تیمچه بازار قم با بزرگترین سقف ضربی در ایران

تیمچه بازار قم با بزرگترین سقف ضربی در ایران

پریسا همایونی
| سه شنبه, ۱۸ اردیبهشت ۹۷ ساعت ۱۷:۰۰

تیمچه بزرگ بازار قم از زیباترین تیمچه‌های ایران و با قدمت ۴۰۰ سال بوده که توسط استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی ساخته شد.

قم در گذشته به دلیل قرار گرفتن در مسیر راه ابریشم از اهمیت ارتباطی زیادی برخوردار بوده از این رو بازار قم و بخش‌های مختلف آن نیز بسیار حائز اهمیت بوده است. قم در شاهراه ارتباطی حمل و نقل ایران واقع شده است. از یک سو رابط بین استان‌های صنعتی ایران با تهران بوده و از سویی دیگر رابط استان‌ها و شهرهای جنوبی ایران با استان‌ها و شهرهای شمالی است. 

اطلاعات جغرافیایی استان قم

قم در منتهی الیه شمال غربی کویر بزرگ ایران قرار دارد و یکی از عناصر مهم طبیعی آن رودخانه قم است که از جنوب غربی بسوی شمال‌شرقی جریان دارد.

اطلاعات کلی از بازار قم و تیمچه بزرگ بازار نو

بازار قم با قدمت حدود ۴۰۰ سال، در مرکز شهر واقع شده و دارای سراهایی است که ویژگی این سراها نوعی فضاهای باز معماری (مجتمع تجاری بدون سقف) هستند و معمولا به تجارت عمده می‌پردازند . این سراها در حقیقت همان کاروانسراهای درون‌شهری محسوب می‌شوند که در راسته بازارها قرار دارند و شمار و وسعت آنها نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی آنها است. راسته‌ی بازار دارای پوشش گنبدی و سرپوشیده است.

تیمچه قم

عکس از: مشرق نیوز

طول راسته‌ی بازارنو حدود يک کيلومتر و سقف آن از پوشش گنبدی ساخته شده است. اين بازار دارای  يک تیمچه بنام تیمچه بزرگ بازار نو است. تیمچه بازار قم در شمال راسته بازار نو استان قم قراردارد. این بنا از آثار ارزشمند هنری ومعماری ایران است که توسط  استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی طراحی و اجرا شده و بانی آن تاجر بزرگ قم (حاج سید محمود طباطبایی) بوده است.

نقشه بازار قم

تیمچه بازار قم برای تجارت فرش ساخته شده و امروزه فرش مهمترین محصول صناعی و فروش این تیمچه است به طوری که قم به عنوان پایتخت فرش ابریشمی ایران و جهان شناخته شده است. احداث طاق تیمچه بزرگ با دهانه ۱۶ متر و ارتقاع ۱۵ متر از جمله شاهکارهایی است که با تیمچه امین‌الدوله در کاشان برابری می‌کند. تیمچه بزرگ به طور کلی متشکل است از دو بخش اصلی و تیمچه‌سرا و دارای دو ورودی از راسته بازار نو به تیمچه و یک ورودی از کوچه سیداسماعیل به سرا است.

تیمچه قم

عکس از: photoqom

اطلاعات تاریخی تیمچه بزرگ قم

بخش‌های وسیعی از بازار قم در دوران صفویه و پیرامون مسجد جامع بنا شد و تا پایان دوره قاجاریه بناهایی که بدان نیاز بود، در آن جای گرفت. در دوران ناصرالدین شاه بازار قم رو به گسترش نهاد و "بازار نو" احداث شد و در دو سوی این راسته نو، بناهای تازه‌ای مثل تیمچه بزرگ ساخته شد. در سال‌های نخست دوره پهلوی نیز بر مبنای ضرورت‌های تجاری موجود، بخش‌هایی به بازار نو افزوده شد. این بازار به صورت خطی و به شکل یکپارچه ساخته شد و از میدان کهنه تا پل علیخانی ادامه دارد. بازار قم تیمچه‌ها، سراها و... دیگری را هم در بر می‌گرفت. حدود ۵۰ سال پیش به موازات توسعه شهر قم و به دلیل احداث خیابان‌های جدید، بازار را به چند بخش تقسیم کردند و قسمت‌هایی از آن برای همیشه از میان رفت.

در حال حاضر از بازار قدیم قم، دو بخش "بازار کهنه" و "بازار نو" بر جای مانده که هر کدام از این بازارها حدود یک کیلومتر طول دارد.

