نارنجستان قوام: یادگاری تاریخی در قلب شهر بهار نارنج

نارنجستان قوام: یادگاری تاریخی در قلب شهر بهار نارنج

رضا صادقی مقدم
| پنجشنبه, ۹ آذر ۹۶ ساعت ۲۲:۱۵

باغ نارنجستان قوام یکی از یادگارهای ارزشمند دوره قاجار است که به دلیل تاریخ باشکوه و معماری زیبایش یکی از مقصدهای محبوب برای گردشگران داخلی و البته بین‌المللی بوده‌ است. 

مقاله‌های مرتبط:

باغ نارنجستان که در میان میردم به باغ قوام نیز شهرت دارد، یکی از زیباترین دیدنی‌های شیراز است. این بنا از عمارت‌های دوره قاجاریه است و به دلیل وفور درختان نارنج به این نام خوانده می‌شود.

موقعیت جغرافیایی مجموعه قوام 

این باغ در محله بالاکفت و در قسمت شرقی انتهای خیابان لطفعلی‌خان زند قرار دارد. این محدوده تقریبا در نقطه انتهایی و شرقی شهر قدیم، محلی که در گذشته دروازه دولت، دروازه منذر و کل شیخ ابوذرعه قرار داشته‌اند، واقع شده است. از دیگر دیدنی‌های تاریخی اطراف این مجموعه می‌توان به خانه‌ی زینت‌الملوک، مسجد نصیرالملک و خانه‌ی سنتی پرهامی اشاره کرد، که با فاصله‌ی کمی با هم در خیابان لطفعلی‎‌خان زند واقع شده‌اند.

تاریخچه

مجموعه قوام بین سال‌های ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ خورشیدی مقارن با حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار، به دستور علی‌محمد‌خان قوام ساخته شده و از دو قسمت بیرونی (موزه‌ نارنجستان) و اندرونی (خانه‌ی زینت‌الملوک) تشکیل و به وسیله‌ی تونل به هم مرتبط هستند. این بنا به عنوان دارالحکومه یا محل انجام امور سیاسی، نظامی و دیدار با نمایندگان دولت‌های خارجی مورد استفاده بوده است. بنای نارنجستان در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به دانشگاه شیراز اهدا شد و در فاصله سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۸ خورشیدی در اختیار موسسه آسیایی، به سرپرستی پروفسور آرتور اپهام پوپ، ایران‌شناس مشهور قرار داشت.

معماری بنا

نارنجستان قوام

پلان عمارت قوام

کل مساحت این مجموعه ۳۵۰۰ متر مربع است و ساختمان‌های آن که در دو ضلع شمالی و جنوبی واقع شده‌اند، زیربنایی معادل ۹۴۰ متر مربع دارند. از دیگر  بناهای موجود در این مجموعه می‌توان به حمام گچینه، حسینیه قوام، مکتب‌خانه قوام (خانه عراقی‌ها)، اندرونی قوام (منزل زینت‌الملوک)، دیوان خانه قوام (نارنجستان) و حمام اختصاصی قوام اشاره کرد. البته در گذشته اصطبل و زنجیرخانه و بازارچه‌ای هم در این مجموعه وجود داشت که در اثر احداث خیابان لطفعلی‌خان زند از بین رفته‌اند.

پلان قدیمی باغ و بنا

این دو ساختمان توسط معماران و هنرمندان شیرازی با استفاده از هنر‌هایی از قبیل آیینه‌کاری، منبت‌کاری، نقش‌پردازی، آجرکاری، معرق‌کاری، حجاری، گچ‌بری، مقرنس‌کاری و ... تزیین شده‌اند. با ورود از زیر ساختمان جنوبی و فروشگاه لوازم سنتی و تزیینی، با محوطه‌ای بسیار زیبا و متقارن از درختان نارنج و نخل روبه‌رو می‌شویم که به ساختمان اصلی بسیار پر رنگ و نور و آیینه‌کاری شده منتهی است.

نارنجستان قوام

با گذر از این محوطه به ساختمان اصلی و ایوان شکوه‌مندش می‌رسیم. در سمت چپ قهوه‌خانه قرار دارد. برای ورود به ساختمان و ایوانش چندین پلکان از دوطرف ایوان تعبیه شده که خود بسیار زیبا و هنر‌مندانه طراحی شده‌اند.

