحصیل شد.کریم ساعی در دوره اعزام دانشجویان به خارج از کشور پذیرفته شد و برای مدت ۲ سال به مونپلیه در انستیتو اگرونومیک فرانسه رفت و در آنجا با درجه ممتاز فارغ‌التحصیل شد. موفقیت‌های تحصیلی او باعث شد تا مجله علمی و تخصصی فرانسه، او را به عنوان یکی از چهره‌های شاخص علم جنگل در آن سال‌ها معرفی کند. مهندس ساعی پس از آن که در سال ۱۳۱۶، فوق لیسانس خود در رشته آمار جنگل از دانشگاه برکلی کالیفرنیا گرفت، به کشورش بازگشت.

اعزام دانشجو به فرنگ

 تصویرگروهی از اعزام شدگان به فرنگ

با تاسیس دایره جنگل در ۱۳۱۷ به عنوان اولین نهاد مدیریت جنگل‌ها در کشور، مهندس ساعی ریاست آن را به عهده گرفت. بر اثر فعالیت و تلاش‌های بسیار وی، یک سال بعد این نهاد کوچک به اداره جنگل‌بانی و بعدها به اداره کل جنگل‌ها ارتقا پیدا کرد. در همان سال‌ها او و همکارانش قوانین و مقررات جنگل را تدوین کرده و به تصویب مجلس آن زمان رساندند.

سال ۱۳۲۱ خورشیدی به پیشنهاد او و پشتیبانی دکتر احمدحسین عدل، رئیس وقت دانشکده کشاورزی کرج، رشته جنگل را بنیان گذاشت و خود او به عنوان مدرس مشغول به تدریس این رشته در دانشگاه تهران شد. از سال ۱۳۲۴ و پس از انتقال دانشکده کشاورزی از فلاحت به دانشگاه تهران، رشته جنگل توسعه بیشتری پیدا کرد.

 

آرم دانشکده

کریم ساعی ملقب به پدرجنگل‌بانی ایران 

او در سال ۱۳۲۱ نشریه‌ای به نام «شمه‌ای درباره جنگل‌های ایران» منتشر کرد و در سال ۱۳۲۷ جلد اول و در سال ۱۳۲۹ جلد دوم کتاب جنگل‌شناسی را که اولین کتاب جنگل‌شناسی در ایران بود، منتشر کرد و اساس اطلاعات علمی جنگل‌بانان کشور را پی‌ریزی نمود. همچنین در پانزدهم آذر ۱۳۲۸ نشریه مخصوص کارکنان بنگاه جنگل‌ها را با عنوان خبرنامه بنگاه جنگل منتشر کرد که اولین نشریه ایرانی در زمینه منابع طبیعی بود. این نشریه پس از سالیان دراز، هنوز با نام فصل‌نامه جنگل و مرتع به حیات خود ادامه می‌دهد.

ساعی
این ساعی بود که تدریس جنگل‌شناسی را برای اولین بار در دانشکده کشاورزی کرج آغاز کرد و خشت اولیه آزمایشگاه جنگل و چوب‌شناسی را بنا نهاد. او اولین فردی بود که برای شناسایی و طبقه‌بندی جنگل‌های ایران به سفرهای علمی مختلفی در سراسر نقاط کشور پرداخت و مساحت جنگل‌های ایران را در آن زمان ۱۸ میلیون هکتار ارزیابی کرد.

مجسمه

یکی دیگر از خدمات پرارزش ساعی، سازماندهی اداره جنگل‌بانی کشور بود. او برای نخستین بار قانون جنگلبانی و جنگلداری را به تصویب رساند و توانست جنگل‌های ایران را از تاراج متجاوزان نجات دهد. پس از آن، کلاس‌های تخصصی آموزش عالی جنگل را دایر کرد تا کادری متخصص در امور جنگل‌بانی و جنگل‌داری تربیت کند. او بانی جنگل‌بانی نوین ایران، پایه‌گذار جنگل‌ها و مراتع کشور است.

پارک ساعی

کریم ساعی موفق شد تا در سال ۱۳۲۵ برای اولین بار مساحتی از جنگل‌های ایران را تخمین بزند. پس از آن در سال ۱۳۲۷ جلد اول و در سال ۱۳۲۹ جلد دوم کتاب جنگل‌شناسی را منتشر کرد که با نشر این کتاب اساس اطلاعات علمی جنگل‌بانان کشور پی‌ریزی شد.

پارک ساعی

 وی  پس از آن که از ریاست اداره کل جنگل‌ها برکنار شد، خود را خانه‌نشین نکرد و پیشنهاد داد تا در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران رشته جنگل ایجاد شود و خود نیز به عنوان استاد در این دانشکده مشغول به کار شد. با تأسیس بنگاه جنگل‌ها در سال ۱۳۲۸، او با سمت رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل این بنگاه، مشغول فعالیت شد. کریم ساعی در ۱۵ آذرماه ۱۳۲۸ نشریه مخصوص کارکنان را با عنوان خبرنامه بنگاه جنگل‌ها منتشر کرد.