تیمچه قم

عکس: مهر نیوز

اطلاعات معماری تیمچه

این بنا از نظر وسعت، هنر معماری و تزیینات از جمله بناهای منحصر‌به ‌فرد به شمار می‌رود. تیمچه‌ی بزرگ قم، ۲۰ حجره در طبقه‌ی پایین و ۱۲ غرفه در بالا دارد و آثاری ارزنده از هنر گچ‌بری و مقرنس را در خود جای داده است. گنبد این بنا از نوع عرق‌چینی و پوشش زیر آن شمسه‌کاری با روزنه‌هایی برای تامین روشنایی داخل بناست. تیمچه با دو ورودی به راسته بازار نو راه می‌یابد.  

حجره

حجره‌ها

حجره به اتاق‌هایی داخل سراها و کاروانسراها و بناهایی از این قبیل که در تیمچه محل کسب و تجارت است، تقسیم می‌شود. گاهی این فضاها در طبقات فوقانی، کاربری غیر از مغازه داشته و انباری یا کارگاه می‌باشند. در مجموع بنای ۲ طبقه‌ی تیمچه بزرگ دارای ۴۲ حجره است که ۲۷ حجره در طبقه همکف و تعداد ۱۵ حجره در طبقه اول قرار دارند. ابعاد حجره‌ها متفاوتند اما اکثرا دارای ابعاد و تناسبات مشابه با اندکی تفاوت هستند. فرم حجره‌ها مستطیل است که با طاق پوشیده شده است.

13920303123952644_PhotoL

عکس از: مهرنیوز، ابوالفضل مه‌رخ

در طبقه همکف، مجموعه ۲۷ حجره مستقل وجود دارد که ۱۲ باب از این حجره‌ها در دو سمت حیاط اصلی، ۴ حجره در گوشه‌های شمالی، ۲ حجره در راهروی منتهی به حیاط شمالی، ۳ حجره در نیم هشت ورودی و ۴ حجره در راهروی فرعی و جانبی قرار دارند. علاوه بر فضاهای مذکور، ۲ فضای راهرومانند و طویل با عرض کم نیز در کنار دو حجره میانی و دو فضای کوچک در انتهای پله‌های ایوان اصلی قرار دارند که به عنوان انبار به کار گرفته می‌شوند.

تیمچه قم

شاه‌نشین

بخشی از بنا در تیمچه است که محل اسکان رئیس، مدیر و مسئول اصلی بناست و محلی برای فرماندهی بنا و معمولا دارای مرکزیت در اینگونه بناهاست به همین دلیل دارای ویژگی‌های خاص معماری است و تزئینات بسیار زیبایی را شامل می‌شود. شاه‌نشین بنای تیمچه بزرگ بازار نو شمالی صحن بنا و در طبقه فوقانی قرار گرفته و کاملا مشرف به تمامی بخش‌های بناست. دسترسی به شاه‌نشین از طریق پلکان‌هایی که در فضای اصلی قرار دارند به شاه‌نشین می‌رسد. این دو راه پله به بالکنی مقابل فضای شاه‌نشین می‌رسند و سرانجام وارد فضاهای داخلی آن و دیگر فضاهای متصل به آن می‌شود. در ایوان یعنی فضای فوقانی تراس شاه‌نشین، شاهد تزئینات بسیار زیبای مقرنس هستیم که کاملا زیبا و استادانه اجرا شده‌اند .

 IMG_0424AAAAA

10

این بنا از نظر وسعت، هنر معماری و تزیینات، ازجمله بناهای منحصر به فرد به شمار می‌رود. تیمچه بزرگ قم متشکل از بنایی با دو طبقه بالا با ۱۲ غرفه دارای اُرسی‌های زیباست که بیشتر آنها از بین رفته‌اند. بالای حجره‌ها در زوایا، مقرنس گچی مشاهده می‌شود. سقف تیمچه سه چشمه است که قسمت وسطی به دهانه ۱۵ متر و ارتفاع ۱۵ متر دارای دو پوشش است. طول این بخش ۲۸ متر و بدون ستون است. چشمه میانی با بلندی و دهانه ۱۵ متر دارای پوشش آجری ظریف و آراسته با مقرنس گچی در زوایا است. گنبد از نوع عرق‌چینی و پوشش زیر آن شمسه‌کاری با اسلوب رسمی‌بندی و یزدی‌بندی است. در این پوشش‌ها همچنین روزنه‌هایی برای تأمین روشنایی داخل بنا در نظر گرفته شده است.

IMG16264833

عکس کاور: محمد زرگر طالبی

برچسب‌ها بازار قم تیمچه

دیدگاه  

    جستجوی تور، پرواز، هتل، رستوران و دیدنی‌ها...

    تورهای برگزیده

    تورهای برگزیده

    تبلیغات