نارنجستان قوام

در اطراف و پشت ایوان اتاق‌های کوچکی وجود دارند که با ورود به آن‌ها درون دریایی از هنر معرق و آیینه‌کاری غوطه‌ور خواهیم شد. در این اتاق‌ها وسایل و مبلمان تاریخی مربوط به همان دوران چشم‌نوازی می‌کنند.

نارنجستان قوام

سقف اتاق‌های مجاور بیشتر از جنس چوب با نقش‌ و نگارهایی زیبا بر آن است، ولی با ورود به اتاق اصلی مجاور ایوان، رنگ‌های منعکس شده از آیینه‌کاری سقف، چشمانتان را خیره‌ خواهد‌ کرد.

نارنجستان قوام

سرتاسر اتاق اصلی و ایوان از آیینه کاری بی‌نظیر آن دوره پوشیده شده و توجه به تمامی جزئیات این اثر به روزها‌ و حتی هفته‌ها زمان نیاز دارد. تالار اصلی که به تالار آیینه یا شاه‌نشین معروف است، از طریق یک پنجره‌ی چوبی هلالی با دریچه‌های ارسی به ایوان مرکزی مرتبط می‌شود.دیوار‌های این تالار سراسر آیینه‌کاری شده‌اند. 

نارنجستان قوام

ارسی‌های چوبی عمارت قوام


نارنجستان قوام

بر روی بخش بالایی شومینه‌ای از جنس سنگ مرمر یکپارچه، دو تصویر قرینه از قوام‌الملوک سوم حجاری شده‌ است. ایوان مرکزی با دو ستون سنگی بزرگ که برای برگزاری مراسم مختلف مورد استفاده بوده دارای سقفی بلند و یکپارچه است که با آیینه‌کاری و نقاشی‌های زیبا تزیین شده است. وجود آیینه‌های بزرگ روی دیوار‌های تالار و ایوان، مناظر دیدنی را از محوطه‌ی باغ، حوض و آب‌نما منعکس می‌کند. 

نارنجستان قوامتزئینات رخ‌بام ایوان عمارت قوام

نارنجستان قوام

سقف باشکوه ایوان عمارت قوام

در جلوی ایوان، حوضی زیبا با تک‌فواره‌اش ما را به شکوه دوران اوج این اثر می‌برد. در زیرزمین این بنا موزه‌ی اشیاء عتیقه‌ی نارنجستان قرار دارد که متشکل از مجموعه‌ی زیبا و ارزش‌مندی از ظروف، سکه‌ها، تابلو‌ها، کاشی‌کاری‌ها و ... از دوره‌های مختلف تاریخی ایران است.

نارنجستان قوام

دسترسی

برای دسترسی به این مجموعه می‌توانید از سمت چهارراه نمازی در طول خیابان لطفعلی‌خان زند به سمت شرق حرکت کرده و پس از گذشتن از مسجد نصیرالملک این مجموعه را در سمت چپ خود مشاهده کنید. در ساعات شلوغ روز پارک کردن در این منطقه کمی با مشکل رو به رو است که با توجه به طول مناسب خیابان می‌توان اتومبیل را در فاصله‌ی معقولی متوقف‌ کرد.  

نارنجستان قوام

نمایی از عمارت قوام

نارنجستان قوام

صندلی بازمانده از همین مکان در زمان شکوه

نارنجستان قوام

دیوار های بی‌نظیر ایوان

نارنجستان قوام

طاق درگاه زیبای عمارت قوام

نارنجستان قوام

تزئینات در چوبی عمارت

نارنجستان قوام

فروشگاه صنایع دستی در ساختمان جنوبی

نارنجستان قوام

حجاری‌های مرسوم آن دوره در همه جای بنا به چشم می‌خورند.

نارنجستان قوام

مرکز ساختمان جنوبی

نارنجستان قوام

نمایی از بالکن ساختمان جنوبی رو به باغ

نارنجستان قوام

بالکن ساختمان جنوبی

نارنجستان قوام

ورودی مجموعه

نارنجستان قوام

سقف راهروی ورودی

نارنجستان قوام

شاهکار آیینه‌کاری عمارت قوام

نارنجستان قوام

برخی از اشیا عتیقه و تاریخی درون موزه

نارنجستان قوام

نمونه‌هایی از اشیای تاریخی موزه قوام

نارنجستان قوام

حجاری در قسمت ازاره‌ های دو ضلع جنوبی و شمالی

جستجوی تور مسافرتی

دیدگاه  

    تورهای برگزیده