عمارت شهرداری تبریز؛ یکی از نخستین  شهرداری های ایران

عمارت شهرداری تبریز؛ یکی از نخستین شهرداری های ایران

سعیده خلیلی‌صفا
| یکشنبه, ۲۱ آبان ۹۶ ساعت ۱۳:۰۰

کاخ موزه شهرداری تبریز یکی از ابنیه تاریخی، زیبا و مستحکم شهر تبریز است که یکی از شاهکارهای هنری به سبک معماری آلمانی است که به شکل یک عقاب در حال پرواز بال‌های خود را در مرکز شهر گسترده و نوای ساعت زنگدار برج آن گذر زمان را یادآور می‌شود.

بنای عمارت شهرداری تبریز یکی از آثار تاریخی و فرهنگی مهم این شهر محسوب می‌شود که در لیست آثار ملی به ثبت رسیده است. این بنا جز مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این شهر محسوب می‌شود؛ از این‌رو، کلیه گردشگران و مسافران در حین اقامت در این شهر بازدید از این عمارت زیبا را در برنامه خود قرار می‌دهند.

موقعیت جغرافیایی

عمارت شهرداری تبریز در مرکزی‌ترین نقطه شهر و در میدان شهرداری (ساعت)، تقاطع خیابان امام خمینی و ارتش  واقع است. این عمارت در زمینی به مساحت ۹۶۰۰ مترمربع و زیربنای ۶۵۰۰ مترمربع در فاصله سال‌های ۱۳۱۴ تا ۱۳۲۰ هجری شمسی در محل گورستان متروکه کوی نوبر (ابتدای محله مقصودیه)  و در سه طبقه ساخته شده است. بنای زیبای عمارت دارای برج ساعتی به ارتفاع ۳۰٫۴ متر است که طی ۷۰ سال اخیر بی‌وقفه هر ۱۵ دقیقه یک‌بار آوای گوش‌نواز آن گذشت زمان را به مردم شهر یادآوری کرده است. این بنا در وسط شهر تبریز و در میدانی موسوم به میدان ساعت واقع شده و در حال حاضر تمام امور عمرانی شهر و امور اداری شهرداری تبریز در این تالار و عمارت متمرکز است.        

موقعیت عمارت شهرداری تبریز روی نقشه

تاریخچه

کار احداث عمارت شهرداری تبریز در سال ۱۳۱۴ در زمان صدارت شهردار وقت حاج ارفع‌الملک جلیلی و با نظارت مهندسان آلمانی در محل گورستان مخروبه و متروکه محله نوبر(مقصودیه) آغاز شده است. نکته جالب و قابل توجه این که، شهرداری تبریز نخستین نهاد شهرداری در سطح شهر تبریز است که در اوایل تأسیس با عنوان «بلدیه» شناخته می‌شد.

عمارت شهرداری تبریز

این بنا به‌ دلیل وجود ساعت در بالاترین نقطه برج در میان مردم به ساختمان ساعت (ساعات قاباغی) نیز شهرت دارد. نکته قابل‌توجه این‌ که این میدان به عنوان یکی از آثار قدیمی و بنام شهر تبریز به ثبت ملی رسیده است.

عمارت شهرداری تبریز

معماری

بنای U شکل عمارت شهرداری تبریز در سه طبقه با زیربنای ۶۵۰۰ مترمربع احداث و نمای خارجی آن از سنگ تراشیده‌ شده‌ است. نقشه هوایی عمارت شبیه به‌ طرح یک عقاب در حال پرواز است که با نمونه ساختمان‌های کشور آلمان، قبل از جنگ جهانی دوم مطابقت دارد. دیوارهای این بنا عموما از جنس آجر و ملات ماسه و آهک بوده و نمای آن‌ها در قسمت شمال و شرق (معابر اصلی شهر) سنگی و نمای جنوبی و غربی آن ترکیبی از آجر و سنگ است.

عمارت شهرداری تبریز

البته کلیه دیوارها در جهت طولی و عرضی دارای کلاهک آهنی هستند. سنگ‌های حجاری‌شده نما در قاب پنجره‌ها و نیز در قسمت رخ بام از زیباترین موارد تزئینی به کار رفته در معماری این عمارت باشکوه است. البته این شیوه معماری در سایر بناهای تاریخی شهر تبریز نیز مشهود است. از جمله سایر ویژگی‌های این بنا وجود یک ورودی تشریفاتی در قسمت مشرف به میدان و چندین ورودی متعارف در بخش محوطه است.