ساعی

مهندس کریم ساعی ۴ دی سال ۱۳۳۱ هنگام  بازگشت از شیراز به تهران در اثر سانحۀ سقوط هواپیما کشته شد. وی وصیت کرده بود تا او را در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران به خاک بسپارند.
ساعی تحصیل‌کرده دانشکده کشاورزی و اولین مدیر جنگل‌بانی ایران بود. افرادی که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران تحصیل کرده‌اند، مزار پایه‌گذار جنگل‌داری علمی ایران را در پناه سایه درختان کهنسال دانشکده منابع طبیعی نظاره کرده‌اند.

تصویر ساعی

در سال ۱۳۲۹ پارک ساعی تهران را به صورت پارک جنگلی بنا گذاشت. او معتقد بود تا چند سال آینده مناطق مسکونی و صنعتی توسعه پیدا می‌کنند و این درختان به منزله ریه‌های شهر آلوده، ایفای نقش خواهند کرد.

پارک ساعی

وی اولین کسی بود که به توسعه فضای سبز شهری در تهران پرداخت و به کشت گونه‌های سرو، کاج و چنار در تهران و اطراف آن همت گماشت.

پارک ساعی

 مجسمه این بزرگ مرد در بوستان ساعی که به پاس احداث این پارک به نام خودش  نام‌گذاری شده، روی نیمکتی نشسته است. به نظر می‌رسد، او در حال نظارت و حفاظت از بوستان‌ها و جنگل‌های کشورش است. 

ساعی

  مجسمه مهندس کریم ساعی (پارک ساعی)

 ماجرای درگذشت مهندس کریم ساعی از قول محمد ابراهیمی بشنوید:

در دوران نوجوانی، از آنجا که خواهرم و همسرش در شیراز زندگی می‌کردند، زیاد به شیراز می‌رفتم. یک بار در بازگشت از شیراز چند دقیقه‌ای به پرواز مانده بود که مردی با کت و شلوار اتوکشیده بالا آمد و رو به مسافران گفت:

مسافران عزیز! من مسئولیتی در سرجنگل‌داری کشور دارم و چند ساعت پیش به من خبر دادند یک هیئت خارجی مهم مرتبط با کارم به تهران آمده‌اند و قصد مذاکره و انعقاد قرارداد دارند و حضور من در این مذاکرات و بازدیدها ضروری است. از طرفی هواپیما هم جای اضافه ندارد. هر‌کس که بلیت خودش را به من بدهد، من همین الان هزینه بلیت برگشت و یک هفته اقامت و تفریح در بهترین هتل شیراز را به او می‌دهم. 

من کتم را روی دستم انداختم، بلند شدم و گفتم: «من بلیتم را به شما می‌دهم، از لطف شما هم ممنونم؛ من خواهرم اینجا است و به هتل و هزینه‌های دیگر احتیاجی ندارم؛ شما به کارتان برسید». خلاصه هر‌چه آن مرد اصرار کرد، من چیزی قبول نکردم و به منزل خواهرم برگشتم.

چند ساعتی که گذشت، رادیو با قطع برنامه‌های خود اعلام کرد: «هواپیمای حامل تعداد زیادی از هموطنان که از شیراز به تهران در حرکت بود، سقوط کرده و تمام مسافران از جمله مهندس ساعی، رئیس سازمان سرجنگل‌داری کشور و بنیان‌گذار بسیاری از پارک‌ها، باغ‌ها و جنگل‌های کشور کشته شده‌اند». حالا من برای همیشه تأسف می‌خورم که چرا با دادن بلیت خودم به آن مرد که بعد از مرگش فهمیدم چه خدمات بزرگی به سرسبزی و آبادانی کشور کرده است، باعث شدم کشورم از خدمات او محروم شود و من زنده بمانم».

این مطلب خاطره‌ای بود از دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی که در آن زمان نوجوان بودند ولی بعدها خودشان نیز یکی از برجسته‌ترین چهره‌های ماندگار در ادبیات و تاریخ کشورمان شدند و به حق که حضور چنین ارجمندی نیز در بین فرهیختگان کشورمان واجب و ضروری بوده است.

باستانی پاریزی

مرحوم دکتر باستانی پاریزی 

در حال حاضر نه مهندس کریم ساعی در قید حیات هستند و نه استاد گرانقدرمان دکتر باستانی پاریزی (تاریخ‌دان، نویسنده، پژوهشگر، شاعر، موسیقی‌پژوه و استاد بازنشسته دانشگاه تهران ) که در سال گذشته ۱۳۹۳ درگذشتند، ولی آنچه که از یاد و نام و فعالیت‌های  این دو بزرگوار باقی است، همه نیکی و زیبایی است.

دیدگاه ها  

    close