عمارت شهرداری تبریز

نمای زیبا و هماهنگی بسیار خوب برج ساعت در محور اصلی و مرکزی بنا با کل عمارت جز شاخصه‌‌های اصلی این مجموعه محسوب می‌شود. این زیبایی منحصربه‌فرد حتی از فاصله دور نیز نظر رهگذران را به خود جلب می‌کند.

عمارت شهرداری تبریز

ویژگی‌ها و کاربری بنا از گذشته تا امروز

این بنا از ابتدا به‌صورت اداری و با هدف محل استقرار شهرداری تبریز احداث شده  و در طول دوره تحولات صورت گرفته در شهر تبریز همواره جایگاه خود را به عنوان یکی از ابنیه خوب و زیبای این شهر حفظ کرده است. البته امروزه با تقسیم شهر تبریز به‌ ده منطقه و نیز انتقال اکثر امور عمرانی و اداری شهرداری به ساختمانی جدید، این عمارت همچنان به‌ عنوان پایگاهی مرکزی برای فعالیت‌های شهرداری محسوب می‌شود. حتی به دلیل اهمیت این بنا، شهردار كلان شهر تبريز نیز برخی از ملاقات‌های رسمی، ديپلماتیک را با مقامات عالی رتبه در محل كاخ مذكور انجام می‌دهد.  علاوه بر آن، نخستین موزه شهر و شهرداری‌های كشور، شورای اسلامی شهر تبريز در بخشی از ساختمان مذكور مستقر بوده و جلسات رسمی شورا در محل آمفی‌تئاتر موجود در ساختمان تشكيل می‌شود.

عمارت شهرداری تبریز

در سال ۱۳۸۶ عمارت شهرداری تبریز، به مناسبت بزرگداشت يكصدمین سال تاسیس اولین انجمن شهر و بلديه ايران در تبريز، با صرف هزینه‌ای بالغ بر یک میلیارد و صد میلیون ریال به نخستین موزه شهر و شهرداری‌های كشور تبديل و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. در این موزه، تالارهای مختلفی نظیر تالار دوربین‌های قدیمی، تالار دفاع مقدس، چاپ و نشر، فرش، هنرهای معاصر، خط و خوشنویسی، تالار حکمت و چندین تالار دیگر قرار دارند.

عمارت شهرداری تبریز

در داخل هر یک از این تالارها یادگارهای ارزشمندی از قبیل اشیا، آثار و اسناد قدیمی مربوط به بلدیه تبریز، هدایای مقام‌ها و شخصیت‌های خارجی به شهرداران، کتب خطی و آثار هنری، اسناد اداری و مالی، جام‌های قهرمانی باشگاه شهرداری تبریز، چینی آلات، سفرنامه‌های نوشته شده درباره تبریز، تجهیزات، امکانات و اسناد مربوطه به شهر نخستین‌ها با همکاری شهرداری تبریز و برخی از شهروندان تبریزی جمع آوری و در معرض دید قرار گرفته‌است.

عمارت شهرداری تبریز

یکی از مهم‌ترین و بارزش‌ترین این تالارها، تالار فرش است. در این تالار، گنجینه‌ای بی‌نظیر و ارزشمند از فرش‌ها و قالی‌هایی با قدمت ۱۱۰ سال به نمایش گذاشته شده‌اند. 

عمارت شهرداری تبریز

۱۲ تخته فرش موجود در این مجموعه مربوط به فرش‌هایی است که از زمان تاسیس عمارت شهرداری تبریز تا سال ۱۳۲۰ به دستور ارفع‌الملک جلیلی بافته شده و به اتمام رسیده ‌است.

عمارت شهرداری تبریز

یکی دیگر از تالارهای جالب این موزه، تالار دوربین‌های قدیمی است. در این تالار، تاریخچه و روند تکوین و شکل‌گیری دوربین‌های نسل قدیم در دوران مختلف در معرض دید عموم قرار دارد.

عمارت شهرداری تبریز

البته در محوطه عمارت شهرداری نیز تعدادی از اتومبیل‌های قدیمی از جمله تاکسی و اولین ماشین آتش‌نشانی تبریز در معرض دید عموم قرار دارند که تماشای آن‌ها خالی از لطف نیست.

عمارت شهرداری تبریز

نمونه‌ای جذاب از ماشین‌های آتش‌نشانی تبریز که زمانی اولین آتش‌نشانی نیز در این شهر ساخته شد.

عمارت شهرداری تبریز

برچسب‌ها تبریز برج ساعت

جستجوی تور مسافرتی

دیدگاه  

    تورهای برگزیده